અશ્વમેધશતં સાગ્રમ્ અકરોદ્યઃ સ્વતેજસા પુરૂરવા ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
તે પુત્રએ પોતાના તેજથી સો અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા. તેનું નામ પુરૂરવા પ્રસિદ્ધ થયું અને બધા લોકોએ તેનું માન કર્યું.
હિમવચ્છિખરે રમ્યે સમારાધ્ય જનાર્દનમ્ લોકૈશ્વર્યમગાદ્રાજા સપ્તદ્વીપપતિસ્તદા
હિમાલયની સુંદર ચોટી પર જનાર્દનનું પૂજન કરીને, રાજાએ વિશ્વનું ઐશ્વર્ય મેળવ્યું અને તે સમયે સાત દ્વીપોનો રાજા બન્યો.
કેશિપ્રભૃતયો દૈત્યાઃ કોટિશો યેન દારિતાઃ ઉર્વશી યસ્ય પત્નીત્વમ્ અગમદ્રૂપમોહિતા
કેશી જેવા દૈત્યોએ લાખો સંખ્યામાં તેની દ્વારા સંહાર પામ્યો. ઉર્વશી, તેની સુંદરતાથી મોહિત થઈ, તેની પત્ની બની.
સપ્તદ્વીપા વસુમતી સશૈલવનકાનના ધર્મેણ પાલિતા તેન સર્વલોકહિતૈષિણા
સાત દ્વીપોવાળી પૃથ્વી, તેની પર્વતો, વનો અને બગીચાઓ સહિત, તેણે ધર્મથી સંભાળી, કારણ કે તે સર્વજનોના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખતો હતો.
ચામરગ્રાહિણી કીર્તિઃ સદા ચૈવાઙ્ગવાહિકા વિષ્ણોઃ પ્રસાદાદ્દેવેન્દ્રો દદાવ્ અર્ધાસનં તદા
કિર્તિ હંમેશા ચામર પકડીને તેની સાથે રહી. વિષ્ણુની કૃપાથી, ઇન્દ્રે તેને અર્ધાસન આપ્યું.
ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમમ્ એવાભ્યપાલયત્ ધર્માર્થકામાઃ સંદ્રષ્ટુમ્ આજગ્મુઃ કૌતુકાત્પુરા
તે રાજાએ ધર્મ, અર્થ અને કામને સમાન રીતે ધર્મપૂર્વક શાસન કર્યું. ધર્મ, અર્થ અને કામ દેવતાઓ એક વખત તેને જોવા ઉત્સુકતાથી આવ્યા.
જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્ ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામ્ અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં નૃપઃ
તેણે કેવી રીતે તેમનું સ્વાગત કરશે, એ જાણવા તેઓ આવ્યા. રાજાએ ભક્તિપૂર્વક તેમને પાદ્ય અને અન્ય સન્માન આપ્યા.
આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષિતમ્ નિવિશ્યાથાકરોત્પૂજામ્ ઈષદ્ધર્મે ઽધિકાં પુનઃ
સોનાની સુંદર અલંકારોથી શોભિત ત્રણ આસન લાવીને, રાજાએ તેમને બેસાડ્યા અને પૂજા કરી, ધર્મને થોડું વધારે સન્માન આપ્યું.
જગ્મતુસ્તેન કામાર્થાવ્ અતિકોપં નૃપં પ્રતિ અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
આથી કામ અને અર્થ રાજા પર ખૂબ ગુસ્સે થયા. અર્થએ લોભથી શાપ આપ્યો: 'તારું નાશ થશે.'
કામો ઽપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગન્ધમાદને કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાદુર્વશીભવાત્
કામ પણ બોલ્યો: 'ગંધમાદન પર્વત પર તને ઉન્માદ થશે; કુમારવનમાં રહીને તું ઉર્વશીથી વિયોગનો દુઃખ સહન કરશે.'
ધર્મો ઽપ્યાહ ચિરાયુસ્ ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ સંતતિસ્તવ રાજેન્દ્ર યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્
ધર્મે પણ કહ્યું: 'તું લાંબું આયુષ્ય અને ધર્મનિષ્ઠ રાજા બનશે. તારી વંશ પર્યંત ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ રહેશે.'
શતશો વૃદ્ધિમાયાતુ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદન્વભૂત્
'તેમાં અનેકગણી વૃદ્ધિ થાય અને પૃથ્વી પર કદી નાશ ન થાય.' એવું કહીને બધા અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજાએ પોતાનું રાજ્ય ચાલુ રાખ્યું.
અહન્યહનિ દેવેન્દ્રં દ્રષ્ટું યાતિ સ રાજરાટ્ કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણામ્બરચારિણમ્
દિવસે દિવસે એ રાજાઓના રાજા ઈન્દ્રને મળવા જતો, ક્યારેક દક્ષિણ દિશાના વસ્ત્ર પહેરેલા સહાયકો દ્વારા ખેંચાતા રથ પર ચડીને પણ જતો.
સાર્ધમર્કેણ સો ઽપશ્યન્ નીયમાનામથામ્બરે કેશિના દાનવેન્દ્રેણ ચિત્રલેખામથોર્વશીમ્
એક વખત, તે સૂર્યદેવ સાથે હતો ત્યારે, તેણે આકાશમાં દાનવોના રાજા કેશિને ચિત્રલેખા અને ઉર્વશીને લઈ જતાં જોયા.
તં વિનિર્જિત્ય સમરે વિવિધાયુધપાણિના બુધપુત્રેણ વાયવ્યમ્ અસ્ત્રં મુક્ત્વા યશો ઽર્થિના
યુદ્ધમાં અનેક શસ્ત્રો ધરાવતો બુધપુત્ર, યશ મેળવવાની ઈચ્છાથી, તેને હરાવીને વાયુનો અસ્ત્ર છોડ્યો.
તથા શક્રો ઽપિ સમરે યેન ચૈવં વિનિર્જિતઃ મિત્રત્વમ્ અગમદ્ દેવૈર્ દદાવ્ ઇન્દ્રાય ચોર્વશીમ્
એ રીતે શક્ર પણ યુદ્ધમાં તેના હાથે હરાયો; પછી દેવોએ તેની સાથે મિત્રતા કરી અને ઉર્વશીને ઈન્દ્રને આપી.
તતઃપ્રભૃતિ મિત્રત્વમ્ અગમત્ પાકશાસનઃ સર્વલોકાતિશાયિત્વં બલમૂર્જો યશઃ શ્રિયમ્
ત્યાંથી પછીએ, વજ્રધારી ઈન્દ્રે મિત્રતા મેળવી, બળ, તાકાત, યશ અને વૈભવમાં બધા લોકોથી આગળ વધી ગયો.
પ્રાદાદ્વજ્રીતિ સંતુષ્ટો ગેયતાં ભરતેન ચ સા પુરૂરવસઃ પ્રીત્યા ગાયન્તી ચરિતં મહત્
વજ્રધારી ઈન્દ્ર પ્રસન્ન થઈને ઉર્વશીને ભરતને ગીત ગાવા માટે આપી, અને ઉર્વશીએ પુરૂરવસ માટે પ્રેમથી તેના મહાન કાર્યો ગાયા.
લક્ષ્મીસ્વયંવરં નામ ભરતેન પ્રવર્તિતમ્ મેનકામુર્વશીં રમ્ભાં નૃત્યતેતિ તદાદિશત્
ભરતે 'લક્ષ્મી સ્વયંવર' નામનું ઉત્સવ શરૂ કર્યું, અને ત્યાં તેણે મેનકા, ઉર્વશી અને રંભાને નૃત્ય કરવા કહ્યું.
નનર્ત સલયં તત્ર લક્ષ્મીરૂપેણ ચોર્વશી સા પુરૂરવસં દૃષ્ટ્વા નૃત્યન્તી કામપીડિતા
ત્યાં ઉર્વશીએ લક્ષ્મી રૂપે સૌમ્ય રીતે નૃત્ય કર્યું; પુરૂરવસને જોઈને, કામથી વ્યાકુળ થઈ, તે નૃત્ય કરતી રહી.
વિસ્મૃતાભિનયં સર્વં યત્પુરા ભરતોદિતમ્ શશાપ ભરતઃ ક્રોધાદ્ વિયોગાદસ્ય ભૂતલે
તે પહેલા ભરતે શીખવેલા બધા અભિનય ભૂલી ગઈ; વિયોગ અને ક્રોધથી ભરતે તેને પૃથ્વી પર શાપ આપ્યો.
પઞ્ચપઞ્ચાશદબ્દાનિ લતા સૂક્ષ્મા ભવિષ્યસિ પુરૂરવાઃ પિશાચત્વં તત્રૈવાનુભવિષ્યતિ
પંચાવન વર્ષ સુધી તું પાતળી વેલ બની રહેશે; અને પુરૂરવસ ત્યાં ભૂત અવસ્થાનો અનુભવ કરશે.
તતસ્તમુર્વશી ગત્વા ભર્તારમકરોચ્ચિરમ્ શાપાન્તે ભરતસ્યાથ ઉર્વશી બુધસૂનુતઃ
પછી ઉર્વશી પોતાના પતિ પાસે ગઈ અને લાંબા સમય સુધી તેની સાથે રહી; ભરતના શાપ પૂરો થયા પછી, ઉર્વશીએ બુધના વંશજને પુત્ર આપ્યો.
અજીજનત્સુતાનષ્ટૌ નામતસ્તાન્નિબોધત આયુર્ દૃઢાયુર્ અશ્વાયુર્ ધનાયુર્ ધૃતિમાન્વસુઃ
તેણે આઠ પુત્રોને જન્મ આપ્યો—એના નામ સાંભળો: આયુ, દીર્ઘાયુ, અશ્વાયુ, ધનાયુ, ધૃતિમાન, વસુ,
શુચિવિદ્યઃ શતાયુશ્ચ સર્વે દિવ્યબલૌજસઃ આયુષો નહુષઃ પુત્રૌ વૃદ્ધશર્મા તથૈવ ચ
શુચિવિદ્ય અને શતાયુ—બધા દિવ્ય બળ અને તેજ ધરાવતા. આયુના પુત્ર નહુષે બે પુત્રો આપ્યા: વૃદ્ધશર્મા અને એ જ રીતે,
રજિર્દમ્ભો વિપાપ્મા ચ વીરાઃ પઞ્ચ મહારથાઃ રજેઃ પુત્રશતં જજ્ઞે રાજેયમિતિ વિશ્રુતમ્
રજી, દંભ અને વિપાપ્મા—આ પાંચેય મહાન યુદ્ધવીર હતા. રજીને સો પુત્રો થયા, જે રાજપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.
રજિરારાધયામાસ નારાયણમકલ્મષમ્ તપસા તોષિતો વિષ્ણુર્ વરાન્પ્રાદાન્મહીપતે
રજીએ નિર્દોષ નારાયણની તપસ્યા કરી; વિષ્ણુ પ્રસન્ન થઈને રાજાને ઈચ્છિત વરદાન આપ્યા.
દેવાસુરમનુષ્યાણામ્ અભૂત્સ વિજયી તદા અથ દેવાસુરં યુદ્ધમ્ અભૂદ્ વર્ષશતત્રયમ્
પછી તે દેવ, દાનવ અને મનુષ્યો પર વિજયી થયો; પછી દેવો અને દાનવો વચ્ચે ત્રણસો વર્ષ સુધી યુદ્ધ ચાલ્યું.
પ્રહ્લાદશક્રયોર્ભીમં ન કશ્ચિદ્વિજયી તયોઃ તતો દેવાસુરૈઃ પૃષ્ટઃ પ્રાહ દેવશ્ચતુર્મુખઃ
પ્રહલાદ અને શક્ર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, પણ કોઈ પણ જીત્યો નહીં; પછી દેવો અને દાનવો પૂછતા, ચતુર્મુખ ભગવાન બોલ્યા.
અનયોર્વિજયી કઃ સ્યાદ્ રજિર્યત્રેતિ સો ઽબ્રવીત્ જયાય પ્રાર્થિતો રાજા સહાયસ્ત્વં ભવસ્વ નઃ
તેણે કહ્યું, 'રજી જ્યાં હોય, એ બેમાંથી કોણ જીતશે?' જય માટે વિનંતી કરતાં, રાજાને કહ્યું, 'તમે અમારા સહાય બની જાવ.'