તથેતિ ચોવાચ હિમાંશુમાલી યુદ્ધાદ્ અપાક્રામદતઃ પ્રશાન્તઃ બૃહસ્પતિઃ સ્વામપગૃહ્ય તારાં હૃષ્ટો જગામ સ્વગૃહં સરુદ્રઃ
'જેમ કહો તેમ' એમ ચંદ્રમૌળી એ કહ્યું, અને શાંત થઈ યુદ્ધમાંથી પાછા ફર્યા; બૃહસ્પતિએ પોતાની તારા પાછી મેળવી, આનંદથી રુદ્ર સાથે પોતાના ઘરે ગયા.
તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે દ્વાદશાદિત્યસંનિભઃ દિવ્યપીતામ્બરધરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
પછી, એક વર્ષના અંતે, બાર સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, દિવ્ય પીળા વસ્ત્રો પહેરેલો અને દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ એક પુત્ર જન્મ્યો.
તારોદરાદ્વિનિષ્ક્રાન્તઃ કુમારશ્ચન્દ્રસંનિભઃ સર્વાર્થશાસ્ત્રવિદ્ધીમાન્ હસ્તિશાસ્ત્રપ્રવર્તકઃ
તારા ના ગર્ભમાંથી ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી પુત્ર જન્મ્યો, જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત અને હસ્તિશાસ્ત્રનો સ્થાપક હતો.
નામ યદ્રાજપુત્રીયં વિશ્રુતં ગજવૈદ્યકમ્ રાજ્ઞઃ સોમસ્ય પુત્રત્વાદ્ રાજપુત્રો બુધઃ સ્મૃતઃ
તેનું નામ, રાજપુત્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ, ગજવૈદ્યક છે; રાજા સોમનો પુત્ર હોવાથી, તેને બુધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જાતમાત્રઃ સ તેજાંસિ સર્વાણ્યેવાજયદ્બલી બ્રહ્માદ્યાસ્તત્ર ચાજગ્મુર્ દેવા દેવર્ષિભિઃ સહ
જન્મતાની સાથે જ તે શક્તિશાળી બાળક બધા તેજોને પાર કરી ગયો. પછી બ્રહ્મા અને બીજા બધા દેવતાઓ, દેવઋષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
બૃહસ્પતિગૃહે સર્વે જાતકર્મોત્સવે તદા અપૃચ્છંસ્તે સુરાસ્તારાં કેન જાતઃ કુમારકઃ
બૃહસ્પતિના ઘરમાં જયારે જન્મોત્સવ ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે બધા દેવોએ તારાને પૂછ્યું: 'આ બાળક કોના દ્વારા જન્મ્યો છે?'
તતઃ સા લજ્જિતા તેષાં ન કિંચિદવદત્તદા પુનઃ પુનસ્તદા પૃષ્ટા લજ્જયન્તી વરાઙ્ગના
પછી તે સ્ત્રી શરમથી ચૂપ રહી, કંઈ બોલી નહીં. વારંવાર પૂછતાં પણ, તે શ્રેષ્ઠાંગી સ્ત્રી શરમાતી રહી.
સોમસ્યેતિ ચિરાદાહ તતો ઽગૃહ્ણાદ્વિધુઃ સુતમ્ બુધ ઇત્યકરોન્નામ્ના પ્રાદાદ્રાજ્યં ચ ભૂતલે
અંતે તેણે કહ્યું, 'સોમના દ્વારા.' પછી ચંદ્રદેવએ એ પુત્રને સ્વીકાર્યો, તેનું નામ બુધ રાખ્યું અને તેને પૃથ્વીનું રાજપદ આપ્યું.
અભિષેકં તતઃ કૃત્વા પ્રધાનમકરોદ્વિભુઃ ગૃહસામ્યં પ્રદાયાથ બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિસંયુતઃ
પછી વિભુએ અભિષેક કરીને તેને મુખ્યપદ આપ્યું અને ઘરવાળાની સમાનતા આપી. પછી બ્રહ્મા, બ્રહ્મર્ષિઓ સાથે, એ બધું授ાન કર્યું.
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં તત્રૈવાન્તરધીયત ઇલોદરે ચ ધર્મિષ્ઠં બુધઃ પુત્રમજીજનત્
બધા દેવતાઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે જ તે ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો. પછી ઇલાના ગર્ભમાં બુધે એક ધર્મનિષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો.
અશ્વમેધશતં સાગ્રમ્ અકરોદ્યઃ સ્વતેજસા પુરૂરવા ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
તે પુત્રએ પોતાના તેજથી સો અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા. તેનું નામ પુરૂરવા પ્રસિદ્ધ થયું અને બધા લોકોએ તેનું માન કર્યું.
હિમવચ્છિખરે રમ્યે સમારાધ્ય જનાર્દનમ્ લોકૈશ્વર્યમગાદ્રાજા સપ્તદ્વીપપતિસ્તદા
હિમાલયની સુંદર ચોટી પર જનાર્દનનું પૂજન કરીને, રાજાએ વિશ્વનું ઐશ્વર્ય મેળવ્યું અને તે સમયે સાત દ્વીપોનો રાજા બન્યો.
કેશિપ્રભૃતયો દૈત્યાઃ કોટિશો યેન દારિતાઃ ઉર્વશી યસ્ય પત્નીત્વમ્ અગમદ્રૂપમોહિતા
કેશી જેવા દૈત્યોએ લાખો સંખ્યામાં તેની દ્વારા સંહાર પામ્યો. ઉર્વશી, તેની સુંદરતાથી મોહિત થઈ, તેની પત્ની બની.
સપ્તદ્વીપા વસુમતી સશૈલવનકાનના ધર્મેણ પાલિતા તેન સર્વલોકહિતૈષિણા
સાત દ્વીપોવાળી પૃથ્વી, તેની પર્વતો, વનો અને બગીચાઓ સહિત, તેણે ધર્મથી સંભાળી, કારણ કે તે સર્વજનોના કલ્યાણની ઈચ્છા રાખતો હતો.
ચામરગ્રાહિણી કીર્તિઃ સદા ચૈવાઙ્ગવાહિકા વિષ્ણોઃ પ્રસાદાદ્દેવેન્દ્રો દદાવ્ અર્ધાસનં તદા
કિર્તિ હંમેશા ચામર પકડીને તેની સાથે રહી. વિષ્ણુની કૃપાથી, ઇન્દ્રે તેને અર્ધાસન આપ્યું.
ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમમ્ એવાભ્યપાલયત્ ધર્માર્થકામાઃ સંદ્રષ્ટુમ્ આજગ્મુઃ કૌતુકાત્પુરા
તે રાજાએ ધર્મ, અર્થ અને કામને સમાન રીતે ધર્મપૂર્વક શાસન કર્યું. ધર્મ, અર્થ અને કામ દેવતાઓ એક વખત તેને જોવા ઉત્સુકતાથી આવ્યા.
જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્ ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામ્ અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં નૃપઃ
તેણે કેવી રીતે તેમનું સ્વાગત કરશે, એ જાણવા તેઓ આવ્યા. રાજાએ ભક્તિપૂર્વક તેમને પાદ્ય અને અન્ય સન્માન આપ્યા.
આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષિતમ્ નિવિશ્યાથાકરોત્પૂજામ્ ઈષદ્ધર્મે ઽધિકાં પુનઃ
સોનાની સુંદર અલંકારોથી શોભિત ત્રણ આસન લાવીને, રાજાએ તેમને બેસાડ્યા અને પૂજા કરી, ધર્મને થોડું વધારે સન્માન આપ્યું.
જગ્મતુસ્તેન કામાર્થાવ્ અતિકોપં નૃપં પ્રતિ અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ
આથી કામ અને અર્થ રાજા પર ખૂબ ગુસ્સે થયા. અર્થએ લોભથી શાપ આપ્યો: 'તારું નાશ થશે.'
કામો ઽપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગન્ધમાદને કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાદુર્વશીભવાત્
કામ પણ બોલ્યો: 'ગંધમાદન પર્વત પર તને ઉન્માદ થશે; કુમારવનમાં રહીને તું ઉર્વશીથી વિયોગનો દુઃખ સહન કરશે.'
ધર્મો ઽપ્યાહ ચિરાયુસ્ ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ સંતતિસ્તવ રાજેન્દ્ર યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્
ધર્મે પણ કહ્યું: 'તું લાંબું આયુષ્ય અને ધર્મનિષ્ઠ રાજા બનશે. તારી વંશ પર્યંત ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ રહેશે.'
શતશો વૃદ્ધિમાયાતુ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદન્વભૂત્
'તેમાં અનેકગણી વૃદ્ધિ થાય અને પૃથ્વી પર કદી નાશ ન થાય.' એવું કહીને બધા અદૃશ્ય થઈ ગયા અને રાજાએ પોતાનું રાજ્ય ચાલુ રાખ્યું.
અહન્યહનિ દેવેન્દ્રં દ્રષ્ટું યાતિ સ રાજરાટ્ કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણામ્બરચારિણમ્
દિવસે દિવસે એ રાજાઓના રાજા ઈન્દ્રને મળવા જતો, ક્યારેક દક્ષિણ દિશાના વસ્ત્ર પહેરેલા સહાયકો દ્વારા ખેંચાતા રથ પર ચડીને પણ જતો.
સાર્ધમર્કેણ સો ઽપશ્યન્ નીયમાનામથામ્બરે કેશિના દાનવેન્દ્રેણ ચિત્રલેખામથોર્વશીમ્
એક વખત, તે સૂર્યદેવ સાથે હતો ત્યારે, તેણે આકાશમાં દાનવોના રાજા કેશિને ચિત્રલેખા અને ઉર્વશીને લઈ જતાં જોયા.
તં વિનિર્જિત્ય સમરે વિવિધાયુધપાણિના બુધપુત્રેણ વાયવ્યમ્ અસ્ત્રં મુક્ત્વા યશો ઽર્થિના
યુદ્ધમાં અનેક શસ્ત્રો ધરાવતો બુધપુત્ર, યશ મેળવવાની ઈચ્છાથી, તેને હરાવીને વાયુનો અસ્ત્ર છોડ્યો.
તથા શક્રો ઽપિ સમરે યેન ચૈવં વિનિર્જિતઃ મિત્રત્વમ્ અગમદ્ દેવૈર્ દદાવ્ ઇન્દ્રાય ચોર્વશીમ્
એ રીતે શક્ર પણ યુદ્ધમાં તેના હાથે હરાયો; પછી દેવોએ તેની સાથે મિત્રતા કરી અને ઉર્વશીને ઈન્દ્રને આપી.
તતઃપ્રભૃતિ મિત્રત્વમ્ અગમત્ પાકશાસનઃ સર્વલોકાતિશાયિત્વં બલમૂર્જો યશઃ શ્રિયમ્
ત્યાંથી પછીએ, વજ્રધારી ઈન્દ્રે મિત્રતા મેળવી, બળ, તાકાત, યશ અને વૈભવમાં બધા લોકોથી આગળ વધી ગયો.
પ્રાદાદ્વજ્રીતિ સંતુષ્ટો ગેયતાં ભરતેન ચ સા પુરૂરવસઃ પ્રીત્યા ગાયન્તી ચરિતં મહત્
વજ્રધારી ઈન્દ્ર પ્રસન્ન થઈને ઉર્વશીને ભરતને ગીત ગાવા માટે આપી, અને ઉર્વશીએ પુરૂરવસ માટે પ્રેમથી તેના મહાન કાર્યો ગાયા.
લક્ષ્મીસ્વયંવરં નામ ભરતેન પ્રવર્તિતમ્ મેનકામુર્વશીં રમ્ભાં નૃત્યતેતિ તદાદિશત્
ભરતે 'લક્ષ્મી સ્વયંવર' નામનું ઉત્સવ શરૂ કર્યું, અને ત્યાં તેણે મેનકા, ઉર્વશી અને રંભાને નૃત્ય કરવા કહ્યું.
નનર્ત સલયં તત્ર લક્ષ્મીરૂપેણ ચોર્વશી સા પુરૂરવસં દૃષ્ટ્વા નૃત્યન્તી કામપીડિતા
ત્યાં ઉર્વશીએ લક્ષ્મી રૂપે સૌમ્ય રીતે નૃત્ય કર્યું; પુરૂરવસને જોઈને, કામથી વ્યાકુળ થઈ, તે નૃત્ય કરતી રહી.