પુરા રાજા મનુર્ નામ ચીર્ણવાન્ વિપુલં તપઃ પુત્રે રાજ્યં સમારોપ્ય ક્ષમાવાન્ રવિનન્દનઃ
પહેલાં, મનુ નામના રાજાએ, જે મહાન તપસ્વી હતા, પોતાના પુત્રને રાજ્ય સોંપી, અને રવિકુળના વંશજ તરીકે ધીરજથી ક્ષમા ધારી.
મલયસ્યૈકદેશે તુ સર્વાત્મગુણસંયુતઃ સમદુઃખસુખો વીરઃ પ્રાપ્તવાન્ યોગમ્ ઉત્તમમ્
મલય પર્વતના એક ભાગમાં, સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને સુખ-દુઃખમાં સમાન એવા શૂરવીર રાજાએ ઉત્તમ યોગ પ્રાપ્ત કર્યો.
બભૂવ વરદશ્ ચાસ્ય વર્ષાયુતશતે ગતે વરં વૃણીષ્વ પ્રોવાચ પ્રીતઃ સ કમલાસનઃ
લાખ વર્ષ વીતી ગયા પછી, કમળાસન pleased થઈને, રાજાને કહ્યું: 'માગ, તને શું ઈચ્છે છે?'
એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્ રાજા પ્રણમ્ય સ પિતામહમ્ એકમ્ એવાહમ્ ઇચ્છામિ ત્વત્તો વરમનુત્તમમ્
આ રીતે કહેતાં, રાજાએ પિતામહને વંદન કરીને કહ્યું: 'હું તારા પાસેથી એક અનન્ય અને શ્રેષ્ઠ વરદાન માંગું છું.'
ભૂતગ્રામસ્ય સર્વસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ ભવેયં રક્ષણાયાલં પ્રલયે સમુપસ્થિતે
પ્રલય સમયે, સર્વ પ્રાણીઓ—સ્થાવર અને જંગમ—ની રક્ષા કરવા માટે હું સમર્થ બની શકું, એવી મારી ઈચ્છા છે.
એવમસ્ત્વિતિ વિશ્વાત્મા તત્રૈવાન્તરધીયત પુષ્પવૃષ્ટિઃ સુમહતી ખાત્પપાત સુરાર્પિતા
વિશ્વના આત્માએ 'એવું જ થાઓ' કહી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને દેવતાઓએ અર્પિત કરેલા પુષ્પોની મહાન વૃષ્ટિ આકાશમાંથી વરસી.
કદાચિદાશ્રમે તસ્ય કુર્વતઃ પિતૃતર્પણમ્ પપાત પાણ્યોર્ ઉપરિ શફરી જલસંયુતા
એક વખત, જ્યારે તે પોતાના આશ્રમમાં પિતૃ તર્પણ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે પાણી સાથે એક નાની માછલી તેમના હાથ પર પડી.
દૃષ્ટ્વા તચ્છફરીરૂપં સ દયાલુર્મહીપતિઃ રક્ષણાયાકરોદ્યત્નં સ તસ્મિન્કરકોદરે
એ માછલીનું રૂપ જોઈ, દયાળુ રાજાએ તેની રક્ષા કરવા પ્રયત્ન કર્યો અને તેને પોતાના હાથની ખોળમાં રાખી.
અહોરાત્રેણ ચૈકેન ષોડશાઙ્ગુલવિસ્તૃતઃ સો ઽભવન્મત્સ્યરૂપેણ પાહિ પાહીતિ ચાબ્રવીત્
માત્ર એક જ દિવસ-રાતમાં તે માછલીના રૂપમાં સોળ આંગળ જેટલો પહોળો થયો અને બોલ્યો: 'મારે બચાવો, બચાવો!'
સ તમાદાય મણિકે પ્રાક્ષિપજ્જલચારિણમ્ તત્રાપિ ચૈકરાત્રેણ હસ્તત્રયમ્ અવર્ધત
તેને લઈને, તેણે એ પાણીમાં રહેતી માછલીને એક નાનકડા માટલામાં મૂકી; ત્યાં પણ, એક જ રાતમાં તે ત્રણ હાથ જેટલો મોટો થયો.
પુનઃ પ્રાહાર્તનાદેન સહસ્રકિરણાત્મજમ્ સ મત્સ્યઃ પાહિ પાહીતિ ત્વામહં શરણં ગતઃ
પછી ફરી, દુઃખભર્યા અવાજે, એ માછલીએ હજાર કિરણવાળા પુત્રને કહ્યું: 'મારે બચાવો, બચાવો! હું તમારો આશરો લીધો છે.'
તતઃ સ કૂપે તં મત્સ્યં પ્રાહિણોદ્ રવિનન્દનઃ યદા ન માતિ તત્રાપિ કૂપે મત્સ્યઃ સરોવરે
પછી રવિના વંશજએ એ માછલીને કૂવામાં મૂક્યો; પણ જ્યારે ત્યાં પણ એ ફિટ ન આવી, ત્યારે એ માછલીને તળાવમાં મૂકવામાં આવી.
ક્ષિપ્તો ઽસૌ પૃથુતામાગાત્ પુનર્ યોજનસંમિતામ્ તત્રાપ્યાહ પુનર્ દીનઃ પાહિ પાહિ નૃપોત્તમ
ત્યાં નાખતાં જ, એ બહુ વિશાળ બની ગઈ, એક યોજન જેટલી; ત્યાં પણ, દુઃખી થઈને એ બોલી: 'મારે બચાવો, બચાવો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ!'
તતઃ સ મનુના ક્ષિપ્તો ગઙ્ગાયામપ્યવર્ધત યદા તદા સમુદ્રે તં પ્રાક્ષિપન્મેદિનીપતિઃ
પછી મનુએ એ માછલીને ગંગામાં નાખી, તો ત્યાં પણ એ વધતી રહી; અને પછી, પૃથ્વીના રાજાએ એને દરિયામાં મૂકી દીધી.
યદા સમુદ્રમખિલં વ્યાપ્યાસૌ સમુપસ્થિતઃ તદા પ્રાહ મનુર્ભીતઃ કો ઽપિ ત્વમસુરેશ્વરઃ
જ્યારે એ આખા દરિયાને ભરાઈને દેખાઈ, ત્યારે મનુ ડરીને બોલ્યા: 'તમે કોણ છો, અસુરોના સ્વામી?'
અથવા વાસુદેવસ્ત્વમ્ અન્ય ઈદૃક્કથં ભવેત્ યોજનાયુતવિંશત્યા કસ્ય તુલ્યં ભવેદ્વપુઃ
કે પછી તમે વાસુદેવ છો? બીજું આવું કોણ બની શકે? વીસ હજાર યોજન જેટલું રૂપ કોનું હોઈ શકે?
જ્ઞાતસ્ત્વં મત્સ્યરૂપેણ માં ખેદયસિ કેશવ હૃષીકેશ જગન્નાથ જગદ્ધામ નમો ઽસ્તુ તે
હું તમને ઓળખી લીધો, કેશવ; તમે માછલીના રૂપે મને ચિંતામાં મૂક્યા છો. હૃષીકેશ, જગતના સ્વામી, જગતના આધાર, તમને વંદન છે.
એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ મત્સ્યરૂપી જનાર્દનઃ સાધુ સાધ્વિતિ ચોવાચ સમ્યગ્જ્ઞાતસ્ ત્વયાનઘ
આ રીતે કહેતાં, ભગવાન જનાર્દન માછલીના રૂપમાં બોલ્યા: 'શાબાશ, શાબાશ! પાપરહિત, તમે સાચે મને ઓળખી લીધો.'
અચિરેણૈવ કાલેન મેદિની મેદિનીપતે ભવિષ્યતિ જલે મગ્ના સશૈલવનકાનના
અલ્પ સમયમાં, પૃથ્વીરાજ, આ પૃથ્વી તેના પર્વતો, જંગલો અને વન સાથે પાણીમાં ડૂબી જશે.
નૌર્ ઇયં સર્વદેવાનાં નિકાયેન વિનિર્મિતા મહાજીવનિકાયસ્ય રક્ષણાર્થં મહીપતે
આ નૌકાને બધા દેવોએ મળીને બનાવેલી છે, રાજા, મોટા જીવસમૂહની રક્ષા માટે.
સ્વેદાણ્ડજોદ્ભિદો યે વૈ યે ચ જીવા જરાયુજાઃ અસ્યાં નિધાય સર્વાંસ્ તાન્ અનાથાન્ પાહિ સુવ્રત
જે જીવ પસીનાથી, અંડાથી, અંકુરથી કે પેટમાંથી જન્મે છે, એ બધા અનાથ જીવોને આ નૌકામાં રાખી, સુવ્રત, તેમની રક્ષા કરજો.
યુગાન્તવાતાભિહતા યદા ભવતિ નૌર્ નૃપ શૃઙ્ગે ઽસ્મિન્મમ રાજેન્દ્ર તદેમાં સંયમિષ્યસિ
યુગના અંતે જ્યારે વાવાઝોડા નૌકાને તોડી નાખે, રાજા, ત્યારે એ નૌકાને મારા આ શિંગડે બાંધી દેજો, રાજાધિરાજ.
તતો લયાન્તે સર્વસ્ય સ્થાવરસ્ય ચરસ્ય ચ પ્રજાપતિસ્ત્વં ભવિતા જગતઃ પૃથિવીપતે
પછી, સર્વ જીવો અને અચળ વસ્તુઓના વિનાશ પછી, પૃથ્વીરાજ, તમે જગતના સર્જનહાર બનશો.
એવં કૃતયુગસ્યાદૌ સર્વજ્ઞો ધૃતિમાન્નૃપઃ મન્વન્તરાધિપશ્ચાપિ દેવપૂજ્યો ભવિષ્યસિ
આ રીતે, કૃતયુગના આરંભે, સર્વજ્ઞ અને ધીર રાજા, તમે મન્વંતરના અધિપતિ અને દેવો દ્વારા પૂજ્ય થશો.
એવમુક્તો મનુસ્તેન પપ્રચ્છ મધુસૂદનમ્ ભગવન્કિયદ્ભિર્વર્ષૈર્ ભવિષ્યત્યન્તરક્ષયઃ
આ રીતે સાંભળીને મનુએ મધુસૂદનને પૂછ્યું: 'ભગવાન, કેટલાં વર્ષ પછી વિનાશ આવશે?'
સત્ત્વાનિ ચ કથં નાથ રક્ષિષ્યે મધુસૂદન ત્વયા સહ પુનર્યોગઃ કથં વા ભવિતા મમ
'અને, પ્રભુ મધુસૂદન, હું જીવોને કેવી રીતે બચાવીશ? અને ફરીથી તમારો સંગ ક્યારે અને કેવી રીતે મળશે?'
અદ્યપ્રભૃત્યનાવૃષ્ટિર્ ભવિષ્યતિ મહીતલે યાવદ્વર્ષશતં સાગ્રં દુર્ભિક્ષમ્ અશુભાવહમ્
આજેથી જમીન પર વરસાદ નહિ પડે, સો વરસથી પણ વધારે સમય સુધી. દુર્ભિક્ષ આવશે અને દુઃખ લાવશે.
તતો ઽલ્પસત્ત્વક્ષયદા રશ્મયઃ સપ્ત દારુણાઃ સપ્તસપ્તેર્ભવિષ્યન્તિ પ્રતપ્તાઙ્ગારવર્ષિણઃ
પછી, જ્યારે જીવજંતુઓ બહુ ઓછા રહી જશે અને નાશ પામશે, ત્યારે સાત સૂર્યના ભયાનક કિરણો દેખાશે, જે અગ્નિ જેવા કણો વરસાવશે.
ઔર્વાનલો ઽપિ વિકૃતિં ગમિષ્યતિ યુગક્ષયે વિષાગ્નિશ્ચાપિ પાતાલાત્ સંકર્ષણમુખચ્યુતઃ ભવસ્યાપિ લલાટોત્થસ્ તૃતીયનયનાનલઃ
યુગના અંતે, ઔર્વ અગ્નિ પણ ભયાનક બની જશે, પાતાળમાંથી સંકર્ષણના મુખમાંથી નીકળેલો ઝેરવાળો અગ્નિ અને ભવાની કપાળમાંથી નીકળેલો ત્રીજું આંખનો અગ્નિ પણ પ્રગટ થશે.
ત્રિજગન્નિર્દહન્ ક્ષોભં સમેષ્યતિ મહામુને એવં દગ્ધા મહી સર્વા યદા સ્યાદ્ભસ્મસંનિભા
આ અગ્નિ ત્રણેય લોકને સળગાવી અશાંતિ ફેલાવશે, મહાન ઋષિ! જ્યારે આખી ધરતી બળી જઈ રાખ જેવી બની જશે—