મહાબળવાન દૈત્યોએ પહાડોના શિખરો, પથ્થરો, ઉત્તમ લોખંડના ગદાઓ અને ચક્રોથી પોતાની સેનાને આનંદિત કરી. સમગ્ર દૈત્યસેના યુદ્ધની મદમત્ત લાલસાથી દેવતાઓ સામે ઊભી રહી, જાણે તોફાની વાદળોનો જંગલ હોય. હજારો દૈત્યોથી બનેલી એ અદ્ભુત સેના પવન, અગ્નિ, પર્વતો, વાદળ અને જળની જેમ ઘનઘોર બની યુદ્ધના પ્રવાહમાં મદમસ્ત થઈ આગળ વધતી હતી. હવે, હે સૂર્યપુત્ર, તું દૈત્યસેનાનું વિશાળ રૂપ સાંભળ્યું, હવે દેવતાઓની વૈષ્ણવ સેના કેવી હતી, તે સાંભળ. આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો અને મહાબળશાળી અશ્વિનીકુમારો પોતાની પોતાની સેનાઓ અને સહાયકો સાથે શ્રેષ્ઠ રીતે સુસજ્જ થયા. જગતના સ્વામી, સર્વદેવોના પ્રમુખ, હજારો આંખો ધરાવનારા પુરુહૂત (ઇન્દ્ર) એ દિવ્ય ગજ પર આરૂઢ થઈ આગળ આગળ રહ્યા. મધ્યમાં, સુંદર ચકરા અને પગવાળી, સુવર્ણ વજ્રોથી અલંકૃત, શ્રેષ્ઠ હંસો દ્વારા ખેંચાતી ઇન્દ્રની રથયાત્રા હતી. તેમના પાછળ હજારો દેવતાઓ, ગંધર્વો, યક્ષો અને તેજસ્વી મંત્રીઓ, બ્રહ્મર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, જોડાયા. ઇન્દ્રના વજ્રના ગર્જન અને વીજળીના મેઘોથી ઘેરાયેલા, જાણે ઇચ્છાથી ચાલતા પર્વતો એકઠા થયા હોય તેમ એ દૃશ્ય દેખાતું. યમદેવ પર આરૂઢ થઈ એ ભગવાન સમગ્ર જગતમાં વિહરતાં, યજ્ઞકાળે બ્રાહ્મણો યજ્ઞમંડપના મથાકોણે ઊભા રહી તેમના ગુણગાન ગાતા. સ્વર્ગમાં, જ્યારે ઇન્દ્ર પોતાના અનુયાયીઓ સાથે આગળ વધતા અને દિવ્ય ઢોલ વગાડાતા, ત્યારે અપરંપાર સુંદર અપ્સરાઓના જૂથો નૃત્ય કરતા. સર્પધ્વજથી સજ્જ, હજારો ઘોડાઓ જોડાયેલો, મન અને પવનની ઝડપથી ચાલતો એ રથ, માટલી દ્વારા સંરક્ષિત, આખો તેજથી ઘેરાયેલો, મેરુ પર્વતને સૂર્યપ્રભાથી ઘેરાયેલી જેમ દેખાતો. યમદેવ, દંડ ઉપાડીને અને સમયથી બંધાયેલું ગદા હાથે લઈ, દેવસેનામાં ઊભા રહી, દૈતોને ભયાનક ગર્જનાથી ડરાવતા. ચાર મહાસાગરો સાથે જોડાયેલા, લપકતા સાપો, શંખ અને મુક્તાના કાંકણોથી શોભિત, યમદેવ જળરૂપ ધારણ કરીને દેખાતા. સમયના પાશો ફેરવતાં, ચાંદની જેવા ઘોડાઓ, પવન જેવી ઝડપ અને જળ જેવી આકારવાળા, અનેક રમણીઓલીલા કરતા. શ્વેત, તેજસ્વી વસ્ત્રો, મોતી જેવા કંકણ, રત્ન સમાન શ્યામ શરીરવાળા, એ મહાન યમદેવ દેવતાઓનો ભાર વહન કરતા. વરુણદેવ, પાશધારી, યુદ્ધક્ષેત્રની સીમા ઈચ્છતાં, જાણે કિનારો તૂટી ગયેલો મહાસાગર હોય તેમ દેવસેનામાં ઊભા રહ્યા. યક્ષો, રાક્ષસો અને ગુહ્યકોની સેનાઓ સાથે, ખજાનાના સ્વામી, શક્તિશાળી, શંખ અને કમળથી અલંકૃત થયા. રાજાધિરાજ કુબેર, ગદા હાથમાં લઈ, પુષ્પક વિમાન પર આરૂઢ, દેવસેનામાં શોભી ઉઠ્યા. યુદ્ધની ઉત્સુકતા સાથે, નરવાહન પર આરૂઢ, અને વૃષભ પર આરૂઢ થઈ, જાણે શિવ સ્વયં યુદ્ધમાં આવ્યા હોય તેમ દેખાતા. પૂર્વ દિશામાં ઇન્દ્ર, દક્ષિણમાં પિતૃરાજ, પશ્ચિમમાં વરુણ અને ઉત્તર દિશામાં નરવાહન – એમ ચાર દિશાઓમાં ચારે લોકપાલો પોતાની દિશાનું રક્ષણ કરતા. સૂર્યદેવ સાત ઘોડાઓથી ખેંચાતા, સીમા વિનાની ગતિથી, તેજસ્વી રશ્મિઓ સાથે પ્રકાશિત થયા. તેમની રથની ચક્રી ઉગે અને અસ્ત થાય, મેરુ પર્વત અને સ્વર્ગદ્વાર પસાર કરે છે, અને અવિનાશી જગતને દહન કરે છે. હજારો કિરણો અને તેજથી યુક્ત, દિવસના સ્વામી સૂર્યદેવ બાર રૂપે લોકલોકમાં વિહરે છે. સોમદેવ, શ્વેત ઘોડા પર આરૂઢ, શીતલ કિરણોવાળી રથમાં તેજસ્વી, હિમાલયના જળથી ભરેલી તેજમયતા સાથે, જગતને આનંદિત કરે છે. એ દ્વિજરાજ, કોમળ કિરણો ધરાવતા, તારાઓના સમૂહને અનુસરે છે, શરીરે શશાંકના છાયાથી ચિહ્નિત, રાત્રિના અંધકારને નાશ કરે છે. આકાશના નક્ષત્રોના સ્વામી, રસદાતા, અણગણિત ઔષધિઓના પ્રભુ અને અમૃતના ભંડાર છે. દૈત્યોએ સોમદેવને, હિમપ્રહારી, સૌમ્ય અને સત્યમય જગતના પ્રથમ ભાગમાં પોતાના રથ પર આરૂઢ જોઈ. એ સર્વજીવોનો પ્રાણપવન, પાંચ ભાગે વિભાજિત થઈ, સાત ધાતુઓમાં પ્રવેશી, ત્રણેય લોકમાં વ્યાપી ગયો. જેમને અગ્નિનું સર્જનકર્તા, સર્વોત્પત્તિસ્થાન, સાત સ્વરોમાં વસતા અને સદા વાણીથી સ્તુતિ પામતા કહે છે. જેનને પરમાત્મા, નિરાકાર અને આકાશમાં ગતિશીલ, ધ્વનિ સાથે જોડાયેલા, મન અને પવન જેવી દ્રુત ગતિ ધરાવતા કહે છે – એ વાયુ છે, સર્વજીવોના પ્રાણ, પોતાના તેજથી પ્રગટ, દૈત્યસેનાને વાદળ સામે આંચકો આપતા. મરૂતો, ગંધર્વો અને વિદ્યાધરોએ તેજસ્વી ખડગો સાથે, જાણે ત્વચા છોડેલા સાપો જેવા, રમણીઓલીલા કરી. સર્પોના સ્વામીઓ, ઘન જહેરી જળ ઉત્પન્ન કરતા, દેવતાઓ વચ્ચે આકાશમાં ખુલ્લા મુખે વિહરતા. પર્વતો, શિલાશિખરો અને હજારો વૃક્ષો લઈને દેવસેના દૈત્યસેનાને મારવા આગળ વધી. એ ભગવાન હૃષીકેશ, પદ્મનાભ, ત્રિવિક્રમ, જગતના સ્વામી, કલ્યાણના અંતે અંધકારમય માર્ગવાળા છે. એ સર્વ યોનિના મૂળ, મધુનાશક, હોમના ભોજનકર્તા, યજ્ઞમાં સ્થિત, ભૂમિ, જળ, આકાશ અને સર્વ પ્રાણીઓના સ્વરૂપ, શ્યામવર્ણ, શાંતિદાતા અને શત્રુનાશક છે. અમરદેવોમાં શત્રુનાશક, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, સર્પોમાં પ્રગટ થઈ, પરમ તેજથી યુક્ત થઈ, સૂર્યને ઉદય કરાવનાર છે.