માર્કંડેયે એક વિશાળ પુરુષને જોયો, જે પર્વત જેટલો મોટો હતો અને અર્ધો શરીર પાણીમાં ડૂબેલો હતો—મેઘ જેવો દરિયાની અંદર. તે પુરુષ પોતાનાં તેજથી ઝળહળતો દેખાયો, જાણે રાત્રે પણ સૂર્ય ગાયોને જોડાઈને પ્રકાશ આપે છે. આ અદભૂત દૃશ્ય જોઈને માર્કંડેયે આશ્ચર્યથી વિચાર્યું: “કોણ છે આ, જે ભગવાનને જોવા અહીં આવ્યો છે?” એ જ સમયે, તે ઋષિ ફરીથી એ પુરુષના પેટમાં ખેંચાઈ ગયો. પેટમાં ફરી પ્રવેશીને, માર્કંડેયે ફરીથી તે દૃશ્યને સ્વપ્ન સમાન માન્યું અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો. પેહલા જેવું, એ પવિત્ર જળ અને અનેક આશ્રમોથી ભરેલી પ્રાચીન ધરા પર ફરી ફર્યો. ત્યાં તેણે સૈંકડો વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કરનાર પુરોહિતોને, યજ્ઞ-કર્તા અને વિધિ-પાલકોને, એમના દાન-પ્રાપ્તિ સાથે, દિવ્ય ગર્ભમાં વસતા જોયા. બધાં વર્ગો, બ્રાહ્મણો દ્વારા નેતૃત્વ પામતા, સદાચારમાં સ્થિત હતા અને જીવનનાં ચારે આશ્રમ—જે રીતે વર્ણવ્યા છે—સુવિધિત રીતે અનુસરી રહ્યા હતા. આ રીતે, માર્કંડેયે શત વર્ષથી વધુ સમય સુધી સમગ્ર ધરા પર વિહાર કર્યો, પણ પેટમાં કંઈ પણ ન જોયું. પછી, એક સમયે, એ પુરૂષના મોઢેથી બહાર આવ્યો અને એક વટ વૃક્ષની ડાળ પર સૂતો એક બાળક જોયો. એ જ રીતે, એક જ જળ-મહાસાગરમાં, આકાશ ધુમ્મસથી ઢંકાયેલું હતું, અને એ બાળક નિશ્ચિંતપણે, સર્વ જીવોથી રહિત દુનિયામાં, રમતો હતો. માર્કંડેયે આશ્ચર્ય અને જિજ્ઞાસાથી ભરાઈ, એ બાળકને સીધું જોઈ શક્યો નહીં, કારણ કે એ સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતો. પાણી પાસે ઊભો રહી, એ વિચારતો રહ્યો: “આ તો મેં પેહલા જોયું હતું,” અને શંકા કરી કે આ સર્વે દેવમાયાનું કાર્ય છે. ઊંડા જળમાં, માર્કંડેયે અચંબામાં તરવા લાગ્યો, ભયથી વ્યાકુળ, આંખો ફાટીને. ત્યારે, ભગવાન, પરમપુરુષ, ગર્જનાવાન અવાજમાં બોલ્યા: “સ્વાગત છે, બાળક, યોગથી યુક્ત.” “માર્કંડેય, ડરશો નહીં, અહીં આવો મારા પાસે.” ભગવાને આમ કહ્યું, અને થાકેલો, દુઃખી_MARKANDEYA_એ બાળકને સંબોધન કર્યો: “કોણ છે, જે મને નામે બોલાવે છે, જાણે મારા તપસ્વી જીવનને અવગણે છે, જાણે મારા દિવ્ય હજાર વર્ષના તપ અને મારી ઉંમરને પડકાર આપે છે?” “તમારો આ વર્તન યોગ્ય નથી, દેવોમાં પણ નહીં, અને મારા માટે પણ નહીં; બ્રહ્મા, દેવોના સ્વામી, લાંબા આયુષ્ય ધરાવતા હોવા છતાં, મને આમ નથી બોલાવતા.” “કોણ છે, જે એવો ભય ભોગવીને મારી خاطر પોતાનો જીવન ત્યાગ કરે? અને કોણ છે, જે માર્કંડેય કહીને, મૃત્યુને જોવા ઈચ્છે?” આ રીતે ગુસ્સામાં બોલ્યા પછી, મહાન ઋષિ_MARKANDEYA_ને ભગવાન મધુસૂદનાએ ફરીથી એ જ રીતે સંબોધ્યા: “હું તારો પિતા છું, પ્રિય બાળક, હૃષીકેશ, તારો ગુરુ, જીવનદાતા; કેમ તું મારી પાસે આવતો નથી?” “પુત્રની ઈચ્છાથી, તારા પિતા ઋષિ અંજીરાસે પેહલા કાળમાં મારી ઉપાસના કરી, કઠોર તપ કર્યા.” “પછી, તેની ઉગ્ર તપસ્યાથી, તું જન્મ્યો, અપરિમિત શક્તિથી યુક્ત; મેં તને મહાન ઋષિ, આત્મા-સ્થિત, અને અનંત શક્તિ ધરાવનાર જાહેર કર્યો.” “કોણ બીજું, જે પ્રાણી-સ્વામીમાંથી જન્મ્યો નથી, એ હિંમત રાખી શકે છે, મને, એક જ મહાસાગરમાં યોગમાર્ગે રમતા, જોવાની?” ત્યારબાદ_MARKANDEYA_એ આનંદથી, અચંબાથી, હાથ જોડીને, ભગવાનને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો. પોતાનું નામ અને વંશ જણાવી, લાંબા આયુષ્ય અને વિશ્વમાં સન્માન પામીને,_MARKANDEYA_એ ભગવાનને ભક્તિથી નમસ્કાર કર્યો: “હું તારી માયા જાણવું ઇચ્છું છું, નિર્દોષ ભગવાન—કે કેવી રીતે તું એક જ મહાસાગરમાં બાળક સ્વરૂપે રહે છે.” “કયા નામથી, ભગવાન, તું જગતમાં ઓળખાય છે? હું તને, મહાન આત્માને, ચિંતન કરું છું—બીજું કોણ છે, જે સ્થિર રહી શકે?” ભગવાને કહ્યું: “હું નારાયણ છું, ઓ બ્રાહ્મણ, સર્વ જીવોનો વિનાશક; હું એ Thousand-headed છું, એ જ નામોથી ઓળખાય છે.” “હું સૂર્ય રંગનો પુરુષ છું, બ્રહ્મનથી ભરેલો યજ્ઞ; હું અગ્નિ છું, અર્પણ લેનારો, અને જળનો અવિનાશી સ્વામી.” “ઇન્દ્રના સ્થાનમાં, હું શક્ર છું; વરષામાં, હું વર્ષ છું; હું યોગી છું, યુગના યોગમાં, અને યુગના અંતની ક્રાંતિ.” “હું સર્વ જીવો છું, ખરેખર સર્વ દેવો; સર્પોમાં, હું શેષ છું, અને પક્ષીઓમાં, હું તર્ક્ષ્ય છું.” “હું મૃત્યુ છું, સમય નામે, સર્વ જીવો અને લોકનો; હું ધર્મ છું અને તપ છે, સર્વ આશ્રમમાં વસનાર માટે.” “હું સર્વ દિવ્ય નદીઓ છું, દુગ્ધ મહાસાગર, અને મહાન સમુદ્ર; જે સર્વોચ્ચ સત્ય છે—હું જ પ્રાણીઓનો સ્વામી છું.” “હું સાંખ્ય છું, હું યોગ છું, અને હું એ પરમ અવસ્થાની; હું પૂજા અને વિધિ છું, અને જ્ઞાનનો સ્વામી તરીકે ઓળખાય છું.” “હું પ્રકાશ છું, પવન છું, ધરા છું, આકાશ છું; હું જળ અને મહાસાગર, તારાઓ અને દશ દિશાઓ છું.” “હું વરસાદ છું, હું ચાંદ્ર છે, હું મેઘ છું, હું સૂર્ય છું; દુગ્ધ મહાસાગરમાં હું હાજર છું, અને સમુદ્રમાં હું અગ્નિ છું.” “ભક્ષક અગ્નિ બનીને, હું જળયજ્ઞ પાન કરું છું; હું પ્રાચીન, પરમ, અને અંતિમ લક્ષ્ય છું.” “હું ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનો મૂળ છું; જે તું જોઈશ, ઓ ઋષિ, અને જે તું સાંભળે છે—તે બધું.” “તારે જે અનુભવ થાય છે, એ બધું મને જ સ્મરણ કર; જગત પેહલા મેં સર્જ્યું હતું, અને હવે પણ સર્જવાનું છે—મને જ જો.” “દરેક યુગમાં, ઓ_MARKANDEYA_, હું સમગ્ર જગત સર્જીશ; સમજ,_MARKANDEYA_, કે આ બધું, સર્વે, ખરેખર એ જ છે.” આ રીતે_MARKANDEYA_એ ભગવાનની મહિમા, માયા અને સ્વરૂપને અનુભવ્યું; અને સર્વે જગત, દેવ, તત્વ, અને સમય—તેમાં ભગવાનના એકતત્વને જાણ્યું.