પ્રાચીન સમયની વાત છે, જ્યારે સોમાના ઉપરી ભાગમાં રોજે રોજ અમૃત ભરાતું હતું. પછી, સૂર્ય દેવ યજ્ઞના યૂપ પાસે આવી, સોમાના ઘટને આરંભે છે. પંદર દિવસ સુધી સૂર્ય એક જ કિરણથી સોમાને ગ્રસે છે, પછી ફરીથી, રોજે રોજ, સોમાને ઘટ-ઘટ કરીને ભરવામાં આવે છે. જ્યારે સુષુમ્ના શોષાઈ જાય છે, ત્યારે શુક્લપક્ષમાં ચંદ્રના કળાઓ વધે છે; તેથી, કૃષ્ણપક્ષમાં તે ઘટે છે, અને શુક્લપક્ષમાં ફરીથી ભરાઈ જાય છે. આમ, સૂર્યની શક્તિથી ચંદ્રના શરીરનું પુનઃપોષણ થાય છે; પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્રનો તેજસ્વી, પૂર્ણ ગોળ દેખાય છે. શુક્લપક્ષમાં રોજે રોજ સોમાનું પુનઃપોષણ થાય છે; પછી, બીજા દિવસથી લઈને કૃષ્ણપક્ષના ચૌદમા દિવસે સોમાનો ઘટાડો થાય છે. દેવતાઓ તે અમૃત પાન કરે છે, જે પાણીના સરવાળી, સોમાથી બનેલ, મધુર, સૌમ્ય અને અમર છે. પંદર દિવસમાં સૂર્યની ઉર્જાથી જે અમૃત એકત્રિત થાય છે, તેને દેવતાઓ પૂર્ણિમાના દિવસે પાન માટે શોધે છે. એક રાત્રિ માટે, પિતૃઓ અને ઋષિઓ સાથે, દેવતાઓ કૃષ્ણપક્ષની શરૂઆતમાં, જ્યારે ચંદ્ર સૂર્ય તરફ છે, સોમાનું પાન કરે છે. બીજા દિવસે, સોમાનું સાર ધીમે ધીમે ઘટે છે; કુલ ૩૩૩ છે. દેવતાઓ ૩૩,૦૦૦ ચક્ર સુધી સોમાનું પાન કરે છે, અને પાન થવાથી ચંદ્રના અંધકારમય ભાગો વધે છે. તેજસ્વી ભાગો ઘટે છે, અંધકારમય ભાગો વધે છે; આમ, દિવસોની ચાલમાં, દેવતાઓ રાત્રિના સર્જકના અમૃતનું પાન કરે છે. પંદર દિવસ પાન કર્યા પછી, અમાસે દેવતાઓ વિદાય લે છે, અને પિતૃઓ અમાસે રાત્રિના સર્જક પાસે આવે છે. પછી, પંદરમા ભાગમાં, થોડું અમૃત બાકી રહે છે, અને પછીના દિવસે, પિતૃઓ ફરીથી છેલ્લે પાન કરે છે. પિતૃઓ બે કળાઓના સમય માટે પાન કરે છે, અને જે કળાઓ બાકી રહે છે, તે અમાસે કિરણોના અમૃત રૂપે મુક્ત થાય છે. પંદર દિવસ પૂર્ણ થયા પછી, પાન કરીને, પિતૃઓ અમૃત સાથે વિદાય લે છે—જેને સૌમ્ય, બૃહિષદ અને અગ્નિશ્વત્તા કહેવાય છે. અને પિતૃઓમાં કાવ્ય નામના પણ છે—બધા, અને કાવ્ય જે પાંચ વર્ષના કહેવાય છે, હે દ્વિજ. સૌમ્ય પિતૃઓ મહાન તપસ્વી છે, અને સૌમ્ય બૃહિષદ પણ; ત્રણ અગ્નિશ્વત્તા પિતૃવંશમાં સ્થાપિત છે, હે દ્વિજ. પિતૃઓ પંદરમા દિવસે કળા પાન કરે છે, જેટલી ઘટે છે, એ પંદરમા ભાગ છે. આમ, અમાસે, અંતર અન્ય દ્વારા ભરાય છે; પક્ષના આરંભે વધ-ઘટ થાય છે, અને સોળમા દિવસે ચંદ્ર નાશ પામે છે—સૂર્યના કારણે, રાત્રિના સર્જકમાં ઘટાડો અને વધારો થાય છે. હવે હું તારાઓ અને ગ્રહોના રથનું વર્ણન કરું છું, અને પછી રાહુના રથનું; પછી, સોમપુત્રના તેજસ્વી, ઝળહળતા રથનું વર્ણન કરું છું. તે રથ દસ પીળા ઘોડાઓથી જોડાયેલ છે, જે પવનની જેમ ઝડપી છે: સફેદ, પીળા, ચિતરેલા, વાદળી, કાળા અને લાલ રંગના. સફેદ, લીલા, ચિતરેલા અને વિવિધ રંગના—આ દસ મહાન, ઉત્તમ ઘોડા, પવનથી જન્મેલા, રથ સાથે જોડાયેલા છે. પછી, મંગળના રથને પણ આઠ ભાગ અને સونےના તરીકે જણાવવામાં આવે છે, જે આઠ લાલ ઘોડાઓથી ખેંચાય છે, ધ્વજવાળા, અગ્નિથી જન્મેલા; એ યુવાન સીધા, તિરાડા અને વળાંકથી ચાલે છે. પછી, વિદ્વાન અંગિરાસ, દૈવી ગુરુ બૃહસ્પતિ, સોનાના રથમાં ફિક-ફિક ઘોડાઓ દ્વારા ચાલે છે. એ રથમાં આઠ ઘોડા અને ધ્વજ જોડાયેલા છે, અગ્નિથી જન્મેલા, એક વર્ષ સુધી એક રાશિમાં રહે છે અને પોતાના માર્ગે ચાલે છે. આઠ ઘોડા અને ધ્વજ, અગ્નિ સમાન, ઝડપથી ચાલનારા ભાર્ગવ પણ એ રથમાં મુસાફરી કરે છે. પછી, શનિ પણ, ઝડપથી ચાલનારા અને શક્તિશાળી કાળા લોખંડના રથમાં, ઘોડાઓ દ્વારા આગળ વધે છે. સ્વર્ભાનુ માટે, આઠ કાળા, ઝડપી, તીક્ષ્ણ દાંતવાળા ઘોડાઓ, અંધકારથી બનેલા રથને ખેંચે છે. રાહુ, આદિત્યોમાં વસે છે, ચંદ્રના કળાઓમાં ચંદ્ર પાસે આવે છે, અને કળાઓના અંતે, ચંદ્રથી સૂર્ય તરફ, અને સૂર્યથી અંધકાર તરફ જાય છે. પછી, કેતુમતના પણ આઠ ઘોડા છે, પવનની જેમ ઝડપી, શરીર પાતળા અને ભયાનક, ઘાસના ધૂમ જેવા રંગના. આ બધા ગ્રહોના ઘોડા અને રથ હું વર્ણન કર્યાં છે; બધા ધ્રુવને જોડાયેલા છે, પવનના દોરાથી બાંધેલા છે. આ બધા, પવનના અદૃશ્ય દોરાથી બાંધેલા, ક્રમ અનુસાર ગ્રહોને ફેરવે છે. આ રીતે, ચંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો આકાશમાં ફેરવે છે, જ્યાં સુધી તારાઓનો સમૂહ ધ્રુવનું અનુસરણ કરે છે. જેમ નદીમાં લાકડું પાણી સાથે વહે છે, તેમ આકાશમાં દેવલોકો પવનની શક્તિથી ફેરવે છે; તેથી, જે આકાશમાં ફેરવે છે, તે દેવલોક કહેવાય છે. જેટલા તારાઓ છે, એટલી જ તેની કિરણો છે; બધા ધ્રુવ સાથે જોડાયેલા છે, ફેરવે છે અને અન્યને ફેરવે છે. જેમ તેલથી લિપ્ત ચાકી ફરે છે અને અન્યને ફરે છે, તેમ તેજસ્વી તારાઓ, પવનથી બાંધેલા, સંપૂર્ણ રીતે ફેરવે છે. પવનથી ચલિત, તેઓ આગના ચાકીની જેમ ફરે છે; પવન તેમને ચલાવે છે, તેથી તેને પ્રવાહા કહેવામાં આવે છે. આ રીતે, ધ્રુવ પર નિમ્નિત, તેજસ્વી સમૂહ ફેરવે છે; તેને તારાઓનો સ્તંભ, ધ્રુવ, શિશુમાર નક્ષત્રમંડલમાં કહેવામાં આવે છે. દિવસે જે પાપ થાય છે, રાત્રે તેને જોતા, શિશુમારના શરીરમાં વસેલા તારાઓ તેને મુક્ત કરે છે. વર્ષોને જોતા, જેટલા વર્ષો રહે છે, એટલી જ જીવન મળે છે; શિશુમારના સ્વરૂપને તેના તમામ વિભાગોમાં જાણીને, જીવનની સમજ મળે છે.