યમુના અને તપતી ફરીથી નદીઓ બની ગઈ, અને ભયંકર સ્વરૂપ ધરાવતો વિષ્ટિ પણ સમયરૂપે સ્થાપિત રહ્યો. વિવસ્વતના પુત્ર મનુએ દસ મહાન પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, જેમાંથી ઈલા પ્રથમ હતા—તે પુત્રપ્રાપ્તિ માટેના યજ્ઞથી જન્મ્યા હતા. મનુના અન્ય પુત્રોમાં ઇક્ષ્વાકુ, કુશનાભ, અરીષ્ટ, ધૃષ્ટ, નરિષ્યંત, કરૂષ, શ્રયાતિ, પૃષધ્ર અને નાભાગા—આ બધા શક્તિશાળી અને દૈવી-માનવ ગુણો ધરાવતા હતા. ધર્મનિષ્ઠ મનુએ પોતાના મોટાભાઈ ઈલાને રાજગાદી પર બેસાડ્યા અને પછી તેઓ ફરીથી મહાન ઇન્દ્રવનમાં તપસ્યામાં લીન થયા. ઈલાએ રાજસિંહાસન સંભાળ્યા પછી દિશાઓના વિજય માટે સમગ્ર પૃથ્વી પર વિજયયાત્રા આરંભી, તમામ ખંડોમાં ફર્યા અને જમીનના શાસકોને વશમાં કર્યા. એક પ્રસંગે, ઈલા ઘોડાઓથી ખેંચાતા રથમાં શિવજીના પાવન ઉદ્યાન, ઈચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષો અને લતાવાળો મહાન શરવણ વનમાં પહોંચ્યા. એ સ્થળે દેવાધિદેવ શંભુ, ચંદ્રકલાથી શોભિત, આનંદ પામે છે. એ જ શરવણમાં ક્યારેક શિવ અને ઉમા વચ્ચે એક વચન થયેલું—કે જે પણ પુરુષ એ વનમાં પ્રવેશે, તે આખા દસ યોજન વિસ્તારમાં સ્ત્રીઓરૂપ થઈ જશે. આ વાતથી અજાણ, રાજા ઈલા એ શરવણમાં પ્રવેશ્યા અને પ્રવેશતાની સાથે જ તેમણે પોતાની પુરૂષત્વ ગુમાવી, સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરી લીધું. રાજાની આખી પુરૂષતા દૂર થઈ ગઈ; આશ્ચર્યચકિત થઈને તેઓ સ્ત્રી સ્વરૂપે, ઊંચા, ગોળ, ભરાવદાર સ્તનો સાથે ઉભા રહ્યા. ઊંચા હિપ્સ અને જાંઘો, કમળની પાંખડી જેવી આંખો, ચંદ્રમાની જેમ તેજસ્વી ચહેરો અને જીવંત નજર સાથે તે સ્લિમ સ્ત્રી બની. કાંધેથી ઊંચી લંબાયેલી બાહૂઓ, ઘાટા વાળ, સૂક્ષ્મ રોમવાળો દેહ, સુંદર દંત પંક્તિ અને મધુર, પણ ઘેરો અવાજ—તેવું તેનું રૂપ હતું. કાળી અને ગોરી છટાની કાયામાં, હંસ અથવા હાથી જેવી ગતિ, વાંકડા ભ્રૂ, તાંબાના રંગના નખવાળી સ્લિમ આંગળીઓથી તે શોભતી હતી. આ રીતે તે તેજસ્વી સ્ત્રી એ વનમાં ફરી રહી હતી, ત્યારે મનમાં વિચારવા લાગી: "મારો પિતા અને ભાઈ કોણ છે? મારી મા અહીં કોણ છે? કોને હું પત્ની તરીકે અપાઈ છું? કેટલો સમય હું પૃથ્વી પર રહીશ?" આવી ચિંતામાં વિલિન હતી ત્યારે સોમપુત્ર બુધે તેને તેના સાથીઓ સાથે જોયા. ઈલાનું રૂપ અને તેજ જોઈ બુધ તેની તરફ આકર્ષાયા; તે તેમને મેળવવા માટે પ્રયત્નશીલ થયા, કામનાથી પીડાતા. બુધનું રૂપ પણ વિશિષ્ટ હતું—હાથમાં દંડ, કમંડળુ અને ગ્રંથ, બાંબુના યજ્ઞોપવીતોથી શોભિત. દ્વિજરૂપે, જટાધારી, કાનમાં કુંડલ, અને યોગ્ય વિદ્યા સાથેના શિષ્યો, સમિધ, પુષ્પ અને કૃષ્ણાજીન સાથે હાજર હતા. બુધ એ વનમાં ઈલાની શોધમાં હતા, પણ તેઓએ અવાજ ન કર્યો અને વૃક્ષોમાં છુપાઈ રહ્યા. અચાનક, હળવાં ગુસ્સાથી, તેમણે ઈલાને કહ્યું: "તું અગ્નિ સેવન છોડી ક્યાં ગઈ? આ તારો આરામનો સમય છે, હવે પસાર થઈ રહ્યો છે; આવ, પહોળા હિપ્સવાળી સ્ત્રી, કેમ ઉદ્વિગ્ન છે? શું કારણ છે?" "આ સાંજનો આનંદનો સમય છે; ઉકળો લગાડીને, મારા ઘરનું પુષ્પોથી શણગાર કર." ત્યારે ઈલાએ જવાબ આપ્યો: "મને આમાંથી કશું જ ખબર નથી, હે તપસ્વી. મને મારી જાત વિશે, તું પતિ તરીકે અને મારા વંશ વિશે કહો, હે નિર્દોષ." બુધે તે સ્લિમ સ્ત્રીને કહ્યું: "ઈલા, તું તેજસ્વી રૂપવાળી છે; હું કામુક કહેવાય છું, બુધ નામે પ્રખ્યાત છું, અનેક કલાઓમાં નિષ્ણાત છું. હું ઉત્તમ વંશમાં જન્મેલો છું, મારા પિતા બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ છે." એ વાતો સાંભળી, ઈલા બુધના ઘરમાં પ્રવેશી. એ ઘર રત્નમય સ્તંભોથી શોભિત, દિવ્ય માયાથી રચાયેલું હતું. ઈલાએ પોતાનું ધ્યેય પ્રાપ્ત કર્યું અને એ મહેલમાં રહેતી થઈ. "આહ, શું વર્તન, શું રૂપ, શું સંપત્તિ, શું વંશ—મારું અને મારા પતિનું! આહ, શું પરમ આકર્ષણ!"—એવું વિચારીને ઈલા લાંબા સમય સુધી બુધ સાથે આનંદ માણતી રહી, એ ઘર ઇન્દ્રના મહેલ સમાન આનંદથી ભરપૂર હતું. એ પછી, મનુના વંશજ ભાઈઓ—ઈક્ષ્વાકુના નેતૃત્વમાં—રાજાને શોધવા શરવણ વનમાં આવ્યા. ત્યાં તેમણે એક ઘોડી જોઈ, જે રત્નમય રથમાંથી પડતી કિરણોથી તેજસ્વી હતી અને અદ્વિતીય રૂપવાળી હતી. રથને ઓળખીને બધાને આશ્ચર્ય થયું: "આ તો ચંદ્રપ્રભા નામની ઘોડો છે, જે મહાન આત્માના સંચાલનમાં હતી." "આ શ્રેષ્ઠ ઘોડો ઘોડી કેમ બની? શું કારણ છે?" એમ તેમણે યોગવિદ્યા જાણનારા પુરોહિત મૈત્રાવરુણીને પૂછ્યું. વશિષ્ઠે, ધ્યાનદૃષ્ટિથી બધું જોઈને કહ્યું: "પૂર્વકાળે શિવજીની પ્રિય ઉમાએ શરવણમાં એક પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી—અહીં પ્રવેશનાર દરેક પુરુષ સ્ત્રી બની જશે." "આ ઘોડો પણ રાજા સાથે સ્ત્રી બની ગયો છે, પણ ફરીથી પુરૂષત્વ પ્રાપ્ત કરશે, જેમ કે તે ધનની દેવતા સમાન લાગે છે. એ જ રીતે, પિનાકધારી શિવની આરાધના કરીને પ્રયત્ન કરવો પડશે." એટલે મનુના પુત્રો મહાદેવના નિવાસસ્થાન પર ગયા. ત્યાં તેમણે પાર્વતી અને પરમેશ્વરને વિવિધ સ્તુતિઓથી પ્રસન્ન કર્યા. બંનેએ કહ્યું: "આ પ્રતિજ્ઞા તોડી શકાતી નથી, પણ હવે—ઈક્ષ્વાકુના અશ્વમેઘ યજ્ઞથી જે ફળ મળશે, તે બંનેને મળશે. ત્યારે વીર કિમ્પુરુષ ચોક્કસ પુરૂષ બની જશે." આ રીતે સંમતિ આપીને વૈવસ્વતના પુત્રો પાછા ગયા. ઈક્ષ્વાકુના અશ્વમેઘથી કિમ્પુરુષ ચેલા બની ગયો. એક માસ પુરુષ અને બીજો માસ સ્ત્રી રહી, ઈલા બુધના ઘરમાં રહીને ગર્ભવતી થઈ.