પ્રાચીન સમયમાં, વિશ્વકર્માએ દિવ્ય તેજસ્વી પ્રકાશને અલગ કર્યો અને તેમાંથી વિષ્ણુ માટે સુદર્શન ચક્ર, રુદ્ર માટે ત્રિશૂલ અને ઇન્દ્રના વજ્રથી પણ મહાન વજ્ર બનાવી દીધો. પછી ત્વષ્ટાએ અસંખ્ય કિરણોવાળું, અતુલ્ય રૂપ સર્જ્યું, જે દૈત્ય અને દાનવોના વિનાશ માટે હતું. પરંતુ તેના પગ—સૂર્યરૂપ—એટલા મહાન હતા કે ત્વષ્ટા એ તેમને ફરી જોવાની હિંમત ન કરી શક્યા. તેથી, શાસ્ત્રોમાં પણ, કોઈએ ક્યારેય ભગવાનના પગની પ્રતિમા બનાવવી નહીં, એવું કહેવામાં આવ્યું છે. જે કોઈ આવું કરે છે, તે પાપી અને નિંદનીય અવસ્થામાં પહોંચે છે, કુષ્ઠરોગથી પીડાય છે અને દુઃખભર્યું જીવન જીવે છે. તેથી, ધર્મ, અર્થ કે કામ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ ક્યારેય મંદિર કે ચિત્રમાં દેવાધિદેવના પગ દર્શાવા નહીં જોઈએ. આ પછી, દેવતાઓના રાજા, ઈન્દ્ર, મનુષ્યલોકમાં આવ્યા. તેમને સૂર્યના મુખનું દર્શન કરવાની ઇચ્છા થઈ. તેઓ ઘોડાના રૂપમાં, તેજસ્વી પ્રકાશથી આવૃત થઈ આવ્યા. સંજ્ઞા, તેમની પત્ની, મનમાં ભય અને ઉદ્વેગથી વ્યાકુળ થઈ. તેના નાસિકામાંથી બીજ નીકળ્યું—તેને શંકા થઈ કે કદાચ બીજ બીજું છે. એ બીજમાંથી અશ્વિનીકુમારો જન્મ્યા. તેઓ જોડિયા જન્મ્યા હોવાથી દાસ્રા કહેવાયા અને નાસિકા દ્વારા જન્મ્યા હોવાથી નાસત્ય નામથી પણ ઓળખાયા. ઘણાં સમય પછી, દેવતાઓએ આ વાત જાણી અને પરમ સંતોષ પામ્યો. પછી સંજ્ઞા પોતાના પતિ સાથે આનંદથી સ્વર્ગમાં ગઈ. આજ પણ સાવર્ણિ મનુ મહાત્મા, મેરુ પર્વત પર તપશ્ચર્યામાં સ્થિત છે. તેમના તપના બળે શનિ ગ્રહોમાં સમાન સ્થાન પામ્યા. યમુના અને તપતી ફરીથી નદીઓ બની; ભયાનક સ્વરૂપ ધરાવતો વિષ્ટિ પણ સમયરૂપે સ્થાયી રહ્યો. મનુ, વિવસ્વતપુત્ર, દસ પરાક્રમી પુત્રો ધરાવતો હતો. તેમા ઇલા પ્રથમ જન્મ્યો, જે પુત્રકામ યજ્ઞથી પ્રાપ્ત થયો હતો. પછી ઇક્ષ્વાકુ, કુશનાભ, અરીષ્ટ, ધૃષ્ટ, નરિષ્યંત, કરૂષ, શર્યાતિ, પૃષધ્ર અને નાભાગ—આ બધા મહાન અને દૈવી-માનવ ગુણો ધરાવતા પુત્રો હતા. મનુએ પોતાના ધર્મનિષ્ઠ જેઠિયા પુત્ર ઇલાને રાજ્યાભિષેક આપ્યો અને પછી ફરીથી મહાન ઇન્દ્રવનમાં તપશ્ચર્યાએ ગયા. રાજા ઇલાએ સમગ્ર ધરતી પર દિશાવિજય માટે પ્રસ્થાન કર્યું, બધા ખંડો ફર્યા અને રાજાઓને વિજય કર્યા. એક દિવસ, ઘોડા દ્વારા ખેંચાતી રથમાં, ઇલા તેજસ્વી અને ઇચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષોથી ભરેલા, મહાન શરવણ વનમાં પહોંચ્યા. એ વનનું નામ મહાશરવણ હતું, જ્યાં ભગવાન શંભુ, ચંદ્રકલા ધારણ કરનાર, ઉમા સાથે આનંદથી નિવાસ કરતા. એ વનમાં, અગાઉ શિવ અને ઉમાએ નક્કી કર્યું હતું કે, “જો કોઈ પુરુષ એ વનમાં પ્રવેશે, તો તે દસ યોજન સુધી સ્ત્રી બની જશે.” આ વાટાઘાટથી અજાણ, રાજા ઇલા એ વનમાં પ્રવેશ્યા અને તરત જ તેઓ પુરુષત્વ ગુમાવી, સ્ત્રી બની ગયા. તેમના સર્વે પુરુષ લક્ષણો દૂર થઈ ગયા. આશ્ચર્યચકિત રાજાએ હવે સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું—પૂર્ણ, ઊંચા, ગોળ સ્તનો, ઉંચા કટિ અને જાંઘ, કમળપાંખડી જેવી આંખો, ચંદ્રમુખી, લવણ્યમય નજર, લાંબા હાથ, વાળ ઘુંઘરાળા અને કાળા, સૌમ્ય અવાજ, સુંદર દાતો, દુધિયા અને કાંસ્ય રંગની આભા, હંસ અથવા ગજની ચાલ, વાંકડા ભ્રૂ, લંબુ આંગળીઓ અને તાંબાના રંગના નખ. એ સ્ત્રી સ્વરૂપે, તેઓ વનમાં ફરતી રહી અને વિચારવા લાગી—“મારા પિતા કોણ છે? ભાઈ કોણ છે? મા કોણ છે? કોને મારી પતિ તરીકે મળવું? હું ધરતી પર કેટલો સમય રહીશ?” એમ વિચારી રહી ત્યારે ચંદ્રપુત્ર બુધે, પોતાના સાથીઓ સાથે, તેને જોયા. ઇલાનું રૂપ જોઈ, બુધ તેની સુંદરતાથી આકર્ષાઈ ગયા અને તેને જીતવા માટે પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા. બુધ દ્વિજરૂપે, દંડ, કમંડળ, ગ્રંથ અને અનેક યજ્ઞસૂત્રોથી શોભતા, જટાધારી, કણ્ણકુંડલધારી, શિષ્યો સાથે, હાથે સમિદ, પુષ્પ અને કુશા ધરાવતો હતો. એ વનમાં શોધવા છતાં, બુધે ઇલાને બોલાવ્યા નહીં; તેઓ વૃક્ષોની પાછળ છુપાઈ, વનકાંઠે ઊભા રહ્યા. પછી, અચાનક, બુધે ઉદ્વેગથી તેને ઠપકો આપ્યો: “તમે હવનની સેવા છોડી, મારા ઘરેથી ક્યાં ગયા? હવે તારો વિરામનો સમય છે, આવી જા, વિશાળ કટિ ધરાવતી સ્ત્રી, કેમ ઉદ્વિગ્ન છે, શું કારણ છે? સાંજનો આ આનંદનો સમય છે, ointment લગાવી, ઘરને પુષ્પોથી શોભાવ.” એ સ્ત્રીએ ઉત્તર આપ્યો: “હું આ બધું જાણતી નથી, હે મુનિ. મને મારા વિશે કહો, તમે મારા પતિ તરીકે, અને મારા વંશ વિશે પણ કહો, હે નિર્દોષ.” બુધે કાંપતી સ્ત્રીને કહ્યું: “ઇલા, તું તેજસ્વી છે; હું કામુક, બુધ કહેવાય છું, અનેક કળાઓમાં પારંગત છું. હું ઉત્તમ વંશમાં જન્મેલો છું, મારા પિતા બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ છે.” એ શબ્દો સાંભળી, ઇલા બુધના ઘરમાં પ્રવેશી. એ ઘર રત્નમય સ્તંભોથી શોભતું, દૈવી માયાથી રચાયેલું હતું. ઇલાએ પોતાના મનની ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ, એ ગૃહમાં આનંદથી વસવાટ કર્યો. “આહ! કઈ વ્યવહાર, કઈ સુંદરતા, કઈ સંપત્તિ, કઈ વંશગૌરવ—મારું અને મારા પતિનું! આહ! કેવો અલૌકિક લાવણ્ય!” એમ વિચારતી રહી. ઇલાએ ઘણા સમય સુધી બુધ સાથે, ઈન્દ્રના મહેલ જેવી ભવ્ય ભવનમાં, સર્વસુખ ભોગવ્યા. પછી, રાજાને શોધવા માટે, મનુના પુત્રો, ઇક્ષ્વાકુની આગેવાની હેઠળ, શરવણ વનમાં આવ્યા. ત્યાં બધાએ એક ઘોડીને જોયો, જે રત્નમય રથમાંથી કિરણો ફેલાવતી, અપ્રતિમ સુંદર હતી.