બ્રહ્માના અવ્યક્ત જન્મસ્થાન, એટલે કે નાભિમાંથી બંધાયેલું જે પર્વત જન્મ્યું, તેનું પૂર્વ દિશામાં રંગ શ્વેત છે—આથી તેનું બ્રાહ્મણ સ્વરૂપ નિશ્ચિત થાય છે. દક્ષિણ દિશામાં તેનું રંગ પીળો છે, જેના કારણે તેનું વૈશ્ય સ્વરૂપ સ્વીકારાય છે. પશ્ચિમમાં તે ભૃંગી પાન જેવું કાળાશ છે, એટલે તેનું શૂદ્ર સ્વરૂપ નામથી, અર્થથી અને કર્મથી સ્થાપિત થાય છે. ઉત્તર બાજુએ તેનું સ્વાભાવિક રંગ લાલ છે, તેથી તેનું ક્ષત્રિય સ્વરૂપ નિર્ધારિત થયેલું છે—આ રીતે તેની ચારેય બાજુના રંગો વર્ણવાયા છે. આ પર્વતની રચના નીલમણી જેવી વાદળી, શુદ્ધ સફેદ, પીળા, સુવર્ણ, મોરપાંખ જેવાં રંગો ધરાવતી છે અને તે શૃંગાળુ છે. આ પર્વતો પર્વતોમાં રાજા ગણાય છે, જ્યાં સિદ્ધો અને દેવતાઓ સતત વિહાર કરે છે. આ પર્વતો વચ્ચેનું અંતર નવ હજાર યોજન જેટલું છે. મહામેરુ પર્વતને ચારેય બાજુથી ઘેરતું એક વિશાળ પ્રદેશ છે, જેને ઇલાવૃત કહે છે, જે ચોવીસ હજાર યોજન વ્યાપક છે અને સર્વત્ર સમાન છે. આ પ્રદેશના કેન્દ્રમાં મહામેરુ પર્વત ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો તેજસ્વી ઉભો છે—તેના અર્ધા અલ્તાર દક્ષિણમાં અને અર્ધા ઉત્તર બાજુ છે. આ પ્રદેશમાં સાત વિભાગ છે, દરેકના પોતાના પર્વતશ્રેણી છે, જે ઉત્તર અને દક્ષિણ બાજુએ બે હજાર યોજન પહોળા છે. જંબૂદ્વીપની પહોળાઈ આ પર્વતશ્રેણીઓની લંબાઈથી નિર્ધારાય છે. નીલ, નિષધ અને અન્ય પર્વતો તદનુક્રમે ઓછા વિસ્તૃત છે. શ્વેત, હેમકૂટ અને હિમવંત પર્વતો પણ વર્ણવાયા છે. ઋષભ પર્વત જંબૂદ્વીપના માપ પ્રમાણે ગણાય છે. હેમકૂટ પર્વત જંબૂદ્વીપ કરતાં બારમું ભાગ ઓછો છે અને હિમવંત વીસમું ભાગ ઓછો છે. મહાન હેમકૂટ પર્વતનું માપ અઠ્ઠાસી હજાર યોજન છે. હિમવંત પર્વત પૂર્વથી પશ્ચિમે અશી હજાર યોજન લંબાઈ ધરાવે છે. આ દ્વીપ ચક્રાકાર હોવાથી તેમાં વિસ્તરણ અને સંકોચન વર્ણવાયું છે. વિભિન્ન પ્રદેશો અને પર્વતો પ્રમાણે ઉત્તર દિશા પણ બદલાય છે. આમાં વસવાટ માટે અનેક વસાહતો છે—આ સાત પ્રદેશો છે. આ સાતેય પ્રદેશો ઊંચા, દુર્ગમ પર્વતોથી ઘેરાયેલા છે અને નદીઓના વિભાજનને કારણે પરસ્પર અપ્રાપ્ય છે. તેમાં વિવિધ જાતિના પ્રાણીઓ વસે છે. આ હિમયુક્ત પ્રદેશ 'ભારત' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. હેમકૂટથી આગળ કિમ્પુરુષ પ્રદેશ છે; હેમકૂટથી નિષધ સુધી 'હરિવર્ષ' કહેવાય છે. હરિવર્ષથી આગળ, મેરુ પર, ઇલાવૃત પ્રદેશ છે અને ઇલાવૃતથી આગળ નીલ પર્વત છે, જેને રમ્યક પણ કહે છે. રમ્યકથી આગળ શ્વેત પ્રદેશ છે, જેને હિરણ્યક કહેવાય છે; અને હિરણ્યકથી આગળ શ્રૃંગશાકંકુર પ્રદેશ છે. દિવ્ય ઋષિ, ઉત્તર અને દક્ષિણ બાજુએ ધનુષાકાર ચાર લાંબા પ્રદેશો છે, જેમાં મધ્યમ ઇલાવૃત છે. નિષધના પૂર્વે અલ્તારનું દક્ષિણાર્ધ છે; ત્યારપછી ઇલાવૃત, અને પશ્ચિમે ઉત્તરાર્ધ છે. આ બંને વચ્ચે, મેરુ પર્વત ઊભો છે, જ્યાં ઇલાવૃત પ્રદેશ છે; તે નીલના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર બાજુ છે. ઉત્તરે મહાન માલ્યવાન પર્વત ઊભો છે, જે પશ્ચિમ તરફ બાવીસ હજાર યોજન સુધી ફેલાયેલો છે અને સાગર સુધી જાય છે. માલ્યવાન પર્વત નીલથી નિષધ સુધી એક હજાર યોજન લંબાઈ ધરાવે છે; એ જ રીતે, ગંધમાદન પર્વત બાવીસ યોજન પહોળાઈ ધરાવે છે. આ ચક્રાકાર પર્વતશ્રેણીઓના મધ્યમાં મેરુ પર્વત ઊભો છે—સુવર્ણ જેવો તેજસ્વી, ચારેય વર્ણના રંગથી સમાન અને ચતુષ્કોણ આકાર ધરાવતો. તેની બાજુઓ પર વિવિધ રંગો છે: પૂર્વે સફેદ, દક્ષિણમાં પીળો, ઉત્તર બાજુએ ભમરાના પાંખ જેવો કાળો અને પશ્ચિમમાં લાલ—આ રીતે તે રંગોથી યુક્ત છે. મેરુ પર્વત દિવ્ય તેજથી ઝગમગતો છે, રાજધ્વજોથી ઘેરાયેલો અને ઉગતા સૂર્યની જેમ પ્રકાશિત થાય છે, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો. તેની ઊંચાઈ ચોર્યાસી હજાર યોજન છે, તે પોણા સોળ હજાર યોજન નીચે જાય છે અને તેની પહોળાઈ અઠ્ઠાવીસ હજાર યોજન છે. તેની પરિઘ દરેક બાજુએ તેની પહોળાઈ કરતાં બમણી છે. આ મહાન દિવ્ય પર્વત દેવૌષધિઓથી ભરપૂર છે. તે સર્વત્ર સુવર્ણથી શોભાયમાન લોકોથી ઘેરાયેલો છે; ત્યાં દેવ, ગંધર્વ, અસુર, રાક્ષસ અને અપ્સરાઓ સાથે આનંદથી વિહાર કરે છે. મેરુ ચારેય બાજુ જીવનયાત્રા માટે યોગ્ય લોકોથી ઘેરાયેલો છે અને તેના વિવિધ બાજુએ ચાર પ્રદેશો વસે છે. પૂર્વે ભદ્રાશ્વ, દક્ષિણમાં ભારત, પશ્ચિમે કેતુમાલ અને ઉત્તર બાજુએ ઉત્તરકુરુ છે—જે પુણ્યશીલ લોકોના આશ્રયસ્થાન છે. ત્યાં આધારરૂપ પર્વતો છે: મન્દર, ગંધમાદન, વિપુલ અને સુપાર્શ્વ—જે સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભાયમાન છે. આ પર્વતો ઉપર ચાર વિશિષ્ટ સરોવર છે: અરુણોદ, માનસ, સિતોદ અને ભદ્ર—અને તેની આસપાસ વિશાળ વનો છે. ગંધમાદન પર્વત પર ભદ્ર કદંબ વૃક્ષ, વિપુલ પર જાંબુ અને પવિત્ર પિપળ અને મહાન વટવૃક્ષ ઉગે છે. ગંધમાદનના પશ્ચિમે અમરગંધિકા છે, જે બાવીસ હજાર યોજન વ્યાપક છે. ત્યાં કેતુમાલો પુણ્યકર્મથી પ્રસિદ્ધ છે અને શક્તિશાળી કલાનલ પ્રજાઓ વસે છે. ત્યાં સ્ત્રીઓ વાદળી કમળ જેવી સુંદર અને મનોહર છે; ત્યાં દિવ્ય અને મહાન ફળો ધરાવતું કઠલ વૃક્ષ ઊભું છે, જેની પાંદડીઓ તેજસ્વી છે. તેના ફળના રસથી પીવાથી લોકો લાંબું આયુષ્ય પામે છે. માલ્યવાનના પૂર્વે પૂર્વ ગંધિકા છે, જે પણ બાવીસ હજાર યોજન વિસ્તૃત છે અને તેવી જ પ્રકારની વધુ સો જગ્યાઓ છે. ત્યાં ભદ્રાશ્વ પ્રદેશ છે, જ્યાં લોકો હંમેશાં આનંદિત મનવૃત્તિ ધરાવે છે; ત્યાં ભદ્રમાલા વન છે અને મહાન કાળામ્રા વૃક્ષ છે. ત્યાંના પુરુષો શ્વેતવર્ણી, શક્તિશાળી અને પરાક્રમી છે; સ્ત્રીઓ શ્વેત કમળ જેવી તેજસ્વી, સુંદર અને મનોહર છે. આ રીતે, દિવ્ય પર્વતો અને પ્રદેશોની આ અદભુત રચના, તેમના રંગો, સ્વરૂપો અને વસવાટ કરનારા વિવિધ જીવોથી ભરપૂર છે—આ સર્વે મહાત્મ્યથી સંયુક્ત, મહામેરુને કેન્દ્રમાં રાખી સમગ્ર ભૂમંડળને શોભાયમાન કરે છે.