యదా ప్రసృష్టా ఓషధ్యో న ప్రరోహన్తి తాః పునః । తతః స తాసాం వృద్ధ్యర్థం వార్తోపాయఞ్చకార హ॥౪౯.
ఔషధాలు విస్తరించినా మళ్లీ మొలకెత్తకపోయినప్పుడు, వాటి పెరుగుదల కోసం వ్యవసాయాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.
బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ హస్తసిద్ధిఞ్చ కర్మజామ్ । తతః ప్రభృత్యథౌషధ్యః కృష్టపచ్యాస్తు జజ్ఞిరే॥౪౯.
స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ, చేతి నైపుణ్యాన్ని, పనిలో నైపుణ్యాన్ని ప్రసాదించాడు. అప్పటి నుండి విత్తనాలు వేసి పండించే పంటలు పుట్టాయి.
సంసిద్ధాయాన్తు వార్తాయాం తతస్తాసాం స్వయం ప్రభుః । మర్యాదాం స్థాపయామాస యథాన్యాయం యథాగుణమ్॥౪౯.
వ్యవసాయం స్థిరపడిన తర్వాత, ప్రభువు తానే వాటికి యుక్తమైన నియమాలు, గుణానుసారం హద్దులు ఏర్పరిచాడు.
వర్ణానామాశ్రమాణాఞ్చ ధర్మాన్ ధర్మభృతాంవర । లోకానాం సర్వవర్ణానాం సమ్యగ్ధర్మార్థపాలినామ్॥౪౯.
ధర్మాన్ని కాపాడే ఉత్తములారా, ఆయన వర్ణాలకు, ఆశ్రమాలకు, అన్ని లోకాల వారికి, అన్ని వర్ణాల వారికి, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని సమంగా కాపాడే విధంగా కర్తవ్యాలను నిర్ణయించాడు.
ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం స్మృతం స్థానం క్రియావతామ్ । స్థానమైన్ద్రం క్షత్రియాణాం సంగ్రామేష్వపలాయినామ్॥౪౯.
కర్మలు చేసే బ్రాహ్మణులకు ప్రజాపతి స్థానం, యుద్ధంలో పారిపోని క్షత్రియులకు ఇంద్రుని స్థానం అని గుర్తించబడింది.
వైశ్యానాం మారుతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్ । గాన్ధర్వం శూద్రజాతీనాం పరిచర్యానువర్తతామ్॥౪౯.
తమ ధర్మాన్ని పాటించే వైశ్యులకు మారుతుని స్థానం, సేవలో నిమగ్నమైన శూద్రులకు గంధర్వుల స్థానం అని నిర్ణయించబడింది.
అష్టాశీతిసహస్రాణామృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్ । స్మృతం తేషాన్తు యత్ స్థానం తదేవ గురువాసినామ్॥౪౯.
ఎనభై ఎనిమిది వేల ఉర్ధ్వరేతసులైన ఋషులకు, గురువుల దగ్గర నివసించే వారికి ఉన్న స్థానం అని గుర్తించబడింది.
సప్తర్షోణాన్తు యత్ స్థానం స్మృతం తద్వై వనౌకసామ్ । ప్రాజాపత్యం గృహస్థానాం న్యాసినాం బ్రహ్మణః క్షయమ్ । యోగినామమృతం స్థానమితి వై స్థానకల్పనా॥౪౯.
ఏడు ఋషులకు ఉన్న స్థానం వనవాసులకు అని గుర్తించబడింది. గృహస్థులకు ప్రజాపతి స్థానం, సంయాసులకు బ్రహ్మలోకం, యోగులకు అమరత్వ స్థానం — ఇలా స్థానాల ఏర్పాటును నిర్ణయించాడు.
భాస్కరాదృష్టశయ్యాని నిత్యాగ్నిసలిలాని చ । సూర్యావలోకదీపాని లక్ష్మ్యా గేహాని భాజనమ్॥౫౦.
ఎక్కడ మంచాలు ఎప్పుడూ సూర్యరశ్మిలో ఉంచుతారో, ఎక్కడ ఎప్పుడూ అగ్ని, నీరు ఉంటాయో, ఎక్కడ దీపాలు సూర్యకాంతితో వెలిగిస్తారో, ఎక్కడ లక్ష్మీదేవి కృపతో ఇంటి పూర్ణత ఉంటుందో, అలాంటి ఇల్లు నీకు నివాసంగా ఉండదు.
యత్రోక్షా చన్దనం వీణా ఆదర్శో మధుసర్పిషీ । విషాజ్యతామ్రపాత్రాణి తద్గృహం న తవాశ్రయః॥౫౦.
ఎక్కడ గంధపు నీళ్లు చల్లుతారో, వీణా స్వరం వినిపిస్తుందో, అద్దాలు, తేనె, నెయ్యి ఉంటాయో, ఎక్కడ రాగి పాత్రలు వదిలేస్తారో, అలాంటి ఇల్లు నీకు ఆశ్రయం కాదు.
యత్ర కష్టకినో వృక్షా యత్ర నిష్పావవల్లరీ । భార్యా పునర్భూర్వల్మీకస్తద్యక్ష ! తవ మన్దిరమ్॥౫౦.
ఎక్కడ ముల్లు చెట్లు పెరిగుంటాయో, ఎక్కడ పప్పు దుంపల దుంపలు ఉంటాయో, ఎక్కడ భార్య మరలా పెళ్లి చేసుకున్నదో, ఎక్కడ పుట్టలు ఉంటాయో, ఓ యక్షా! అది నీ ఇంటి అవుతుంది.
యస్మిన్ గృహే నరాః పఞ్చ స్త్రీత్రయం తావతీశ్చ గాః । అన్ధకారేన్ధనాగ్నిశ్చ తద్గృహం వసతిస్తవ॥౫౦.
ఎక్కడ ఐదుగురు పురుషులు, ముగ్గురు మహిళలు, అంతే సంఖ్యలో ఆవులు, చీకటి,薪లు ఉంటాయో, అలాంటి ఇల్లు నీ నివాసం అవుతుంది.
ఏకచ్ఛాగం ద్వివాలేయం త్రిగవం పఞ్చమాహిషమ్ । షడశ్వం సప్తమాతఙ్గం గృహం యక్షాశు శోషయ॥౫౦.
ఒక మేక, రెండు గొర్రెలు, మూడు ఆవులు, ఐదు ఎద్దులు, ఆరు గుర్రాలు, ఏడుగురు ఏనుగులు ఉన్న ఇంటిని, యక్షా! వెంటనే దుర్బలంగా చేయి.
కుద్దాలదాత్రపిటకం తద్వత్ స్థాల్యాదిభాజనమ్ । యత్ర తత్రైవ క్షిప్తాని తవ దద్యుః ప్రతిశ్రయమ్॥౫౦.
ఎక్కడ గొడ్డళ్లు, కొడవళ్లు, బుట్టలు, అలాగే పాత్రలు, ఇతర పాత్రలు చెల్లాచెదురుగా పడివుంటాయో, అలాంటి చోటు నీకు ఆశ్రయం కావచ్చు.
ముసలోలూఖలే స్త్రీణామాస్యా తద్వదుదుమ్బరే । అవస్కరే మన్త్రణఞ్చ యక్షైతదుపకృత్ తవ॥౫౦.
ఎక్కడ మహిళలు ఉప్పుగడ్డెలు, ముద్దలు దగ్గర నోరు పెట్టుకుంటారో, ఎక్కడ ఊడుంబర చెట్టు ఉంటుందో, ఎక్కడ చెత్తకుప్ప, మాటలు, చర్చలు జరుగుతాయో, యక్షా! అది నీకు మేలు చేసే స్థలం.
లఙ్ఘ్యన్తే యత్ర ధాన్యాని పక్వాపక్వాని వేశ్మని । తద్వచ్ఛాస్త్రాణి తత్ర త్వం యథేష్టం చర దుః సహ॥౫౦.
ఇంట్లో వండిన, వండని ధాన్యాన్ని ఎవరైనా అడుగుపెడతారో, అలాగే పుస్తకాలను కూడా అలానే నిర్లక్ష్యంగా ఉంచుతారో, అక్కడ నీవు ఇష్టమొచ్చినట్లు తిరుగు, ఓ దుర్లఘ్యుడా!
స్థాలీపిధానే యత్రాగ్నిర్దత్తో దర్వోఫలేన వా । గృహే తత్ర దురిష్టానామశేషాణాం సమాశ్రయః॥౫౦.
ఎక్కడ వంటపాత్రలో లేదా కరివేపాకు చివరతో అగ్ని పెట్టుతారో, అలాంటి దురదృష్టకరమైన ఇంట్లో నీవు పూర్తిగా నివసించు.
మానుషాస్థి గృహే యత్ర దివారాత్రం మృతస్థితిః । తత్ర యక్ష ! తవావాసస్తథాన్యేషాఞ్చ రక్షసామ్॥౫౦.
ఇంట్లో మానవ అస్థులు ఉంటే, మృతదేహం పగలు రాత్రి అలాగే ఉంటే, అక్కడ యక్షా! నీకు, ఇతర రాక్షసులకు కూడా నివాసం ఉంటుంది.
అదత్త్వా భుఞ్జతే యే వై బన్ధోః పిణ్డం తథోదకమ్ । సపిణ్డాన్ సోదకాంశ్చైవ తత్కాలే తాన్ నరాన్ భజ॥౫౦.
బంధువులకు అన్నం, నీళ్లు ఇవ్వకుండా తినేవారు, తమ వంశస్థులకు, పితృదేవతలకు నైవేద్యం చేయకుండా తినేవారు, అప్పుడు నీవు వారి మధ్య నివసించు.
యత్ర పద్మపహాపద్మౌ సురభిర్మోకాశినీ । వృషభైరావతౌ యత్ర కల్ప్యన్తే తద్గృహం త్యజ॥౫౦.
ఎక్కడ పద్మపుష్పం, పద్మదండం ఉండవో, ఎక్కడ సువాసన గల ఆవు, గడ్డి మాత్రమే తినే ఆవు ఉండవో, ఎక్కడ భైరవుడు, వృషభుడు ఉన్నారో, ఆ ఇల్లు వదిలిపెట్టు.
అశస్త్రా దేవతా యత్ర సశస్త్రాశ్చాహవం వినా । కల్ప్యన్తే మనుజైరర్చ్యాస్తత్ పరిత్యజ మన్దిరమ్॥౫౦.
ఎక్కడ దేవతలను ఆయుధాలు లేకుండా, లేదా ఆయుధాలతో కానీ యజ్ఞం లేకుండా పూజిస్తారో, మనుషులు వాటిని ప్రతిష్టించారో, ఆ ఇంటిని వదిలిపెట్టు.
పౌరజానపదైర్యత్ర ప్రాక్ప్రసిద్ధమహోత్సవాః । క్రియన్తే పూర్వవద్ గేహే న త్వం తత్ర గృహే చర॥౫౦.
ఎక్కడ పట్టణ, గ్రామ ప్రజలు పూర్వకాలంలో జరిగిన మహోత్సవాలను ఇలాగే ఇంట్లో నిర్వహిస్తారో, అలాంటి ఇంట్లో నీవు ఉండవద్దు.
శూర్పవాతఘటామ్భోభిః స్త్రానం వస్త్రామ్బువిప్రుషైః । నఖాగ్రసలిలైశ్చైవ తాన్ యాహి హతలక్షణాన్॥౫౦.
మహిళలు వడగడిలోని నీళ్లు, గడప నీళ్లు, వస్త్రాల చినుకులు, లేక గోళ్లు తడిపిన నీళ్లతో స్నానం చేస్తే, అలాంటి దురదృష్టవంతుల దగ్గరకు వెళ్ళు.
దేశాచారాన్ సమయాన్ జ్ఞాతిధర్మం జపం హోపం మఙ్గలం దేవతేష్టిమ్ । సమ్యక్శౌచం విధివల్లోకవాదాన్ పుంసస్త్వయా కుర్వతో మాస్తు సఙ్గః॥౫౦.
ఎక్కడ ప్రజలు దేశాచారాలు, ఒప్పందాలు, బంధుత్వ ధర్మం, జపం, హోమం, మంగళకార్యాలు, దేవతల పూజ, శుద్ధి, విధిగా ఆచారాలు, లోకవ్యవహారాలు పాటిస్తారో, అలాంటి మనుషులతో నీకు సంబంధం ఉండకూడదు.
మార్కణ్డేయ ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా దుః సహం బ్రహ్మా తత్రైవాన్తరధీయత । చకార శాసనం సోఽపి తథా పఙ్కజజన్మనః॥౫౦.
మార్కండేయుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన వెంటనే బ్రహ్మ అక్కడే అంతర్ధానం అయ్యాడు. ఆ యక్షుడు కూడా కమలలో జన్మించిన వాడి ఆజ్ఞను అలాగే పాటించాడు.
ఏకపఞ్చాశోఽధ్యాయః- ౫౧ మార్కణ్డేయ ఉవాచ దుః సహస్యాభవద్భార్యా నిర్మాష్టిర్నామ నామతః । జాతా కలేస్తు భార్యాయామృతౌ చాణ్డాలదర్శనాత్॥౫౧.
మార్కండేయుడు చెప్పాడు: దుఃసహుడికి భార్యగా నర్మాష్టి అనే ఆమె ఉండేది. ఆమె కలియుగంలో అతనికి భార్యగా జన్మించింది. మరణ సమయంలో చండాల మహిళను చూసినందువల్ల ఆమె అలా జన్మించింది.
తయోరపత్యాన్యభవనే జగద్వ్యాపీని షోడశ । అష్టౌ కుమారాః కన్యాశ్చ తథాష్టావతిభీషణాః॥౫౧.
ఆ ఇద్దరి నుంచి పదహారు మంది పిల్లలు పుట్టారు. వీరు ప్రపంచమంతా వ్యాపించి ఉన్నారు. ఎనిమిది మంది కుమారులు, అలాగే ఎనిమిది మంది కుమార్తెలు, వీరందరూ చాలా భయంకరమైనవారు.
తన్తాకృష్టిస్తథోక్తిశ్చ పరివర్తస్తథాపరః । అఙ్గధ్రుక్ శకునిశ్చైవ గణ్డప్రాన్తరతిస్తథా॥౫౧.
ఆ కుమారుల పేర్లు: దంతాకృష్టి, ఉక్తి, పరివర్త, అంగధృక్, శకుని, గండప్రాంతరతి.
గర్భహా సస్యహా చాన్యః కుమారాస్తనయాస్తయోః । కన్యాశ్చాన్యాస్తథైవాష్టౌ తాసాం నామాని మే శృణు॥౫౧.
ఇంకొక కుమారుడు గర్భహా, మరొకడు సస్యహా. వీరే ఆ ఇద్దరి కుమారులు. అలాగే ఎనిమిది మంది కుమార్తెలు కూడా ఉన్నారు. వారి పేర్లు నేను చెబుతాను, విను.
నియోజికా వై ప్రథమా తథైవాన్యా విరోధినీ । స్వయంహారకరీ చైవ భ్రామణీ ఋతుహారికా॥౫౧.
మొదటి కుమార్తె నియోజికా, తరువాతి కుమార్తె విరోధినీ. అలాగే స్వయంహారకరీ, భ్రమణీ, ఋతుహారికా కూడా ఉన్నారు.