మార్కణ్డేయపురాణమ్

యాః శాఖాః కల్పవృక్షాణాం పూర్వమాసన్ ద్విజోత్తమ । తా ఏవ శాఖా గేహానాం శాలాత్వం తేన తాసు తత్॥౪౯.

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ముందుగా కల్పవృక్షాలకు ఉన్న కొమ్మలు, ఇప్పుడు ఇళ్లకు శాలలు అయ్యాయి. అందుకే ఆ కొమ్మలు ఇప్పుడు ఇళ్లకు మద్దెలుగా మారాయి.

కృత్వా ద్వన్ద్వోపఘాతన్తే వార్తోపాయమచిన్తయన్ । నష్టేషు మధునా సార్ధం కల్పవృక్షేష్వశేషతః॥౪౯.

జంటలను నాశనం చేసి, జీవనోపాయం గురించి ఆలోచించారు. ఎందుకంటే కల్పవృక్షాలు, వాటి తేనెతో సహా పూర్తిగా నశించిపోయాయి.

విషాదవ్యాకులాస్తా వై ప్రజాస్తృష్ణాక్షుధార్దితాః । తతః ప్రాదుర్బభౌ తాసాం సిద్ధిస్త్రేతాముఖే తదా॥౪౯.

ఆ ప్రజలు దుఃఖంతో, దాహంతో, ఆకలితో బాధపడుతూ ఉండగా, త్రేతాయుగం ప్రారంభంలో వారికి సిద్ధి కలిగింది.

వార్తాస్వసాధితా హ్యన్యా వృష్టిస్తాసాం నికామతః । తాసాం వృష్ట్యుదకానీహ యాని నిమ్నగతాని వై॥౪౯.

వేరే జీవనోపాయాలు ఫలించకపోయినప్పుడు, వారికి విస్తారంగా వర్షం కురిసింది. ఆ వర్షపు నీరు లోతైన ప్రదేశాల్లో చేరింది.

వృష్ట్యావరుద్ధైరభవత్ స్త్రోతః ఖాతాని నిమ్నగాః । యే పురస్తాదపాం స్తోకా ఆపన్నాః పృథివీతలే॥౪౯.

ఆ వర్షంతో, ప్రవాహాలు, కాలువలు ఏర్పడ్డాయి. ముందుగా భూమిపై కొద్దిగా ఉన్న నీరు ఇప్పుడు పెరిగిపోయింది.

తతో భూమేశ్చ సంయోగాదోషధ్యస్తాస్తదా భవన్ । అఫాలకృష్టాశ్చానుప్తా గ్రామ్యారణ్యాశ్చతుర్దశ॥౪౯.

ఆ తర్వాత భూమి, నీటి కలయికతో, పంటలు, అడవి మొక్కలు కలిపి పద్నాలుగు రకాల ఔషధాలు, విత్తనాలు లేకుండానే పుట్టాయి.

ఋతుపుష్పఫలాశ్చైవ వృక్షా గుల్మాశ్చ జజ్ఞిరే । ప్రాదుర్భావస్తు త్రేతాయామాద్యోఽయమౌషధస్య తు॥౪౯.

ఋతువుల ప్రకారం పువ్వులు, పండ్లు ఇచ్చే చెట్లు, పొదలు పుట్టాయి. కానీ మొట్టమొదటిసారి ఔషధాలు త్రేతాయుగ ప్రారంభంలోనే కనిపించాయి.

తేనౌషధేన వర్తన్తే ప్రజాస్త్రేతాయుగే మునే । రాగలోభౌ సమాసాద్య ప్రజాశ్చాకస్మికౌ తదా॥౪౯.

ఆ ఔషధాలతో ప్రజలు త్రేతాయుగంలో జీవించారు. కానీ అప్పుడే, వారిలో ఆకాంక్ష, లోభం అనుకోకుండా పుట్టుకొచ్చాయి.

తతస్తాః పర్యగ్వహ్ణన్త నదీక్షేత్రాణి పర్వతాన్ । వృక్షగుల్మౌషధీశ్చైవమాత్మన్యాయాద్యథాబలమ్॥౪౯.

అప్పటినుంచి వారు నదులు, పొలాలు, కొండలు, చెట్లు, పొదలు, ఔషధాలను తమ శక్తికి తగినట్లు, న్యాయంగా తమ కోసం స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

తేన దోషేణ తా నేశురౌషధ్యో మిషతాం ద్విజ । అగ్రసద్ భూర్యుగపత్తాస్తదౌషధ్యో మహామతే॥౪౯.

ఆ తప్పు వల్ల, బ్రాహ్మణా, ఔషధాలు వారి కళ్ల ముందే కనుమరుగయ్యాయి. అనేక ఔషధాలు ఒక్కసారిగా నశించిపోయాయి. అందుకే, మహాత్మా, ఆ ఔషధాలు పోయిపోయాయి.

పునస్తాసు ప్రణష్టాసు విభ్రాన్తాస్తాః పునః ప్రజాః । బ్రహ్మాణం శరణం జగ్ముః క్షుధార్తాః పరమేష్ఠినమ్॥౪౯.

ఆ ఔషధాలు పోయిన తర్వాత, ప్రజలు అయోమయానికి లోనై, ఆకలితో బాధపడుతూ, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు.

స చాపి తత్త్వతో జ్ఞాత్వా తదా గ్రస్తాం వసున్ధరామ్ । వత్సం కృత్వా సుమేరున్తు దుదోహ భగవాన్ విభుః॥౪౯.

అప్పుడు భూమి అంతా తినబడినదని నిజంగా గ్రహించిన భగవంతుడు, సుమేరు పర్వతాన్ని దూడగా చేసి, భూమిని పాలు దోచాడు.

దుగ్ధేయం గౌస్తదా తేన శస్యాని పృథివీతలే । జజ్ఞిరే తాని బీజాని గ్రామ్యారణ్యాస్తు తాః పునః॥౪౯.

అప్పుడు భూమి పాలు దోచబడినప్పుడు, భూమి మీద ధాన్యాలు పుట్టాయి. ఆ విత్తనాలు, పంటలు, అడవి మొక్కలు రెండింటికీ మళ్లీ జన్మించాయి.

ఓషధ్యః ఫలపాకాన్తా గణాః సప్తదశా స్మృతాః । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

ఫలాలు ఇచ్చే ఔషధాల గుంపులు పదిహేడు అని చెబుతారు. వాటిలో బియ్యం, యవలు, గోధుమలు, చిన్న జొన్నలు, నువ్వులు ఉన్నాయి.

ప్రియఙ్గవో హ్యుదారాశ్చ కోరదూషాః సచీనకాః । మాషా ముద్గా మసూరాశ్చ నిష్పావాః సకులత్థకాః॥౪౯.

ప్రియంగు, ఉదార, కొరడూష, చీనక, మాషలు, ముద్గలు, మసూరలు, నిష్పావలు, కులత్థకాలు కూడా ఉన్నాయి.

ఆఢకాశ్చణకాశ్చైవ గణాః సప్తదశ స్మృతాః । ఇత్యేతా ఓషధీనాన్తు గ్రామ్యాణాం జాతయః పురా॥౪౯.

ఆఢకాలు, శనగలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే పదిహేడు ఔషధాల గుంపులు. ఇవే పూర్వకాలంలో ఉన్న పంట మొక్కల జాతులు.

ఓషధ్యో జజ్ఞియాశ్చైవ గ్రామ్యారణ్యాశ్చతుర్దశ । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

పుట్టబోయే ఔషధాలు, పంటలు, అడవి మొక్కలు కలిపి పద్నాలుగు. వాటిలో బియ్యం, యవలు, గోధుమలు, చిన్న జొన్నలు, నువ్వులు ఉన్నాయి.

ప్రియఙ్గుసప్తమా హ్యేతే అష్టమాస్తు కులత్థకాః । శ్యామాకాస్త్వథ నీవారా యత్తిలా సగవేధుకాః॥౪౯.

ప్రియంగు ఏడవది, కులత్థకాలు ఎనిమిదవవి. శ్యామాక, నివార, యత్తిల, గవేధుక కూడా ఉన్నాయి.

కురువిన్దా మర్కటకాస్తథా వేణుయవాశ్చ యే । గ్రామ్యారణ్యాః స్మృతా హ్యేతా ఓషధ్యశ్చ చతుర్దశ॥౪౯.

కురువింద, మర్కటక, వేణుయవలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే పంటలు, అడవి మొక్కలు కలిపి పద్నాలుగు ఔషధాలు అని గుర్తించబడ్డాయి.

యదా ప్రసృష్టా ఓషధ్యో న ప్రరోహన్తి తాః పునః । తతః స తాసాం వృద్ధ్యర్థం వార్తోపాయఞ్చకార హ॥౪౯.

ఔషధాలు విస్తరించినా మళ్లీ మొలకెత్తకపోయినప్పుడు, వాటి పెరుగుదల కోసం వ్యవసాయాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.

బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ హస్తసిద్ధిఞ్చ కర్మజామ్ । తతః ప్రభృత్యథౌషధ్యః కృష్టపచ్యాస్తు జజ్ఞిరే॥౪౯.

స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ, చేతి నైపుణ్యాన్ని, పనిలో నైపుణ్యాన్ని ప్రసాదించాడు. అప్పటి నుండి విత్తనాలు వేసి పండించే పంటలు పుట్టాయి.

సంసిద్ధాయాన్తు వార్తాయాం తతస్తాసాం స్వయం ప్రభుః । మర్యాదాం స్థాపయామాస యథాన్యాయం యథాగుణమ్॥౪౯.

వ్యవసాయం స్థిరపడిన తర్వాత, ప్రభువు తానే వాటికి యుక్తమైన నియమాలు, గుణానుసారం హద్దులు ఏర్పరిచాడు.

వర్ణానామాశ్రమాణాఞ్చ ధర్మాన్ ధర్మభృతాంవర । లోకానాం సర్వవర్ణానాం సమ్యగ్ధర్మార్థపాలినామ్॥౪౯.

ధర్మాన్ని కాపాడే ఉత్తములారా, ఆయన వర్ణాలకు, ఆశ్రమాలకు, అన్ని లోకాల వారికి, అన్ని వర్ణాల వారికి, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని సమంగా కాపాడే విధంగా కర్తవ్యాలను నిర్ణయించాడు.

ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం స్మృతం స్థానం క్రియావతామ్ । స్థానమైన్ద్రం క్షత్రియాణాం సంగ్రామేష్వపలాయినామ్॥౪౯.

కర్మలు చేసే బ్రాహ్మణులకు ప్రజాపతి స్థానం, యుద్ధంలో పారిపోని క్షత్రియులకు ఇంద్రుని స్థానం అని గుర్తించబడింది.

వైశ్యానాం మారుతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్ । గాన్ధర్వం శూద్రజాతీనాం పరిచర్యానువర్తతామ్॥౪౯.

తమ ధర్మాన్ని పాటించే వైశ్యులకు మారుతుని స్థానం, సేవలో నిమగ్నమైన శూద్రులకు గంధర్వుల స్థానం అని నిర్ణయించబడింది.

అష్టాశీతిసహస్రాణామృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్ । స్మృతం తేషాన్తు యత్ స్థానం తదేవ గురువాసినామ్॥౪౯.

ఎనభై ఎనిమిది వేల ఉర్ధ్వరేతసులైన ఋషులకు, గురువుల దగ్గర నివసించే వారికి ఉన్న స్థానం అని గుర్తించబడింది.

సప్తర్షోణాన్తు యత్ స్థానం స్మృతం తద్వై వనౌకసామ్ । ప్రాజాపత్యం గృహస్థానాం న్యాసినాం బ్రహ్మణః క్షయమ్ । యోగినామమృతం స్థానమితి వై స్థానకల్పనా॥౪౯.

ఏడు ఋషులకు ఉన్న స్థానం వనవాసులకు అని గుర్తించబడింది. గృహస్థులకు ప్రజాపతి స్థానం, సంయాసులకు బ్రహ్మలోకం, యోగులకు అమరత్వ స్థానం — ఇలా స్థానాల ఏర్పాటును నిర్ణయించాడు.

భాస్కరాదృష్టశయ్యాని నిత్యాగ్నిసలిలాని చ । సూర్యావలోకదీపాని లక్ష్మ్యా గేహాని భాజనమ్॥౫౦.

ఎక్కడ మంచాలు ఎప్పుడూ సూర్యరశ్మిలో ఉంచుతారో, ఎక్కడ ఎప్పుడూ అగ్ని, నీరు ఉంటాయో, ఎక్కడ దీపాలు సూర్యకాంతితో వెలిగిస్తారో, ఎక్కడ లక్ష్మీదేవి కృపతో ఇంటి పూర్ణత ఉంటుందో, అలాంటి ఇల్లు నీకు నివాసంగా ఉండదు.

యత్రోక్షా చన్దనం వీణా ఆదర్శో మధుసర్పిషీ । విషాజ్యతామ్రపాత్రాణి తద్గృహం న తవాశ్రయః॥౫౦.

ఎక్కడ గంధపు నీళ్లు చల్లుతారో, వీణా స్వరం వినిపిస్తుందో, అద్దాలు, తేనె, నెయ్యి ఉంటాయో, ఎక్కడ రాగి పాత్రలు వదిలేస్తారో, అలాంటి ఇల్లు నీకు ఆశ్రయం కాదు.