మార్కణ్డేయపురాణమ్

అహోరాత్రం ముహూర్తానాం నృణాం త్రింశత్తు వై స్మృతమ్ । అహోరాత్రైశ్చ త్రింశద్భిః పక్షౌ ద్వౌ మాస ఉచ్యతే॥౪౬.

మనుషులకు ఒక పగలు, రాత్రి కలిపి ముప్పై ముహూర్తాలు. అలాంటి ముప్పై పగలు, రాత్రులు కలిపితే రెండు పక్షాలు, అంటే ఒక నెల.

తైః షడ్భిరయనం వర్షం ద్వేఽయనే దక్షిణోత్తరే । తద్దేవానామహోరాత్రం దినం తత్రోత్తరాయణమ్॥౪౬.

అలాంటి ఆరు నెలలు కలిపితే ఒక సంవత్సరం, అది దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయనంగా ఉంటుంది. దేవతలకు ఉత్తరాయనం పగలు, దక్షిణాయనం రాత్రి.

దివ్యైర్వర్షసహస్రైస్తు కృతత్రేతాదిసంజ్ఞితమ్ । చతుర్యుగం ద్వాదశభిస్తద్విభాగం శృణుష్వ మే॥౪౬.

దివ్య సంవత్సరాల వెయ్యి రెండు కలిపి, కృత, త్రేత తదితర నామాలతో నాలుగు యుగాలు. వాటి విభాగాన్ని నన్ను విను.

చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం కృతముచ్యతే । శతాని సన్ధ్యా చత్వారి సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు కొనసాగుతుందని చెబుతారు. దాని సంధ్య నూరు సంవత్సరాలు ఉంటుంది, అలాగే సంధ్యాంశం కూడా అంతే ఉంటుంది.

త్రేతా త్రీణి సహస్రాణి దివ్యాబ్దానాం శతత్రయమ్ । తత్సన్ధ్యా తత్సమా చైవ సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

త్రేతాయుగం మూడు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దాని సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ మూడు వందల సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ద్వాపరం ద్వే సహస్రే తు వర్షాణాం ద్వే శతే తథా । తస్య సన్ధ్యా సమాఖ్యాతా ద్వే శతాబ్దే తదంశకః॥౪౬.

ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దానికి రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్య, అలాగే రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్యాంశం ఉంటాయి.

కలిః సహస్రం దివ్యానామబ్దానాం ద్విజసత్తమ । సన్ధ్యా సన్ధ్యాంశకశ్చైవ శతకౌ సముదాహృతౌ॥౪౬.

కలియుగం వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు ఉంటుంది, ద్విజశ్రేష్ఠ. దానికి సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ వంద సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ఏషా ద్వాధశసాహస్త్రీ యుగాఖ్యా కవిభిః కృతా । ఏతత్ సహస్రగుణితమో బ్రాహ్మ్యముదాహృతమ్॥౪౬.

ఈ నాలుగు యుగాల మొత్తం పదివేలు రెండు వందల సంవత్సరాలు అని కవులు చెప్పారు. ఇది వెయ్యి రెట్లు పెరిగితే బ్రహ్మదినంగా పిలుస్తారు.

బ్రహ్మణో దివసే బ్రహ్మన్ మనవః స్యుశ్చతుర్దశ । భవన్తి భాగశస్తేషాం సహస్రం తద్విభజ్యతే॥౪౬.

ఓ బ్రాహ్మణా, బ్రహ్మదినంలో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు. వారి కాలాలు ఆ వెయ్యిలో భాగాలుగా విభజించబడతాయి.

దేవాః సప్తర్షయః సేన్ద్రా మనుస్తత్సూనవో నృపాః । మనునా సహ సృజ్యన్తే సంహ్రియన్తే చ పూర్వవత్॥౪౬.

దేవతలు, సప్తర్షులు, ఇంద్రుడు, మనువు, అతని కుమారులైన రాజులు—all మనువుతో పాటు సృష్టించబడి, మునుపటిలాగే లయమవుతారు.

చతుర్యుగానాం సంఖ్యాతా సాధికా హ్యే కసప్తతిః । మన్వన్తరం తస్య సంఖ్యాం మానుషాబ్దైర్నిబోధ మే॥౪౬.

ఒక మన్వంతరంలో నాలుగు యుగాలు డెబ్బై ఒక వంతు ఉంటాయని చెప్పబడింది. దాని కాలాన్ని మానవ సంవత్సరాలలో నేను చెబుతాను, విను.

త్రింశత్కోట్యస్తు సంపూర్ణాః సంఖ్యాతాః సంఖ్యయా ద్విజ । సత్పషష్టిస్తథాన్యాని నియుతాని చ సంఖ్యయా॥౪౬.

ముప్పై కోట్ల సంవత్సరాలు పూర్తిగా ఉంటాయని, ద్విజా, ఇంకా అరవై ఆరు నియుతాలు కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

వింశతిశ్చ సహస్రాణి కాలోఽయం సాధికం వినా । ఏతన్మన్వన్తరం ప్రోక్తం దివ్యైర్వర్షైర్నిబోధ మే॥౪౬.

ఇంకా ఇరవై వేల సంవత్సరాలు కలిపితే, ఈ కాలం కొంత ఎక్కువ అవుతుంది. ఇది మన్వంతరమని, దాని దివ్య సంవత్సరాల లెక్కను విను.

అష్టౌ వర్షసహస్రాణి దివ్యయా సంఖ్యయా యుతమ్ । ద్విపఞ్చాశత్తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని తు॥౪౬.

ఎనిమిది వేల దివ్య సంవత్సరాలు, వాటికి యాభై రెండు వేల సంవత్సరాలు కలిపి చెప్పాలి.

చతుర్దశగుణో హ్యేష కాలో బ్రహ్మ్యమహః స్మృతమ్ । తస్యాన్తే ప్రలయః ప్రోక్తో బ్రహ్మన్ నైమిత్తికో బుధైః॥౪౬.

ఈ కాలాన్ని పద్నాలుగు రెట్లు చేస్తే బ్రహ్మదినంగా పరిగణిస్తారు. దాని చివరలో నైమిత్తిక ప్రళయం జరుగుతుందని మేధావులు చెబుతారు.

భూర్లోకోఽథ భువర్లోకః స్వర్లోకశ్చ వినాశినః । తథా వినాశమాయాన్తి మహర్లోకశ్చ తిష్ఠతి॥౪౬.

భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్లోకం—all నశించేవే. అవన్నీ నశిస్తాయి, కానీ మహర్లోకం మాత్రం నిలిచి ఉంటుంది.

తద్వాసినోఽపి తాపేన జనలోకం ప్రయాన్తి వై । ఏకార్ణవే చ త్రైలోక్యే బ్రహ్మా స్వపితి వై నిశి॥౪౬.

అందులో నివసించే వారు కూడా వేడితో జనలోకానికి వెళ్తారు. మూడు లోకాలు ఒక్క సముద్రంతో కప్పబడి ఉండగా, బ్రహ్మదేవుడు రాత్రి నిద్రిస్తాడు.

తత్ప్రమాణైవ సా రాత్రిస్తదన్తే సృజ్యతే పునః । ఏవన్తు బ్రహ్మణో వర్షమేకం వర్షశతన్తు తత్॥౪౬.

ఆ రాత్రి కూడా బ్రహ్మదినానికి సమానంగా ఉంటుంది. దాని చివరలో మళ్ళీ సృష్టి జరుగుతుంది. ఇలా ఒక బ్రహ్మ సంవత్సరమూ, వంద సంవత్సరాలూ అవుతాయి.

శతం హి తస్య వర్షాణాం పరమిత్యభిధీయతే । పఞ్చాశద్భిస్తథా వర్షైః పరార్ధమితి కీర్త్యతే॥౪౬.

వంద సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవునికి పరమాయుష్శు అని అంటారు. యాభై సంవత్సరాలు పరార్ధమని ప్రసిద్ధి.

ఏవమస్య పరార్ధన్తు వ్యతీతం ద్విజసత్తమ । యస్యాన్తేఽభూన్మహాకల్పః పాద్మ ఇత్యభివిశ్రుతః॥౪౬.

ఇలా బ్రహ్మదేవునికి ఒక పరార్ధం గడిచిపోయింది, ద్విజశ్రేష్ఠ. దాని చివర్లో పద్మమహాకల్పం ప్రసిద్ధిగా జరిగింది.

ద్వితీయస్య పరార్ధస్య వర్తమానస్య వై ద్విజ । వారాహ ఇతి కల్పోఽయం ప్రథమః పరికల్పితః॥౪౬.

ఇప్పుడు జరుగుతున్న రెండవ పరార్ధంలో, వారాహం అనే కల్పం మొదటిగా పరిగణించబడింది, బ్రాహ్మణా.

ఏవంవిధాః సృష్టయస్తు బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః । శర్వర్యన్తే ప్రబుద్ధస్య కల్పే కల్పే భవన్తి వై॥౪౮.

అదేవిధంగా, అవ్యక్త జననుడైన బ్రహ్మ దేవుడు ప్రతి కల్పం చివర రాత్రి ముగిసినప్పుడు, లేచి, ఈ సృష్టులను తిరిగి సృష్టిస్తాడు.

ప్రాకారపరిఖాహీనాం పురం ఖర్వటముచ్యతే । శాఖానగరకఞ్చాన్యన్మన్త్రిసామన్తభుక్తిమత్॥౪౯.

గోడలు, కాలువలు లేని ఊరును ఖర్వటమని అంటారు. అలాగే, కొంతమంది మంత్రులు, సామంతులు పాలించే చిన్న పట్టణాలు, శాఖానగరాలు కూడా వేరుగా ఉంటాయి.

తథా శూద్రజనప్రాయాః స్వసమృద్ధికృషీబలాః । క్షేత్రోపభోగ్యభూమధ్యే వసతిర్గ్రామసంజ్ఞితా॥౪౯.

అలాగే, ఎక్కువగా శూద్రులు నివసించే, తమ కృషితో, వ్యవసాయంతో జీవించే, పొలాల మధ్య ఉండే నివాసాన్ని గ్రామం అంటారు.

అన్యస్మాన్నగరాదేర్యా కార్యముద్దిశ్య మానవైః । క్రియతే వసతిః సా వై విజ్ఞేయా వసతిర్నరైః॥౪౯.

పట్టణాలకన్నా వేరుగా, మనుషులు ఏదైనా అవసరానికి నిర్మించే నివాసాన్ని వారు వసతి అని పిలుస్తారు.

దుష్టప్రాయో వినా క్షేత్రైః పరభూమిచరో బలీ । గ్రామ ఏవ ద్రమీసంజ్ఞో రాజవల్లభసంశ్రయః॥౪౯.

పొలాలు లేకుండా, ఇతరుల భూముల్లో తిరిగే, దుర్మార్గుడైన, బలమైనవాడిని గ్రామంలో ద్రమీ అని అంటారు. అతడు రాజుని ఆశ్రయంగా తీసుకుంటాడు.

శకటారూఢభాణ్డైశ్చ గోపాలైర్విపణం వినా । గోసమూహైస్తథా ఘోషో యత్రేచ్ఛాభూమికేతనః॥౪౯.

గోపాలు తమ సరుకులు బండ్లపై పెట్టుకొని, మార్కెట్ లేకుండా, ఎక్కడ కావాలంటే అక్కడ గోవులను పోసుకుంటూ ఉండే నివాసాన్ని ఘోష అని అంటారు.

త ఏవం నగరాదీంస్తు కృత్వా వాసార్థమాత్మనః । నికేతనాని ద్వన్ద్వానాం చక్రురావసథాయ వై॥౪౯.

అలా వారు తమకు అవసరమైన నగరాలు, ఇతర నివాసాలను నిర్మించుకుని, జంటల కోసం వసతిగృహాలను కూడా కట్టారు.

గృహాకారా యథా పూర్వం తేషామాసన్నహీరుహాః । తథా సంస్మృత్య తత్సర్వం చక్రుర్వేశ్మాని తాః ప్రజాః॥౪౯.

మునుపటిలా, వారు చెట్లకు దగ్గరగా ఇళ్లు కట్టారు. ఆ విధంగా గుర్తు చేసుకుని, ప్రజలు తమ ఇళ్లను నిర్మించుకున్నారు.