మార్కణ్డేయపురాణమ్

బ్రహ్మత్వే స ప్రజాః సృష్ట్వా తతః సత్త్వాతిరేకవాన్ । విష్ణుత్వమేత్య ధర్మేణ కురుతే పరిపాలనమ్॥౪౬.

బ్రహ్మగా ప్రజలను సృష్టించిన తరువాత, సత్త్వగుణం అధికంగా కలిగి, విష్ణువుగా మారి, ధర్మమార్గంలో రక్షణను నిర్వహిస్తాడు.

తతస్తమోగుణోద్రిక్తో రుద్రత్వే చాఖిలం జగత్ । ఉపసంహృత్య వై శేతే త్రైలోక్యం త్రిగుణోఽగుణః॥౪౬.

తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, రుద్రుడిగా మారి, మొత్తం జగత్తును లయంచేసి, మూడు లోకాలపై తాను మూడు గుణాలుగా ఉన్నా, గుణాలకు అతీతుడై విశ్రాంతి పొందుతాడు.

యథా ప్రాగ్వ్యాపకః క్షేత్రీ పాలకో లావకస్తథా । యథా స సంజ్ఞామాయాతి బ్రహ్మవిష్ణ్వీశకారిణీమ్॥౪౬.

ఎలా ఒక రైతు పొలాన్ని వ్యాపించి, కాపాడి, కోయడిగా మారతాడో, అలాగే ఆయన బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశ్వరునిగా పేర్లు, పనులు స్వీకరిస్తాడు.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ రుద్రత్వే సంహరత్యపి । విష్ణుత్వే చాప్యుదాసీనస్తిస్త్రోఽవస్థాః స్వయమ్భువః॥౪౬.

బ్రహ్మస్థితిలో లోకాలను సృష్టిస్తాడు; రుద్రస్థితిలో లయంచేస్తాడు; విష్ణు స్థితిలో నిస్సంగుడిగా ఉంటాడు. ఇవే స్వయంభువుని మూడు స్థితులు.

రజో బ్రహ్మా తమో రుద్రో విష్ణుః సత్త్వం జగత్పతిః । ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయో గుణాః॥౪౬.

రజోగుణం బ్రహ్మ, తమోగుణం రుద్రుడు, సత్త్వగుణం విష్ణువు జగత్పతి. వీళ్లే మూడు దేవతలు, వీళ్లే మూడు గుణాలు.

అన్యోన్యమిథునా హ్యేతే అన్యోన్యాశ్రయిణస్తథా । క్షణం వియోగో నహ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్॥౪౬.

వీరు పరస్పరం జతగా, ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడి, ఒక్క క్షణం కూడా విడిపోరు; ఎప్పుడూ విడిపోరు.

ఏవం బ్రహ్మా జగత్పూర్వో దేవదేవశ్చతుర్ముఖః । రజోగుణం సమాశ్రిత్య స్త్రష్ట్టత్వే స వ్యవస్థితః॥౪౬.

ఇలా, బ్రహ్ముడు జగత్తుకు ఆదిగా, దేవతలకు దేవుడిగా, నాలుగు ముఖాలతో, రాజోగుణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని సృష్టిలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

హిరణ్యగర్భో దేవాదిరనాదిరుపచారతః । భూపద్మకర్ణికాసంస్థో బ్రహ్మాగ్రే సమజాయత॥౪౬.

హిరణ్యగర్భుడు, దేవతలకు ఆదిగా, ఉపమానంగా ఆదిలేని వాడిగా, భూమిపై పద్మనాభములో స్థితుడై, సృష్టి ప్రారంభంలో జన్మించాడు.

తస్య వర్షశతం త్వేకం పరమాయుర్మహాత్మనః । బ్రహ్మ్యేణైవ హి మానేన తస్య సంఖ్యాం నిబోధ మే॥౪౬.

ఆ మహాత్ముడికి బ్రహ్మ సంవత్సరాల లెక్కన వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు ఉంది. దాని లెక్కను నన్ను విను.

నిమేషైర్దశభిః కాష్ఠా తథా పఞ్చభిరుచ్యతే । కలాస్త్రింశచ్చ వై కాష్ఠా ముహూర్తం త్రింశత్తాః కలాః॥౪౬.

పది నిమిషాలు ఒక కష్టం, ఐదు కష్టాలు ఒక కల, ముప్పై కలలు ఒక ముహూర్తం, ముప్పై ముహూర్తాలు ఒక పగలు, రాత్రి కలిసినది.

అహోరాత్రం ముహూర్తానాం నృణాం త్రింశత్తు వై స్మృతమ్ । అహోరాత్రైశ్చ త్రింశద్భిః పక్షౌ ద్వౌ మాస ఉచ్యతే॥౪౬.

మనుషులకు ఒక పగలు, రాత్రి కలిపి ముప్పై ముహూర్తాలు. అలాంటి ముప్పై పగలు, రాత్రులు కలిపితే రెండు పక్షాలు, అంటే ఒక నెల.

తైః షడ్భిరయనం వర్షం ద్వేఽయనే దక్షిణోత్తరే । తద్దేవానామహోరాత్రం దినం తత్రోత్తరాయణమ్॥౪౬.

అలాంటి ఆరు నెలలు కలిపితే ఒక సంవత్సరం, అది దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయనంగా ఉంటుంది. దేవతలకు ఉత్తరాయనం పగలు, దక్షిణాయనం రాత్రి.

దివ్యైర్వర్షసహస్రైస్తు కృతత్రేతాదిసంజ్ఞితమ్ । చతుర్యుగం ద్వాదశభిస్తద్విభాగం శృణుష్వ మే॥౪౬.

దివ్య సంవత్సరాల వెయ్యి రెండు కలిపి, కృత, త్రేత తదితర నామాలతో నాలుగు యుగాలు. వాటి విభాగాన్ని నన్ను విను.

చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం కృతముచ్యతే । శతాని సన్ధ్యా చత్వారి సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు కొనసాగుతుందని చెబుతారు. దాని సంధ్య నూరు సంవత్సరాలు ఉంటుంది, అలాగే సంధ్యాంశం కూడా అంతే ఉంటుంది.

త్రేతా త్రీణి సహస్రాణి దివ్యాబ్దానాం శతత్రయమ్ । తత్సన్ధ్యా తత్సమా చైవ సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

త్రేతాయుగం మూడు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దాని సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ మూడు వందల సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ద్వాపరం ద్వే సహస్రే తు వర్షాణాం ద్వే శతే తథా । తస్య సన్ధ్యా సమాఖ్యాతా ద్వే శతాబ్దే తదంశకః॥౪౬.

ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దానికి రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్య, అలాగే రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్యాంశం ఉంటాయి.

కలిః సహస్రం దివ్యానామబ్దానాం ద్విజసత్తమ । సన్ధ్యా సన్ధ్యాంశకశ్చైవ శతకౌ సముదాహృతౌ॥౪౬.

కలియుగం వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు ఉంటుంది, ద్విజశ్రేష్ఠ. దానికి సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ వంద సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ఏషా ద్వాధశసాహస్త్రీ యుగాఖ్యా కవిభిః కృతా । ఏతత్ సహస్రగుణితమో బ్రాహ్మ్యముదాహృతమ్॥౪౬.

ఈ నాలుగు యుగాల మొత్తం పదివేలు రెండు వందల సంవత్సరాలు అని కవులు చెప్పారు. ఇది వెయ్యి రెట్లు పెరిగితే బ్రహ్మదినంగా పిలుస్తారు.

బ్రహ్మణో దివసే బ్రహ్మన్ మనవః స్యుశ్చతుర్దశ । భవన్తి భాగశస్తేషాం సహస్రం తద్విభజ్యతే॥౪౬.

ఓ బ్రాహ్మణా, బ్రహ్మదినంలో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు. వారి కాలాలు ఆ వెయ్యిలో భాగాలుగా విభజించబడతాయి.

దేవాః సప్తర్షయః సేన్ద్రా మనుస్తత్సూనవో నృపాః । మనునా సహ సృజ్యన్తే సంహ్రియన్తే చ పూర్వవత్॥౪౬.

దేవతలు, సప్తర్షులు, ఇంద్రుడు, మనువు, అతని కుమారులైన రాజులు—all మనువుతో పాటు సృష్టించబడి, మునుపటిలాగే లయమవుతారు.

చతుర్యుగానాం సంఖ్యాతా సాధికా హ్యే కసప్తతిః । మన్వన్తరం తస్య సంఖ్యాం మానుషాబ్దైర్నిబోధ మే॥౪౬.

ఒక మన్వంతరంలో నాలుగు యుగాలు డెబ్బై ఒక వంతు ఉంటాయని చెప్పబడింది. దాని కాలాన్ని మానవ సంవత్సరాలలో నేను చెబుతాను, విను.

త్రింశత్కోట్యస్తు సంపూర్ణాః సంఖ్యాతాః సంఖ్యయా ద్విజ । సత్పషష్టిస్తథాన్యాని నియుతాని చ సంఖ్యయా॥౪౬.

ముప్పై కోట్ల సంవత్సరాలు పూర్తిగా ఉంటాయని, ద్విజా, ఇంకా అరవై ఆరు నియుతాలు కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

వింశతిశ్చ సహస్రాణి కాలోఽయం సాధికం వినా । ఏతన్మన్వన్తరం ప్రోక్తం దివ్యైర్వర్షైర్నిబోధ మే॥౪౬.

ఇంకా ఇరవై వేల సంవత్సరాలు కలిపితే, ఈ కాలం కొంత ఎక్కువ అవుతుంది. ఇది మన్వంతరమని, దాని దివ్య సంవత్సరాల లెక్కను విను.

అష్టౌ వర్షసహస్రాణి దివ్యయా సంఖ్యయా యుతమ్ । ద్విపఞ్చాశత్తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని తు॥౪౬.

ఎనిమిది వేల దివ్య సంవత్సరాలు, వాటికి యాభై రెండు వేల సంవత్సరాలు కలిపి చెప్పాలి.

చతుర్దశగుణో హ్యేష కాలో బ్రహ్మ్యమహః స్మృతమ్ । తస్యాన్తే ప్రలయః ప్రోక్తో బ్రహ్మన్ నైమిత్తికో బుధైః॥౪౬.

ఈ కాలాన్ని పద్నాలుగు రెట్లు చేస్తే బ్రహ్మదినంగా పరిగణిస్తారు. దాని చివరలో నైమిత్తిక ప్రళయం జరుగుతుందని మేధావులు చెబుతారు.

భూర్లోకోఽథ భువర్లోకః స్వర్లోకశ్చ వినాశినః । తథా వినాశమాయాన్తి మహర్లోకశ్చ తిష్ఠతి॥౪౬.

భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్లోకం—all నశించేవే. అవన్నీ నశిస్తాయి, కానీ మహర్లోకం మాత్రం నిలిచి ఉంటుంది.

తద్వాసినోఽపి తాపేన జనలోకం ప్రయాన్తి వై । ఏకార్ణవే చ త్రైలోక్యే బ్రహ్మా స్వపితి వై నిశి॥౪౬.

అందులో నివసించే వారు కూడా వేడితో జనలోకానికి వెళ్తారు. మూడు లోకాలు ఒక్క సముద్రంతో కప్పబడి ఉండగా, బ్రహ్మదేవుడు రాత్రి నిద్రిస్తాడు.

తత్ప్రమాణైవ సా రాత్రిస్తదన్తే సృజ్యతే పునః । ఏవన్తు బ్రహ్మణో వర్షమేకం వర్షశతన్తు తత్॥౪౬.

ఆ రాత్రి కూడా బ్రహ్మదినానికి సమానంగా ఉంటుంది. దాని చివరలో మళ్ళీ సృష్టి జరుగుతుంది. ఇలా ఒక బ్రహ్మ సంవత్సరమూ, వంద సంవత్సరాలూ అవుతాయి.

శతం హి తస్య వర్షాణాం పరమిత్యభిధీయతే । పఞ్చాశద్భిస్తథా వర్షైః పరార్ధమితి కీర్త్యతే॥౪౬.

వంద సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవునికి పరమాయుష్శు అని అంటారు. యాభై సంవత్సరాలు పరార్ధమని ప్రసిద్ధి.