మార్కణ్డేయపురాణమ్

స్వాత్మన్యవస్థితేవ్యక్తే వికారే ప్రతిసంహృతే । ప్రకృతిః పురుషశ్చైవ సాధర్మ్యేణావతిష్ఠతః॥౪౬.

అప్పుడు, ప్రపంచం మరియు దాని మార్పులు తమ స్వరూపంలో నిలిచి పోయినప్పుడు, ప్రకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ ఒకే విధంగా ఉంటారు.

తదా తమశ్చ సత్త్వఞ్చ సమత్వేన వ్యవస్థితౌ । అనుద్రిక్తావనూనౌ చ తత్ప్రోతౌ చ పరస్పరమ్॥౪౬.

ఆ సమయంలో తమస్సు, సత్త్వం రెండూ సమంగా ఉంటాయి; అవి ఎక్కువగా కూడా ఉండవు, తక్కువగా కూడా ఉండవు; పరస్పరం కలిసిపోతుంటాయి.

తిలేషు వా యథా తైలం ఘృతం పయసి వా స్థితమ్ । తథా తమసి సత్త్వే చ రజోఽప్యనుసృతం స్థితమ్॥౪౬.

ఎలా తిలల్లో నూనె, పాలలో నెయ్యి ఉండునో, అలాగే తమస్సు, సత్త్వంలో రాజస్సు కూడా కలిసిపడి ఉంటుంది.

ఉత్పత్తిర్బ్రహ్మణో యావదాయుషో ద్విపరార్ధికమ్ । తావద్దినం పరేశస్య తత్సమా సంయమే నిశా॥౪౬.

బ్రహ్మ యొక్క ఆయుష్షు రెండు పరార్ధాలు ఉండేంత కాలం, అదే పరమేశ్వరుని ఒక రోజు; అంతే సమయం ఆయన రాత్రి, ప్రళయ సమయంలో.

అహర్ముఖే ప్రబుద్ధస్తు జగదాదిరనాదిమాన్ । సర్వహేతురచిన్త్యాత్మా పరః కోఽప్యపరక్రియః॥౪౬.

పగలు ప్రారంభంలో, ఆ ఆదిమూలమైన, అనంతమైన, అన్ని కారణాలకూ మూలమైన, ఎవరికీ అందని స్వరూపుడైన పరమాత్ముడు మేల్కొంటాడు.

ప్రకృతిం పురుషఞ్చైవ ప్రావిశ్యాశు జగత్పతిః । క్షోభయామాస యోగేన పరేణ పరమేశ్వరః॥౪౬.

ప్రకృతి, పురుషులను జగత్తు యొక్క అధిపతి అయిన పరమేశ్వరుడు తన యోగబలంతో వెంటనే ప్రవేశించి, వాటిని కదిలించాడు.

యథా మదో నవస్త్రీణాం యథా వా మాధవానిలః । అనుప్రవిష్టః క్షోభాయ తథాసౌ యోగమూర్తిమాన్॥౪౬.

యువతుల్లో మత్తు ఎలా చొరబడితే, వసంతవాయువు ఎలా కలకలం కలిగిస్తే, అలాగే యోగరూపుడైన ఆయన కూడా వాటిలో ప్రవేశించి కదిలించాడు.

ప్రధానే క్షోభ్యమానే తు స దేవో బ్రహ్మసంజ్ఞితః । సముత్పన్నోఽణ్డకోషస్థో యథా తే కథితం మయా॥౪౬.

అలా ప్రథమిక పదార్థం కదిలించబడినప్పుడు, బ్రహ్మ అని పిలవబడే ఆ దేవుడు, అండకోశంలో పుట్టాడు. ఇదంతా నేను నీకు వివరించినట్టే.

స ఏవ క్షోభకః పూర్వం స క్షోభ్యః ప్రకృతేః పతిః । స సఙ్కోచవికాశాభ్యాం ప్రధానత్వేఽపి చ స్థితః॥౪౬.

అంతకు ముందు కదిలించేవాడు, కదిలించబడే ప్రకృతిపతి, సంకోచం, వికాసం రెండింటిలోనూ ప్రధానత్వంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

అత్పన్నః స జగద్యోనిరగుణోఽపి రజోగుణమ్ । భుఞ్జన్ ప్రవర్తతే సర్గే బ్రహ్మత్వం సముపాశ్రితః॥౪౬.

గుణరహితుడైనా, జగత్తుకు మూలమైన ఆయన, రాజోగుణాన్ని ధరించి, సృష్టిలో బ్రహ్మగా ప్రవృత్తి చెందాడు.

బ్రహ్మత్వే స ప్రజాః సృష్ట్వా తతః సత్త్వాతిరేకవాన్ । విష్ణుత్వమేత్య ధర్మేణ కురుతే పరిపాలనమ్॥౪౬.

బ్రహ్మగా ప్రజలను సృష్టించిన తరువాత, సత్త్వగుణం అధికంగా కలిగి, విష్ణువుగా మారి, ధర్మమార్గంలో రక్షణను నిర్వహిస్తాడు.

తతస్తమోగుణోద్రిక్తో రుద్రత్వే చాఖిలం జగత్ । ఉపసంహృత్య వై శేతే త్రైలోక్యం త్రిగుణోఽగుణః॥౪౬.

తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, రుద్రుడిగా మారి, మొత్తం జగత్తును లయంచేసి, మూడు లోకాలపై తాను మూడు గుణాలుగా ఉన్నా, గుణాలకు అతీతుడై విశ్రాంతి పొందుతాడు.

యథా ప్రాగ్వ్యాపకః క్షేత్రీ పాలకో లావకస్తథా । యథా స సంజ్ఞామాయాతి బ్రహ్మవిష్ణ్వీశకారిణీమ్॥౪౬.

ఎలా ఒక రైతు పొలాన్ని వ్యాపించి, కాపాడి, కోయడిగా మారతాడో, అలాగే ఆయన బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశ్వరునిగా పేర్లు, పనులు స్వీకరిస్తాడు.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ రుద్రత్వే సంహరత్యపి । విష్ణుత్వే చాప్యుదాసీనస్తిస్త్రోఽవస్థాః స్వయమ్భువః॥౪౬.

బ్రహ్మస్థితిలో లోకాలను సృష్టిస్తాడు; రుద్రస్థితిలో లయంచేస్తాడు; విష్ణు స్థితిలో నిస్సంగుడిగా ఉంటాడు. ఇవే స్వయంభువుని మూడు స్థితులు.

రజో బ్రహ్మా తమో రుద్రో విష్ణుః సత్త్వం జగత్పతిః । ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయో గుణాః॥౪౬.

రజోగుణం బ్రహ్మ, తమోగుణం రుద్రుడు, సత్త్వగుణం విష్ణువు జగత్పతి. వీళ్లే మూడు దేవతలు, వీళ్లే మూడు గుణాలు.

అన్యోన్యమిథునా హ్యేతే అన్యోన్యాశ్రయిణస్తథా । క్షణం వియోగో నహ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్॥౪౬.

వీరు పరస్పరం జతగా, ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడి, ఒక్క క్షణం కూడా విడిపోరు; ఎప్పుడూ విడిపోరు.

ఏవం బ్రహ్మా జగత్పూర్వో దేవదేవశ్చతుర్ముఖః । రజోగుణం సమాశ్రిత్య స్త్రష్ట్టత్వే స వ్యవస్థితః॥౪౬.

ఇలా, బ్రహ్ముడు జగత్తుకు ఆదిగా, దేవతలకు దేవుడిగా, నాలుగు ముఖాలతో, రాజోగుణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని సృష్టిలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

హిరణ్యగర్భో దేవాదిరనాదిరుపచారతః । భూపద్మకర్ణికాసంస్థో బ్రహ్మాగ్రే సమజాయత॥౪౬.

హిరణ్యగర్భుడు, దేవతలకు ఆదిగా, ఉపమానంగా ఆదిలేని వాడిగా, భూమిపై పద్మనాభములో స్థితుడై, సృష్టి ప్రారంభంలో జన్మించాడు.

తస్య వర్షశతం త్వేకం పరమాయుర్మహాత్మనః । బ్రహ్మ్యేణైవ హి మానేన తస్య సంఖ్యాం నిబోధ మే॥౪౬.

ఆ మహాత్ముడికి బ్రహ్మ సంవత్సరాల లెక్కన వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు ఉంది. దాని లెక్కను నన్ను విను.

నిమేషైర్దశభిః కాష్ఠా తథా పఞ్చభిరుచ్యతే । కలాస్త్రింశచ్చ వై కాష్ఠా ముహూర్తం త్రింశత్తాః కలాః॥౪౬.

పది నిమిషాలు ఒక కష్టం, ఐదు కష్టాలు ఒక కల, ముప్పై కలలు ఒక ముహూర్తం, ముప్పై ముహూర్తాలు ఒక పగలు, రాత్రి కలిసినది.

అహోరాత్రం ముహూర్తానాం నృణాం త్రింశత్తు వై స్మృతమ్ । అహోరాత్రైశ్చ త్రింశద్భిః పక్షౌ ద్వౌ మాస ఉచ్యతే॥౪౬.

మనుషులకు ఒక పగలు, రాత్రి కలిపి ముప్పై ముహూర్తాలు. అలాంటి ముప్పై పగలు, రాత్రులు కలిపితే రెండు పక్షాలు, అంటే ఒక నెల.

తైః షడ్భిరయనం వర్షం ద్వేఽయనే దక్షిణోత్తరే । తద్దేవానామహోరాత్రం దినం తత్రోత్తరాయణమ్॥౪౬.

అలాంటి ఆరు నెలలు కలిపితే ఒక సంవత్సరం, అది దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయనంగా ఉంటుంది. దేవతలకు ఉత్తరాయనం పగలు, దక్షిణాయనం రాత్రి.

దివ్యైర్వర్షసహస్రైస్తు కృతత్రేతాదిసంజ్ఞితమ్ । చతుర్యుగం ద్వాదశభిస్తద్విభాగం శృణుష్వ మే॥౪౬.

దివ్య సంవత్సరాల వెయ్యి రెండు కలిపి, కృత, త్రేత తదితర నామాలతో నాలుగు యుగాలు. వాటి విభాగాన్ని నన్ను విను.

చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం కృతముచ్యతే । శతాని సన్ధ్యా చత్వారి సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు కొనసాగుతుందని చెబుతారు. దాని సంధ్య నూరు సంవత్సరాలు ఉంటుంది, అలాగే సంధ్యాంశం కూడా అంతే ఉంటుంది.

త్రేతా త్రీణి సహస్రాణి దివ్యాబ్దానాం శతత్రయమ్ । తత్సన్ధ్యా తత్సమా చైవ సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥౪౬.

త్రేతాయుగం మూడు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దాని సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ మూడు వందల సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ద్వాపరం ద్వే సహస్రే తు వర్షాణాం ద్వే శతే తథా । తస్య సన్ధ్యా సమాఖ్యాతా ద్వే శతాబ్దే తదంశకః॥౪౬.

ద్వాపరయుగం రెండు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుంది. దానికి రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్య, అలాగే రెండు వందల సంవత్సరాల సంధ్యాంశం ఉంటాయి.

కలిః సహస్రం దివ్యానామబ్దానాం ద్విజసత్తమ । సన్ధ్యా సన్ధ్యాంశకశ్చైవ శతకౌ సముదాహృతౌ॥౪౬.

కలియుగం వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు ఉంటుంది, ద్విజశ్రేష్ఠ. దానికి సంధ్య, సంధ్యాంశం రెండూ వంద సంవత్సరాలు ఉంటాయి.

ఏషా ద్వాధశసాహస్త్రీ యుగాఖ్యా కవిభిః కృతా । ఏతత్ సహస్రగుణితమో బ్రాహ్మ్యముదాహృతమ్॥౪౬.

ఈ నాలుగు యుగాల మొత్తం పదివేలు రెండు వందల సంవత్సరాలు అని కవులు చెప్పారు. ఇది వెయ్యి రెట్లు పెరిగితే బ్రహ్మదినంగా పిలుస్తారు.

బ్రహ్మణో దివసే బ్రహ్మన్ మనవః స్యుశ్చతుర్దశ । భవన్తి భాగశస్తేషాం సహస్రం తద్విభజ్యతే॥౪౬.

ఓ బ్రాహ్మణా, బ్రహ్మదినంలో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు. వారి కాలాలు ఆ వెయ్యిలో భాగాలుగా విభజించబడతాయి.