మార్కణ్డేయపురాణమ్

బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ హస్తసిద్ధిఞ్చ కర్మజామ్ । తతః ప్రభృత్యథౌషధ్యః కృష్టపచ్యాస్తు జజ్ఞిరే॥౪౯.

బ్రహ్మ స్వయంభూ భగవంతుడు చేతితో చేసే పనులను స్థాపించాడు. అప్పటినుంచి వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా పంటలు పండడం మొదలయ్యింది.

సంసిద్ధాయాన్తు వార్తాయాం తతస్తాసాం స్వయం ప్రభుః । మర్యాదాం స్థాపయామాస యథాన్యాయం యథాగుణమ్॥౪౯.

వ్యవసాయం పూర్తిగా స్థిరపడిన తరువాత, ప్రభువు తానే వాటికి తగిన విధంగా, వాటి స్వభావానికి అనుగుణంగా నియమాలు ఏర్పరిచాడు.

వర్ణానామాశ్రమాణాఞ్చ ధర్మాన్ ధర్మభృతాంవర । లోకానాం సర్వవర్ణానాం సమ్యగ్ధర్మార్థపాలినామ్॥౪౯.

వర్ణాలు, ఆశ్రమాలకు సంబంధించిన ధర్మాలను, అన్ని లోకాలలోని అన్ని వర్ణాల వారికి, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని కాపాడేవారికి ఆయన నిర్ణయించాడు.

ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం స్మృతం స్థానం క్రియావతామ్ । స్థానమైన్ద్రం క్షత్రియాణాం సంగ్రామేష్వపలాయినామ్॥౪౯.

కర్మలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులకు ప్రజాపత్య స్థానం అని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని క్షత్రియులకు ఇంద్రుని స్థానం అని గుర్తించబడింది.

వైశ్యానాం మారుతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్ । గాన్ధర్వం శూద్రజాతీనాం పరిచర్యానువర్తతామ్॥౪౯.

తమ ధర్మాన్ని పాటించే వైశ్యులకు మారుత స్థానం, సేవలో నిమగ్నమైన శూద్రులకు గంధర్వ స్థానం అని చెప్పబడింది.

అష్టాశీతిసహస్రాణామృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్ । స్మృతం తేషాన్తు యత్ స్థానం తదేవ గురువాసినామ్॥౪౯.

ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది ఉర్ధ్వరేతస ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం, గురువుల వద్ద నివసించే వారికి కూడా అదే స్థానం.

సప్తర్షోణాన్తు యత్ స్థానం స్మృతం తద్వై వనౌకసామ్ । ప్రాజాపత్యం గృహస్థానాం న్యాసినాం బ్రహ్మణః క్షయమ్ । యోగినామమృతం స్థానమితి వై స్థానకల్పనా॥౪౯.

ఏడు ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం వనవాసులకు కూడా వర్తిస్తుంది. గృహస్థులకు ప్రజాపత్య స్థానం, సంయాసులకు బ్రహ్మ స్థానం, యోగులకు అమృత స్థానం — ఇలా స్థానాల ఏర్పాటైంది.

46(43) షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః క్రౌష్టుకిరువాచ భగవంస్త్వణ్డసమ్భూతిర్యథావత్ కథితా మమ । బ్రహ్మాణ్డే బ్రహ్మణో జన్మ తథా చోక్తం మహాత్మనః॥౪౬.

క్రౌష్టుకి ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా, మీరు నాకు అండం ఎలా ఉత్పన్నమైందో, అలాగే ఆ బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మ జననం ఎలా జరిగిందో వివరంగా చెప్పారు.

ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం త్వత్తో భృగుకులోద్భవ । యదాన సృష్టిర్భూతానామస్తి కిన్ను న చాస్తి వా । కాలే వై ప్రలయస్యాన్తే సర్వస్మిన్నుపసంహృతే॥౪౬.

భృగుకులంలో పుట్టినవాడా, ప్రళయాంతంలో అన్నీ లయమైపోయినప్పుడు, భూతాల సృష్టి ఉందా లేదా? ఇది మీ నుండి వినాలని నేను కోరుతున్నాను.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ యదా తు ప్రకృతౌ యాతి లయం విశ్వమిదం జగత్ । తదోచ్యతే ప్రాకృతోఽయం విద్వద్భిః ప్రతిసఞ్చరః॥౪౬.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ జగత్తు మొత్తం ప్రకృతిలో లయమయ్యే సమయంలో, ఆ స్థితిని పండితులు ప్రకృతిక ప్రళయమని అంటారు.

స్వాత్మన్యవస్థితేవ్యక్తే వికారే ప్రతిసంహృతే । ప్రకృతిః పురుషశ్చైవ సాధర్మ్యేణావతిష్ఠతః॥౪౬.

అప్పుడు, ప్రపంచం మరియు దాని మార్పులు తమ స్వరూపంలో నిలిచి పోయినప్పుడు, ప్రకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ ఒకే విధంగా ఉంటారు.

తదా తమశ్చ సత్త్వఞ్చ సమత్వేన వ్యవస్థితౌ । అనుద్రిక్తావనూనౌ చ తత్ప్రోతౌ చ పరస్పరమ్॥౪౬.

ఆ సమయంలో తమస్సు, సత్త్వం రెండూ సమంగా ఉంటాయి; అవి ఎక్కువగా కూడా ఉండవు, తక్కువగా కూడా ఉండవు; పరస్పరం కలిసిపోతుంటాయి.

తిలేషు వా యథా తైలం ఘృతం పయసి వా స్థితమ్ । తథా తమసి సత్త్వే చ రజోఽప్యనుసృతం స్థితమ్॥౪౬.

ఎలా తిలల్లో నూనె, పాలలో నెయ్యి ఉండునో, అలాగే తమస్సు, సత్త్వంలో రాజస్సు కూడా కలిసిపడి ఉంటుంది.

ఉత్పత్తిర్బ్రహ్మణో యావదాయుషో ద్విపరార్ధికమ్ । తావద్దినం పరేశస్య తత్సమా సంయమే నిశా॥౪౬.

బ్రహ్మ యొక్క ఆయుష్షు రెండు పరార్ధాలు ఉండేంత కాలం, అదే పరమేశ్వరుని ఒక రోజు; అంతే సమయం ఆయన రాత్రి, ప్రళయ సమయంలో.

అహర్ముఖే ప్రబుద్ధస్తు జగదాదిరనాదిమాన్ । సర్వహేతురచిన్త్యాత్మా పరః కోఽప్యపరక్రియః॥౪౬.

పగలు ప్రారంభంలో, ఆ ఆదిమూలమైన, అనంతమైన, అన్ని కారణాలకూ మూలమైన, ఎవరికీ అందని స్వరూపుడైన పరమాత్ముడు మేల్కొంటాడు.

ప్రకృతిం పురుషఞ్చైవ ప్రావిశ్యాశు జగత్పతిః । క్షోభయామాస యోగేన పరేణ పరమేశ్వరః॥౪౬.

ప్రకృతి, పురుషులను జగత్తు యొక్క అధిపతి అయిన పరమేశ్వరుడు తన యోగబలంతో వెంటనే ప్రవేశించి, వాటిని కదిలించాడు.

యథా మదో నవస్త్రీణాం యథా వా మాధవానిలః । అనుప్రవిష్టః క్షోభాయ తథాసౌ యోగమూర్తిమాన్॥౪౬.

యువతుల్లో మత్తు ఎలా చొరబడితే, వసంతవాయువు ఎలా కలకలం కలిగిస్తే, అలాగే యోగరూపుడైన ఆయన కూడా వాటిలో ప్రవేశించి కదిలించాడు.

ప్రధానే క్షోభ్యమానే తు స దేవో బ్రహ్మసంజ్ఞితః । సముత్పన్నోఽణ్డకోషస్థో యథా తే కథితం మయా॥౪౬.

అలా ప్రథమిక పదార్థం కదిలించబడినప్పుడు, బ్రహ్మ అని పిలవబడే ఆ దేవుడు, అండకోశంలో పుట్టాడు. ఇదంతా నేను నీకు వివరించినట్టే.

స ఏవ క్షోభకః పూర్వం స క్షోభ్యః ప్రకృతేః పతిః । స సఙ్కోచవికాశాభ్యాం ప్రధానత్వేఽపి చ స్థితః॥౪౬.

అంతకు ముందు కదిలించేవాడు, కదిలించబడే ప్రకృతిపతి, సంకోచం, వికాసం రెండింటిలోనూ ప్రధానత్వంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

అత్పన్నః స జగద్యోనిరగుణోఽపి రజోగుణమ్ । భుఞ్జన్ ప్రవర్తతే సర్గే బ్రహ్మత్వం సముపాశ్రితః॥౪౬.

గుణరహితుడైనా, జగత్తుకు మూలమైన ఆయన, రాజోగుణాన్ని ధరించి, సృష్టిలో బ్రహ్మగా ప్రవృత్తి చెందాడు.

బ్రహ్మత్వే స ప్రజాః సృష్ట్వా తతః సత్త్వాతిరేకవాన్ । విష్ణుత్వమేత్య ధర్మేణ కురుతే పరిపాలనమ్॥౪౬.

బ్రహ్మగా ప్రజలను సృష్టించిన తరువాత, సత్త్వగుణం అధికంగా కలిగి, విష్ణువుగా మారి, ధర్మమార్గంలో రక్షణను నిర్వహిస్తాడు.

తతస్తమోగుణోద్రిక్తో రుద్రత్వే చాఖిలం జగత్ । ఉపసంహృత్య వై శేతే త్రైలోక్యం త్రిగుణోఽగుణః॥౪౬.

తమోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, రుద్రుడిగా మారి, మొత్తం జగత్తును లయంచేసి, మూడు లోకాలపై తాను మూడు గుణాలుగా ఉన్నా, గుణాలకు అతీతుడై విశ్రాంతి పొందుతాడు.

యథా ప్రాగ్వ్యాపకః క్షేత్రీ పాలకో లావకస్తథా । యథా స సంజ్ఞామాయాతి బ్రహ్మవిష్ణ్వీశకారిణీమ్॥౪౬.

ఎలా ఒక రైతు పొలాన్ని వ్యాపించి, కాపాడి, కోయడిగా మారతాడో, అలాగే ఆయన బ్రహ్మ, విష్ణు, ఈశ్వరునిగా పేర్లు, పనులు స్వీకరిస్తాడు.

బ్రహ్మత్వే సృజతే లోకాన్ రుద్రత్వే సంహరత్యపి । విష్ణుత్వే చాప్యుదాసీనస్తిస్త్రోఽవస్థాః స్వయమ్భువః॥౪౬.

బ్రహ్మస్థితిలో లోకాలను సృష్టిస్తాడు; రుద్రస్థితిలో లయంచేస్తాడు; విష్ణు స్థితిలో నిస్సంగుడిగా ఉంటాడు. ఇవే స్వయంభువుని మూడు స్థితులు.

రజో బ్రహ్మా తమో రుద్రో విష్ణుః సత్త్వం జగత్పతిః । ఏత ఏవ త్రయో దేవా ఏత ఏవ త్రయో గుణాః॥౪౬.

రజోగుణం బ్రహ్మ, తమోగుణం రుద్రుడు, సత్త్వగుణం విష్ణువు జగత్పతి. వీళ్లే మూడు దేవతలు, వీళ్లే మూడు గుణాలు.

అన్యోన్యమిథునా హ్యేతే అన్యోన్యాశ్రయిణస్తథా । క్షణం వియోగో నహ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్॥౪౬.

వీరు పరస్పరం జతగా, ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడి, ఒక్క క్షణం కూడా విడిపోరు; ఎప్పుడూ విడిపోరు.

ఏవం బ్రహ్మా జగత్పూర్వో దేవదేవశ్చతుర్ముఖః । రజోగుణం సమాశ్రిత్య స్త్రష్ట్టత్వే స వ్యవస్థితః॥౪౬.

ఇలా, బ్రహ్ముడు జగత్తుకు ఆదిగా, దేవతలకు దేవుడిగా, నాలుగు ముఖాలతో, రాజోగుణాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని సృష్టిలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.

హిరణ్యగర్భో దేవాదిరనాదిరుపచారతః । భూపద్మకర్ణికాసంస్థో బ్రహ్మాగ్రే సమజాయత॥౪౬.

హిరణ్యగర్భుడు, దేవతలకు ఆదిగా, ఉపమానంగా ఆదిలేని వాడిగా, భూమిపై పద్మనాభములో స్థితుడై, సృష్టి ప్రారంభంలో జన్మించాడు.

తస్య వర్షశతం త్వేకం పరమాయుర్మహాత్మనః । బ్రహ్మ్యేణైవ హి మానేన తస్య సంఖ్యాం నిబోధ మే॥౪౬.

ఆ మహాత్ముడికి బ్రహ్మ సంవత్సరాల లెక్కన వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు ఉంది. దాని లెక్కను నన్ను విను.