మార్కణ్డేయపురాణమ్

పునస్తాసు ప్రణష్టాసు విభ్రాన్తాస్తాః పునః ప్రజాః । బ్రహ్మాణం శరణం జగ్ముః క్షుధార్తాః పరమేష్ఠినమ్॥౪౯.

అవి మళ్లీ నశించినప్పుడు, ప్రజలు అయోమయంతో ఆకలితో బాధపడుతూ, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు.

స చాపి తత్త్వతో జ్ఞాత్వా తదా గ్రస్తాం వసున్ధరామ్ । వత్సం కృత్వా సుమేరున్తు దుదోహ భగవాన్ విభుః॥౪౯.

ఆయన ఆ పరిస్థితిని తెలుసుకుని, భూమి ఖాళీ అయిందని గ్రహించి, సుమేరు పర్వతాన్ని దూడగా చేసి, భూమిని పాలించాడాయన.

దుగ్ధేయం గౌస్తదా తేన శస్యాని పృథివీతలే । జజ్ఞిరే తాని బీజాని గ్రామ్యారణ్యాస్తు తాః పునః॥౪౯.

అలా ఆయన భూమిని పాలించగా, భూమి మీద ధాన్యాలు పుట్టాయి. ఆ విత్తనాలు, గ్రామీణమైనవి, అడవిలో పెరిగేవి మళ్లీ పుట్టాయి.

ఓషధ్యః ఫలపాకాన్తా గణాః సప్తదశా స్మృతాః । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

పండ్లతో పక్వమయ్యే ఔషధ మొక్కలు పదిహేడు రకాలుగా చెప్పబడ్డాయి. వరిలో, యవలు, గోధుమలు, చిన్న ధాన్యాలు, నువ్వులు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

ప్రియఙ్గవో హ్యుదారాశ్చ కోరదూషాః సచీనకాః । మాషా ముద్గా మసూరాశ్చ నిష్పావాః సకులత్థకాః॥౪౯.

ప్రియంగు, ఉదార, కొరడూష, చీనక, మాష, ముద్గ, మసూర, నిష్పావ, కులత్థ — ఇవన్నీ కూడా ఉన్నాయి.

ఆఢకాశ్చణకాశ్చైవ గణాః సప్తదశ స్మృతాః । ఇత్యేతా ఓషధీనాన్తు గ్రామ్యాణాం జాతయః పురా॥౪౯.

ఆఢక, చణక — ఇలా పదిహేడు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఇవే పురాతన కాలంలో గ్రామీణ ఔషధ మొక్కల జాతులు.

ఓషధ్యో జజ్ఞియాశ్చైవ గ్రామ్యారణ్యాశ్చతుర్దశ । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

గ్రామీణమైనవి, అడవిలో పెరిగేవి కలిపి పద్నాలుగు రకాల ఔషధ మొక్కలు పుట్టాయి. వరిలో, యవలు, గోధుమలు, చిన్న ధాన్యాలు, నువ్వులు కూడా పుట్టాయి.

ప్రియఙ్గుసప్తమా హ్యేతే అష్టమాస్తు కులత్థకాః । శ్యామాకాస్త్వథ నీవారా యత్తిలా సగవేధుకాః॥౪౯.

ప్రియంగు ఏడవది, కులత్తు ఎనిమిదవది. తరువాత శ్యామాక, నివార, యవ, తిల, గవేధుక అనే ధాన్యాలు ఉన్నాయి.

కురువిన్దా మర్కటకాస్తథా వేణుయవాశ్చ యే । గ్రామ్యారణ్యాః స్మృతా హ్యేతా ఓషధ్యశ్చ చతుర్దశ॥౪౯.

కురువింద, మర్కటక, అలాగే వేణు-యవలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే గ్రామీణ, అడవి ప్రాంతాల్లో పెరిగే పన్నెండు ఔషధ మొక్కలు అని గుర్తించబడ్డాయి.

యదా ప్రసృష్టా ఓషధ్యో న ప్రరోహన్తి తాః పునః । తతః స తాసాం వృద్ధ్యర్థం వార్తోపాయఞ్చకార హ॥౪౯.

ఈ మొక్కలు విత్తినా మొలకెత్తకపోతే, వాటి పెరుగుదలకు అవసరమైన వ్యవసాయ పద్ధతులను ఆయన ఆవిష్కరించాడు.

బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ హస్తసిద్ధిఞ్చ కర్మజామ్ । తతః ప్రభృత్యథౌషధ్యః కృష్టపచ్యాస్తు జజ్ఞిరే॥౪౯.

బ్రహ్మ స్వయంభూ భగవంతుడు చేతితో చేసే పనులను స్థాపించాడు. అప్పటినుంచి వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా పంటలు పండడం మొదలయ్యింది.

సంసిద్ధాయాన్తు వార్తాయాం తతస్తాసాం స్వయం ప్రభుః । మర్యాదాం స్థాపయామాస యథాన్యాయం యథాగుణమ్॥౪౯.

వ్యవసాయం పూర్తిగా స్థిరపడిన తరువాత, ప్రభువు తానే వాటికి తగిన విధంగా, వాటి స్వభావానికి అనుగుణంగా నియమాలు ఏర్పరిచాడు.

వర్ణానామాశ్రమాణాఞ్చ ధర్మాన్ ధర్మభృతాంవర । లోకానాం సర్వవర్ణానాం సమ్యగ్ధర్మార్థపాలినామ్॥౪౯.

వర్ణాలు, ఆశ్రమాలకు సంబంధించిన ధర్మాలను, అన్ని లోకాలలోని అన్ని వర్ణాల వారికి, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని కాపాడేవారికి ఆయన నిర్ణయించాడు.

ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం స్మృతం స్థానం క్రియావతామ్ । స్థానమైన్ద్రం క్షత్రియాణాం సంగ్రామేష్వపలాయినామ్॥౪౯.

కర్మలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులకు ప్రజాపత్య స్థానం అని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని క్షత్రియులకు ఇంద్రుని స్థానం అని గుర్తించబడింది.

వైశ్యానాం మారుతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్ । గాన్ధర్వం శూద్రజాతీనాం పరిచర్యానువర్తతామ్॥౪౯.

తమ ధర్మాన్ని పాటించే వైశ్యులకు మారుత స్థానం, సేవలో నిమగ్నమైన శూద్రులకు గంధర్వ స్థానం అని చెప్పబడింది.

అష్టాశీతిసహస్రాణామృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్ । స్మృతం తేషాన్తు యత్ స్థానం తదేవ గురువాసినామ్॥౪౯.

ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది ఉర్ధ్వరేతస ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం, గురువుల వద్ద నివసించే వారికి కూడా అదే స్థానం.

సప్తర్షోణాన్తు యత్ స్థానం స్మృతం తద్వై వనౌకసామ్ । ప్రాజాపత్యం గృహస్థానాం న్యాసినాం బ్రహ్మణః క్షయమ్ । యోగినామమృతం స్థానమితి వై స్థానకల్పనా॥౪౯.

ఏడు ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం వనవాసులకు కూడా వర్తిస్తుంది. గృహస్థులకు ప్రజాపత్య స్థానం, సంయాసులకు బ్రహ్మ స్థానం, యోగులకు అమృత స్థానం — ఇలా స్థానాల ఏర్పాటైంది.

46(43) షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః క్రౌష్టుకిరువాచ భగవంస్త్వణ్డసమ్భూతిర్యథావత్ కథితా మమ । బ్రహ్మాణ్డే బ్రహ్మణో జన్మ తథా చోక్తం మహాత్మనః॥౪౬.

క్రౌష్టుకి ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా, మీరు నాకు అండం ఎలా ఉత్పన్నమైందో, అలాగే ఆ బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మ జననం ఎలా జరిగిందో వివరంగా చెప్పారు.

ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం త్వత్తో భృగుకులోద్భవ । యదాన సృష్టిర్భూతానామస్తి కిన్ను న చాస్తి వా । కాలే వై ప్రలయస్యాన్తే సర్వస్మిన్నుపసంహృతే॥౪౬.

భృగుకులంలో పుట్టినవాడా, ప్రళయాంతంలో అన్నీ లయమైపోయినప్పుడు, భూతాల సృష్టి ఉందా లేదా? ఇది మీ నుండి వినాలని నేను కోరుతున్నాను.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ యదా తు ప్రకృతౌ యాతి లయం విశ్వమిదం జగత్ । తదోచ్యతే ప్రాకృతోఽయం విద్వద్భిః ప్రతిసఞ్చరః॥౪౬.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ జగత్తు మొత్తం ప్రకృతిలో లయమయ్యే సమయంలో, ఆ స్థితిని పండితులు ప్రకృతిక ప్రళయమని అంటారు.

స్వాత్మన్యవస్థితేవ్యక్తే వికారే ప్రతిసంహృతే । ప్రకృతిః పురుషశ్చైవ సాధర్మ్యేణావతిష్ఠతః॥౪౬.

అప్పుడు, ప్రపంచం మరియు దాని మార్పులు తమ స్వరూపంలో నిలిచి పోయినప్పుడు, ప్రకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ ఒకే విధంగా ఉంటారు.

తదా తమశ్చ సత్త్వఞ్చ సమత్వేన వ్యవస్థితౌ । అనుద్రిక్తావనూనౌ చ తత్ప్రోతౌ చ పరస్పరమ్॥౪౬.

ఆ సమయంలో తమస్సు, సత్త్వం రెండూ సమంగా ఉంటాయి; అవి ఎక్కువగా కూడా ఉండవు, తక్కువగా కూడా ఉండవు; పరస్పరం కలిసిపోతుంటాయి.

తిలేషు వా యథా తైలం ఘృతం పయసి వా స్థితమ్ । తథా తమసి సత్త్వే చ రజోఽప్యనుసృతం స్థితమ్॥౪౬.

ఎలా తిలల్లో నూనె, పాలలో నెయ్యి ఉండునో, అలాగే తమస్సు, సత్త్వంలో రాజస్సు కూడా కలిసిపడి ఉంటుంది.

ఉత్పత్తిర్బ్రహ్మణో యావదాయుషో ద్విపరార్ధికమ్ । తావద్దినం పరేశస్య తత్సమా సంయమే నిశా॥౪౬.

బ్రహ్మ యొక్క ఆయుష్షు రెండు పరార్ధాలు ఉండేంత కాలం, అదే పరమేశ్వరుని ఒక రోజు; అంతే సమయం ఆయన రాత్రి, ప్రళయ సమయంలో.

అహర్ముఖే ప్రబుద్ధస్తు జగదాదిరనాదిమాన్ । సర్వహేతురచిన్త్యాత్మా పరః కోఽప్యపరక్రియః॥౪౬.

పగలు ప్రారంభంలో, ఆ ఆదిమూలమైన, అనంతమైన, అన్ని కారణాలకూ మూలమైన, ఎవరికీ అందని స్వరూపుడైన పరమాత్ముడు మేల్కొంటాడు.

ప్రకృతిం పురుషఞ్చైవ ప్రావిశ్యాశు జగత్పతిః । క్షోభయామాస యోగేన పరేణ పరమేశ్వరః॥౪౬.

ప్రకృతి, పురుషులను జగత్తు యొక్క అధిపతి అయిన పరమేశ్వరుడు తన యోగబలంతో వెంటనే ప్రవేశించి, వాటిని కదిలించాడు.

యథా మదో నవస్త్రీణాం యథా వా మాధవానిలః । అనుప్రవిష్టః క్షోభాయ తథాసౌ యోగమూర్తిమాన్॥౪౬.

యువతుల్లో మత్తు ఎలా చొరబడితే, వసంతవాయువు ఎలా కలకలం కలిగిస్తే, అలాగే యోగరూపుడైన ఆయన కూడా వాటిలో ప్రవేశించి కదిలించాడు.

ప్రధానే క్షోభ్యమానే తు స దేవో బ్రహ్మసంజ్ఞితః । సముత్పన్నోఽణ్డకోషస్థో యథా తే కథితం మయా॥౪౬.

అలా ప్రథమిక పదార్థం కదిలించబడినప్పుడు, బ్రహ్మ అని పిలవబడే ఆ దేవుడు, అండకోశంలో పుట్టాడు. ఇదంతా నేను నీకు వివరించినట్టే.

స ఏవ క్షోభకః పూర్వం స క్షోభ్యః ప్రకృతేః పతిః । స సఙ్కోచవికాశాభ్యాం ప్రధానత్వేఽపి చ స్థితః॥౪౬.

అంతకు ముందు కదిలించేవాడు, కదిలించబడే ప్రకృతిపతి, సంకోచం, వికాసం రెండింటిలోనూ ప్రధానత్వంలో స్థిరంగా ఉన్నాడు.