మార్కణ్డేయపురాణమ్

యాః శాఖాః కల్పవృక్షాణాం పూర్వమాసన్ ద్విజోత్తమ । తా ఏవ శాఖా గేహానాం శాలాత్వం తేన తాసు తత్॥౪౯.

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ముందుగా కల్పవృక్షాలకున్న ఆ కొమ్మలు, తరువాత ఇళ్లకు ఉపయోగపడే చెక్కగా మారి, వాటి స్వభావం మారిపోయింది.

కృత్వా ద్వన్ద్వోపఘాతన్తే వార్తోపాయమచిన్తయన్ । నష్టేషు మధునా సార్ధం కల్పవృక్షేష్వశేషతః॥౪౯.

ఒకరితో ఒకరు పోరాడి నాశనం చేసుకున్న తర్వాత, జీవించడానికి మార్గాలు ఆలోచించారు. ఎందుకంటే తేనె పోయిన తర్వాత కల్పవృక్షాలు పూర్తిగా అంతరించిపోయాయి.

విషాదవ్యాకులాస్తా వై ప్రజాస్తృష్ణాక్షుధార్దితాః । తతః ప్రాదుర్బభౌ తాసాం సిద్ధిస్త్రేతాముఖే తదా॥౪౯.

ఆపదతో బాధపడుతూ, దాహం, ఆకలితో కృంగిపోయిన ప్రజలకు, త్రేతాయుగం ప్రారంభంలో సౌఖ్యం కలిగింది.

వార్తాస్వసాధితా హ్యన్యా వృష్టిస్తాసాం నికామతః । తాసాం వృష్ట్యుదకానీహ యాని నిమ్నగతాని వై॥౪౯.

వేరే ఉపాధి మార్గాలు ఫలించకపోయినప్పుడు, వారికి విస్తారంగా వర్షం కురిసింది. ఆ వర్షపు నీరు లోతైన ప్రదేశాల్లో చేరింది.

వృష్ట్యావరుద్ధైరభవత్ స్త్రోతః ఖాతాని నిమ్నగాః । యే పురస్తాదపాం స్తోకా ఆపన్నాః పృథివీతలే॥౪౯.

వర్షం వల్ల ప్రవాహాలు ఆగిపోయి, లోతైన ప్రదేశాల్లో కాలువలు ఏర్పడ్డాయి. ముందుగా భూమిపై చేరిన చిన్న నీటి ప్రవాహాలు అలా మారాయి.

తతో భూమేశ్చ సంయోగాదోషధ్యస్తాస్తదా భవన్ । అఫాలకృష్టాశ్చానుప్తా గ్రామ్యారణ్యాశ్చతుర్దశ॥౪౯.

ఆ తర్వాత భూమి కలిసినప్పుడు, విత్తనాలు వేసినా, దున్నకపోయినా, గ్రామీణమైనవి, అడవిలో పెరిగేవి కలిపి పద్నాలుగు రకాల మొక్కలు పుట్టాయి.

ఋతుపుష్పఫలాశ్చైవ వృక్షా గుల్మాశ్చ జజ్ఞిరే । ప్రాదుర్భావస్తు త్రేతాయామాద్యోఽయమౌషధస్య తు॥౪౯.

ఋతువుల ప్రకారం పుష్పాలు, ఫలాలు ఇచ్చే చెట్లు, పొదలు పుట్టాయి. త్రేతాయుగంలో మొట్టమొదటిసారిగా ఔషధ మొక్కలు జన్మించాయి.

తేనౌషధేన వర్తన్తే ప్రజాస్త్రేతాయుగే మునే । రాగలోభౌ సమాసాద్య ప్రజాశ్చాకస్మికౌ తదా॥౪౯.

ఆ ఔషధ మొక్కల వల్ల ప్రజలు త్రేతాయుగంలో జీవించగలిగారు. కానీ ఆ సమయంలో అకస్మాత్తుగా కామం, లోభం ప్రజల్లో కలిగాయి.

తతస్తాః పర్యగ్వహ్ణన్త నదీక్షేత్రాణి పర్వతాన్ । వృక్షగుల్మౌషధీశ్చైవమాత్మన్యాయాద్యథాబలమ్॥౪౯.

దాంతో వారు నదులు, పొలాలు, పర్వతాలు, చెట్లు, పొదలు, ఔషధ మొక్కలు — వీటన్నిటినీ తమ శక్తికి తగినట్లు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

తేన దోషేణ తా నేశురౌషధ్యో మిషతాం ద్విజ । అగ్రసద్ భూర్యుగపత్తాస్తదౌషధ్యో మహామతే॥౪౯.

ఆ లోభం వల్ల, ఓ ద్విజుడా! ఆ ఔషధ మొక్కలు పెరగలేదు. చాలా మొక్కలు ఒకేసారి నశించిపోయాయి, ఓ మహామతి!

పునస్తాసు ప్రణష్టాసు విభ్రాన్తాస్తాః పునః ప్రజాః । బ్రహ్మాణం శరణం జగ్ముః క్షుధార్తాః పరమేష్ఠినమ్॥౪౯.

అవి మళ్లీ నశించినప్పుడు, ప్రజలు అయోమయంతో ఆకలితో బాధపడుతూ, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు.

స చాపి తత్త్వతో జ్ఞాత్వా తదా గ్రస్తాం వసున్ధరామ్ । వత్సం కృత్వా సుమేరున్తు దుదోహ భగవాన్ విభుః॥౪౯.

ఆయన ఆ పరిస్థితిని తెలుసుకుని, భూమి ఖాళీ అయిందని గ్రహించి, సుమేరు పర్వతాన్ని దూడగా చేసి, భూమిని పాలించాడాయన.

దుగ్ధేయం గౌస్తదా తేన శస్యాని పృథివీతలే । జజ్ఞిరే తాని బీజాని గ్రామ్యారణ్యాస్తు తాః పునః॥౪౯.

అలా ఆయన భూమిని పాలించగా, భూమి మీద ధాన్యాలు పుట్టాయి. ఆ విత్తనాలు, గ్రామీణమైనవి, అడవిలో పెరిగేవి మళ్లీ పుట్టాయి.

ఓషధ్యః ఫలపాకాన్తా గణాః సప్తదశా స్మృతాః । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

పండ్లతో పక్వమయ్యే ఔషధ మొక్కలు పదిహేడు రకాలుగా చెప్పబడ్డాయి. వరిలో, యవలు, గోధుమలు, చిన్న ధాన్యాలు, నువ్వులు — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

ప్రియఙ్గవో హ్యుదారాశ్చ కోరదూషాః సచీనకాః । మాషా ముద్గా మసూరాశ్చ నిష్పావాః సకులత్థకాః॥౪౯.

ప్రియంగు, ఉదార, కొరడూష, చీనక, మాష, ముద్గ, మసూర, నిష్పావ, కులత్థ — ఇవన్నీ కూడా ఉన్నాయి.

ఆఢకాశ్చణకాశ్చైవ గణాః సప్తదశ స్మృతాః । ఇత్యేతా ఓషధీనాన్తు గ్రామ్యాణాం జాతయః పురా॥౪౯.

ఆఢక, చణక — ఇలా పదిహేడు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఇవే పురాతన కాలంలో గ్రామీణ ఔషధ మొక్కల జాతులు.

ఓషధ్యో జజ్ఞియాశ్చైవ గ్రామ్యారణ్యాశ్చతుర్దశ । వ్రీహయశ్చ యవాశ్చైవ గోధూమా అణవస్తిలాః॥౪౯.

గ్రామీణమైనవి, అడవిలో పెరిగేవి కలిపి పద్నాలుగు రకాల ఔషధ మొక్కలు పుట్టాయి. వరిలో, యవలు, గోధుమలు, చిన్న ధాన్యాలు, నువ్వులు కూడా పుట్టాయి.

ప్రియఙ్గుసప్తమా హ్యేతే అష్టమాస్తు కులత్థకాః । శ్యామాకాస్త్వథ నీవారా యత్తిలా సగవేధుకాః॥౪౯.

ప్రియంగు ఏడవది, కులత్తు ఎనిమిదవది. తరువాత శ్యామాక, నివార, యవ, తిల, గవేధుక అనే ధాన్యాలు ఉన్నాయి.

కురువిన్దా మర్కటకాస్తథా వేణుయవాశ్చ యే । గ్రామ్యారణ్యాః స్మృతా హ్యేతా ఓషధ్యశ్చ చతుర్దశ॥౪౯.

కురువింద, మర్కటక, అలాగే వేణు-యవలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవే గ్రామీణ, అడవి ప్రాంతాల్లో పెరిగే పన్నెండు ఔషధ మొక్కలు అని గుర్తించబడ్డాయి.

యదా ప్రసృష్టా ఓషధ్యో న ప్రరోహన్తి తాః పునః । తతః స తాసాం వృద్ధ్యర్థం వార్తోపాయఞ్చకార హ॥౪౯.

ఈ మొక్కలు విత్తినా మొలకెత్తకపోతే, వాటి పెరుగుదలకు అవసరమైన వ్యవసాయ పద్ధతులను ఆయన ఆవిష్కరించాడు.

బ్రహ్మా స్వయమ్భూర్భగవాన్ హస్తసిద్ధిఞ్చ కర్మజామ్ । తతః ప్రభృత్యథౌషధ్యః కృష్టపచ్యాస్తు జజ్ఞిరే॥౪౯.

బ్రహ్మ స్వయంభూ భగవంతుడు చేతితో చేసే పనులను స్థాపించాడు. అప్పటినుంచి వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా పంటలు పండడం మొదలయ్యింది.

సంసిద్ధాయాన్తు వార్తాయాం తతస్తాసాం స్వయం ప్రభుః । మర్యాదాం స్థాపయామాస యథాన్యాయం యథాగుణమ్॥౪౯.

వ్యవసాయం పూర్తిగా స్థిరపడిన తరువాత, ప్రభువు తానే వాటికి తగిన విధంగా, వాటి స్వభావానికి అనుగుణంగా నియమాలు ఏర్పరిచాడు.

వర్ణానామాశ్రమాణాఞ్చ ధర్మాన్ ధర్మభృతాంవర । లోకానాం సర్వవర్ణానాం సమ్యగ్ధర్మార్థపాలినామ్॥౪౯.

వర్ణాలు, ఆశ్రమాలకు సంబంధించిన ధర్మాలను, అన్ని లోకాలలోని అన్ని వర్ణాల వారికి, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని కాపాడేవారికి ఆయన నిర్ణయించాడు.

ప్రాజాపత్యం బ్రాహ్మణానాం స్మృతం స్థానం క్రియావతామ్ । స్థానమైన్ద్రం క్షత్రియాణాం సంగ్రామేష్వపలాయినామ్॥౪౯.

కర్మలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణులకు ప్రజాపత్య స్థానం అని, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని క్షత్రియులకు ఇంద్రుని స్థానం అని గుర్తించబడింది.

వైశ్యానాం మారుతం స్థానం స్వధర్మమనువర్తతామ్ । గాన్ధర్వం శూద్రజాతీనాం పరిచర్యానువర్తతామ్॥౪౯.

తమ ధర్మాన్ని పాటించే వైశ్యులకు మారుత స్థానం, సేవలో నిమగ్నమైన శూద్రులకు గంధర్వ స్థానం అని చెప్పబడింది.

అష్టాశీతిసహస్రాణామృషీణామూర్ధ్వరేతసామ్ । స్మృతం తేషాన్తు యత్ స్థానం తదేవ గురువాసినామ్॥౪౯.

ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది ఉర్ధ్వరేతస ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం, గురువుల వద్ద నివసించే వారికి కూడా అదే స్థానం.

సప్తర్షోణాన్తు యత్ స్థానం స్మృతం తద్వై వనౌకసామ్ । ప్రాజాపత్యం గృహస్థానాం న్యాసినాం బ్రహ్మణః క్షయమ్ । యోగినామమృతం స్థానమితి వై స్థానకల్పనా॥౪౯.

ఏడు ఋషులకు గుర్తించబడిన స్థానం వనవాసులకు కూడా వర్తిస్తుంది. గృహస్థులకు ప్రజాపత్య స్థానం, సంయాసులకు బ్రహ్మ స్థానం, యోగులకు అమృత స్థానం — ఇలా స్థానాల ఏర్పాటైంది.

46(43) షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః క్రౌష్టుకిరువాచ భగవంస్త్వణ్డసమ్భూతిర్యథావత్ కథితా మమ । బ్రహ్మాణ్డే బ్రహ్మణో జన్మ తథా చోక్తం మహాత్మనః॥౪౬.

క్రౌష్టుకి ఇలా అడిగాడు: భగవంతుడా, మీరు నాకు అండం ఎలా ఉత్పన్నమైందో, అలాగే ఆ బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మ జననం ఎలా జరిగిందో వివరంగా చెప్పారు.

ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం త్వత్తో భృగుకులోద్భవ । యదాన సృష్టిర్భూతానామస్తి కిన్ను న చాస్తి వా । కాలే వై ప్రలయస్యాన్తే సర్వస్మిన్నుపసంహృతే॥౪౬.

భృగుకులంలో పుట్టినవాడా, ప్రళయాంతంలో అన్నీ లయమైపోయినప్పుడు, భూతాల సృష్టి ఉందా లేదా? ఇది మీ నుండి వినాలని నేను కోరుతున్నాను.