దద్యాద్ధాత్రే విధాత్రే బలిం ద్వారే గృహస్య తు । అర్యమ్ణేఽథ బహిర్దద్యాద్గృహేభ్యశ్చ సమన్తతః ॥ ౨౯.
ఇంటి తలుపు వద్ద ధాత్ర, విధాత్రలకు బలి ఇవ్వాలి; బయట అర్యమణికి, ఇంటి చుట్టూ గృహదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి.
నక్తఞ్చరేభ్యో భూతేభ్యో బలిమాకాశతో హరేత్ । పితౄణాం నిర్వపేచ్చైవ దక్షిణాభిముఖస్థితః ॥ ౨౯.
రాత్రిపూట తిరిగే భూతాలకు, పిశాచాలకు ఆకాశంలో బలి పెట్టాలి; పితృదేవతలకు దక్షిణ దిశను చూస్తూ నివేదించాలి.
గృహస్థస్తత్పరో భూత్వా సుసమాహితమానసః । తతస్తోయముపాదాయ తేష్వేవాచమనాయ వై ॥ ౨౯.
గృహస్థుడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో, శ్రద్ధగా, ఆ తరువాత వారికి ఆచమనానికి నీరు తీసుకోవాలి.
స్థానేషు నిక్షిపేత్ప్రాజ్ఞస్తాస్తా ఉద్దిశ్య దేవతాః । ఏవం గృహబలిం కృత్వా గృహే హృహపతిః శుచిః ॥ ౨౯.
పండితుడు ఆయా దేవతల పేరుతో, నిర్ణీత స్థలాల్లో బలిని పెట్టాలి; ఇలా గృహబలి చేసి, గృహస్థుడు పరిశుద్ధుడిగా ఉంటాడు.
ఆప్యాయనాయ భూతానాం కుర్యాదుత్సర్గమాదరాత్ । శ్వభ్యశ్చ శ్వపచేభ్యశ్చ వయోభ్యశ్చావపేద్భువి ॥ ౨౯.
ప్రాణులు పోషణ కోసం, గౌరవంగా ఉత్సర్గ చేయాలి; కుక్కలకు, చండాళులకు, పక్షులకు భూమిపై అన్నం చల్లాలి.
వైశ్వదేవం హి నామైతత్సాయం ప్రాతరుదాహృతమ్ । ఆచమ్య చ తతః కుర్యాత్ప్రాజ్ఞో ద్వారావలోకనమ్ ॥ ౨౯.
ఇది 'వైశ్వదేవం' అనే పూజ, సాయంత్రం మరియు ఉదయాన్నే చేయాలి; ఆ తరువాత పరిశుద్ధుడై, తెలివిగలవాడు తలుపు పరిశీలించాలి.
ముహూర్తస్యాష్టమం భాగముదీక్ష్యోఽప్యతిథిర్భవేత్ । అతిథిం తత్ర సమ్ప్రాప్తమన్నాద్యేనోదకేన చ ॥ ౨౯.
ఒక ముహూర్తంలో ఎనిమిదవ భాగాన్ని గమనించాలి; ఆ సమయంలో అతిథి వస్తే, అతనికి అన్నం, నీళ్లు ఇచ్చి సత్కరించాలి.
సమ్పూజయేద్యథాశక్తి గన్ధపుష్పాదిభిస్తథా । న మిత్రమతిథిం కుర్యాన్నైకగ్రామనివాసినమ్ ॥ ౨౯.
తన శక్తికి తగినట్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పూలతో అతిథిని పూజించాలి; స్నేహితుడిని లేదా అదే గ్రామంలో నివసించే వారిని అతిథిగా పరిగణించకూడదు.
అజ్ఞాతకులనామానం తత్కాలసముపస్థితమ్ । బుభుక్షుమాగతం శ్రాన్తం యాచమానమకిఞ్చనమ్ ॥ ౨౯.
ఆ సమయంలో ఎవరో తెలియని వంశానికి, పేరుకి చెందినవాడు, ఆకలితో, అలసటతో, దేనికీ లేని స్థితిలో, అడుగుతూ వస్తే,
బ్రాహ్మణం ప్రాహురతిథిం స పూజ్యః శక్తితో బుధైః । న పృచ్ఛేద్గోత్రచరణం స్వాధ్యాయఞ్చాపి పణ్డితః ॥ ౨౯.
అలాంటి అతిథిని బ్రాహ్మణుడిగా పరిగణించి, తన శక్తికి తగినట్టు జ్ఞానులు గౌరవించాలి. అతని వంశం, గురుపీఠం, విద్యాభ్యాసం గురించి పండితుడు అడగకూడదు.
శోభనాశోభనాకారం తం మన్యేత ప్రజాపతిమ్ । అనిత్యం హి స్థితో యస్మాత్తస్మాదతిథిరుచ్యతే ॥ ౨౯.
ఆ అతిథి రూపం ఎంత అందంగా లేక醜ంగా ఉన్నా, అతడిని సృష్టికర్తగా భావించాలి. ఎందుకంటే అతిథి అనేది తాత్కాలికంగా ఉండే వాడని అర్థం.
తస్మింస్తృప్తే నృయజ్ఞోత్థాదృణాన్ముచ్యేద్గృహాశ్రమీ । తస్మాదదత్త్వా యో భుఙ్క్తే స్వయం కిల్విషభుఙ్నరః ॥ ౨౯.
ఆ అతిథి తృప్తిపడినప్పుడు, గృహస్థుడు మానవ యజ్ఞఫలితంగా వచ్చిన ఋణాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు. కాని, ఎవరు ఇచ్చకుండా తినితే, వారు పాపాన్ని తింటారు.
స పాపం కేవలం భుఙ్క్తే పురీషఞ్చాన్యజన్మని । అతిథిర్యస్య భగ్నాశో గృహాత్ప్రతినివర్తతే ॥ ౨౯.
అతిథి నిరాశతో ఇంటిని విడిచిపోతే, ఆ ఇంటివాడు పాపాన్ని మాత్రమే కాదు, తదుపరి జన్మలో మలాన్ని కూడా అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
స దత్త్వా దుష్కృతం తస్మై పుణ్యమాదాయ గచ్ఛతి । అప్యమ్బుశాకదానేన యద్వాప్యశ్నాతి స స్వయమ్ ॥ ౨౯.
కనీసం నీళ్లు లేదా కూరగాయలు ఇచ్చినా, దానివల్ల కలిగే పుణ్యం అతిథికే లభిస్తుంది. పాపం మాత్రం గృహస్థుడికే మిగిలిపోతుంది.
పూజయేత్తు నరః శక్త్యా తేనైవాతిథిమాదరాత్ । కుర్యాచ్చాహరహః శ్రాద్ధమన్నాద్యేనోదకేన చ ॥ ౨౯.
అందువల్ల, తన శక్తికి తగ్గట్టు, గృహస్థుడు అతిథిని గౌరవించాలి. ప్రతిరోజూ అన్నం, నీటితో శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.
పితౄనుద్దిశ్య విప్రాంశ్చ భోజయేద్విప్రమేవ వా । అన్నస్యాగ్రం తదుద్ధృత్య బ్రాహ్మణాయోపపాదయేత్ ॥ ౨౯.
పితృదేవతలను స్మరించి, బ్రాహ్మణులను లేదా కనీసం ఒక బ్రాహ్మణుడిని, అన్నంలో ఉత్తమ భాగాన్ని తీసి ఆహ్వానించి భోజనం పెట్టాలి.
భిక్షాఞ్చ యాచతాం దద్యాత్పరివ్రాడ్బ్రహ్మచారిణామ్ । గ్రాసప్రమాణా భిక్షా స్యాదగ్రం గ్రాసచతుష్టయమ్ ॥ ౨౯.
భిక్ష అడిగేవారికి, అంటే పరివ్రాజకులు, బ్రహ్మచారులకు, భిక్ష ఇవ్వాలి. భిక్ష పరిమాణం నాలుగు ముద్దలు, మొదటి ముద్ద ముఖ్యమైనది.
అగ్రం చతుర్గుణం ప్రాహుర్హన్తకారం ద్విజోత్తమాః । భోజనం హన్తకారం వా అగ్రం భిక్షామథాపి వా ॥ ౨౯.
ద్విజోత్తములు చెబుతారు—మొదటి ముద్ద నాలుగు రెట్లు ఫలదాయకం. భోజనమైనా, భిక్ష అయినా, మొదటి భాగమే శ్రేష్ఠమైనది.
అదత్త్వా తు న భోక్తవ్యం యథావిభవమాత్మనః । పూజయిత్వాతిథీనిష్టాన్ జ్ఞాతీన్ బన్ధూంస్తథార్థినః ॥ ౨౯.
తన సామర్థ్యాన్ని బట్టి, అతిథులు, ఇంటి దేవతలు, బంధువులు, దానం కోరేవారిని గౌరవించి, వారికి ఇచ్చాక మాత్రమే తినాలి.
వికలాన్ బాలవృద్ధాంశ్చ భోజయేచ్చాతురాంస్తథా । వాఞ్ఛతే క్షుత్పరీతాత్మా యచ్చాన్యోఽన్నమకిఞ్చనః ॥ ౨౯.
వికలాంగులు, పిల్లలు, వృద్ధులు, తెలివైనవారు, అలాగే ఆకలితో బాధపడుతూ, దేనికీ లేని వాడైనా, అన్నం కోరితే భోజనం పెట్టాలి.
కుటుమ్బినా భోజనీయః సమర్థే విభవే సతి । శ్రీమన్తం జ్ఞాతిమాసాద్య యో జ్ఞాతిరవసీదతి ॥ ౨౯.
సామర్థ్యం, సంపద ఉన్న గృహస్థుడు తన బంధువులను భోజనం పెట్టాలి. ధనికుడైన బంధువు, కష్టంలో ఉన్న బంధువును చూసినప్పుడు, అతడికి సహాయం చేయాలి.
సీదతా యద్కృతం తేన తత్పాపం స సమశ్నుతే । సాయం చైవ విధిః కార్యః సూర్యోఢం తత్ర చాతిథిమ్ ॥ ౨౯.
ఆ కష్టంలో ఉన్నవాడి వల్ల జరిగిన పాపాన్ని, ధనిక బంధువూ అనుభవిస్తాడు. సాయంకాలం, సూర్యుడు అస్తమించిన తర్వాత, నియమప్రకారం అతిథిని గౌరవించాలి.
పూజయీత యథాశక్తి శయనాసనభోజనైః । ఏవముద్దవహతస్తాత ! గార్హస్థ్యం భారమాహితమ్ ॥ ౨౯.
తన శక్తికి తగినట్టు, మంచం, ఆసనం, భోజనం ఇచ్చి అతిథిని గౌరవించాలి. ఇలా చేస్తే, ప్రియమైనవాడా! గృహస్థాశ్రమ ధర్మాన్ని సరిగా నెరవేర్చినవాడవుతాడు.
స్కన్ధే విధాతా దేవాశ్చ పితరశ్చ మహర్షయః । శ్రేయోఽభివర్షిణః సర్వే తథైవాతిథిబాన్ధవాః ॥ ౨౯.
ఆ గృహస్థుని భుజాలపై, సృష్టికర్త, దేవతలు, పితృదేవతలు, మహర్షులు, శుభాన్ని ప్రసాదించే వారు, అతిథులు, బంధువులు—all ఉన్నారు.
పశుపక్షిగణాస్తృప్తా యే చాన్యే సూక్ష్మకీటకాః । గాథాశ్చాత్ర మహాభాగ ! స్వయమత్రిరగాయత ॥ ౨౯.
పశువులు, పక్షులు, ఇతర సూక్ష్మ కీటకాలు—all తృప్తిపొందుతారు. మహాభాగా! ఇక్కడే అత్రి మహర్షి స్వయంగా గాథలు రచించాడు.
తా శృణుష్వ మహాభాగ ! గృహస్థాశ్రమసంస్థితాః । దేవాన్ పితౄంశ్చాతిథీంశ్చ తద్వత్సమ్పూజ్య బాన్ధవాన్ ॥ ౨౯.
ఆ గాథలను విను, మహాభాగా! గృహస్థాశ్రమంలో ఉన్నవారు, దేవతలు, పితృదేవతలు, అతిథులు, అలాగే బంధువులను గౌరవిస్తూ...
జామయశ్చ గురుఞ్చైవ గృహస్థో విభవే సతి । శ్వభ్యశ్చ శ్వపచేభ్యశ్చ వయోభ్యశ్చావపేద్భువి ॥ ౨౯.
ఒక గృహస్థుడు తనకు సామర్థ్యం ఉంటే, తన భార్యలకు, గురువుకు, కుక్కలకు, అణగారిన వారికి, పక్షులకు భూమిపై అన్నం పెట్టాలి.
వైశ్వదేవం హి నామైతత్కుర్యాత్సాయం తథా దినే । మాంసమన్నం తథా శాకం గృహే యచ్చోపసాధితమ్ । న చ తత్స్వయమశ్నీయాద్విధివద్యన్న నిర్వపేత్ ॥ ౨౯.
ప్రతి రోజు ఉదయం, సాయంత్రం 'వైశ్వదేవం' అనే పూజను చేయాలి. ఇంట్లో వండిన మాంసం, అన్నం, కూరగాయలు మొదలైనవన్నీ యాజ్ఞంగా సమర్పించాలి. ఆ విధంగా సమర్పించక ముందుగా వాటిని తినకూడదు.
; క్రౌష్టుకిరువాచ అర్వాక్స్త్రోతస్తు కథితో భవతా యస్తు మానుషః । బ్రహ్మన్ ! విస్తరతో బ్రూహి బ్రహ్మా సమసృజద్యథా॥౪౯.
క్రౌష్టుకి ఇలా అడిగాడు: ప్రవాహజాతుల తరువాత మానవ సృష్టిని మీరు వివరంగా చెప్పారు. బ్రహ్మదేవుడు ఎలా సృష్టించాడు, వివిధ జాతులను ఎలా పుట్టించాడు అనేది వివరంగా చెప్పండి బ్రాహ్మణా!
యథా చ వర్ణానసృజద్యద్ గుణాశ్చ మహామతే । యచ్చ యేషాం స్మృతం కర్మ విప్రాదీనాం వదస్వ తత్॥౪౯.
అతడు వర్ణాలను ఎలా సృష్టించాడు? వాటి లక్షణాలు ఏమిటి? బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారికి ఏ విధమైన కర్తవ్యాలు నిర్ణయించబడ్డాయో కూడా చెప్పండి.