మార్కణ్డేయపురాణమ్

స్వాహాకారం స్తనం దేవాః పితరశ్చ స్వధామయమ్ । మునయశ్చ వషట్కారం దేవభూతసురేతరాః ॥ ౨౯.

దేవతలు 'స్వాహా' అనే పేయిని, పితృదేవతలు 'స్వధా' అనే పేయిని, మునులు, దేవతలు, భూతాలు, అసురులు 'వషట్' అనే పేయిని పానము చేస్తారు.

హన్తకారం మనుష్యాశ్చ పిబన్తి సతతం స్తనమ్ । ఏవమాప్యాయయత్యేషా వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ ॥ ౨౯.

'హంత' అనే పేయిని మనుషులు ఎప్పుడూ తాగుతారు. ఇలా, వత్సా! ఈ మూడు వేదాల రూపమైన ఆవు అందరినీ పోషిస్తుంది.

తేషాముచ్ఛేదకర్తా చ యో నరోఽత్యన్తపాపకృత్ । స తమస్యాన్ధతామిస్త్రే తామిస్త్రే చ నిమజ్జతి ॥ ౨౯.

ఈ విధంగా చేసే పనులను నాశనం చేసే, అత్యంత పాపాలు చేసే మనిషి, అంధకారమైన గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోతాడు.

యశ్చేమాం మానవో ధేనుం స్వైర్వత్సైరమరాదిభిః । పాయయత్యుచితే కాలే స స్వర్గాయోపపద్యతే ॥ ౨౯.

కాని, తన పిల్లలతో పాటు దేవతలు మొదలైనవారితో ఈ ఆవును సమయానికి పాలు తాగనిస్తే, ఆ మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

తస్మాత్పుత్ర ! మనుష్యేణ దేవర్షిపితృమానవాః । భూతాని చానుదివసం పోష్యాణి స్వతనుర్యథా ॥ ౨౯.

అందువల్ల, బిడ్డా! మనిషి తన శరీరాన్ని పోషించుకున్నట్లే, ప్రతిరోజూ దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, మనుషులు, భూతాలను పోషించాలి.

తస్మాత్స్త్రాతః శుచిర్భూత్వా దేవర్షిపితృతర్పణమ్ । ప్రజాపతేస్తథైవాదిభః కాలే కుర్యాత్సమాహితః ॥ ౨౯.

కాబట్టి, పరిశుద్ధుడై, రక్షణతో, మనిషి దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, ప్రజాపతి మొదలైనవారికి సమయానికి శ్రద్ధతో తర్పణాలు చేయాలి.

సుమనోగన్ధపుష్పైశ్చ దేవానభ్యర్చ్య మానవః । తతోఽగ్నేస్తర్పణం కుర్యాద్దేయాశ్చ బలయస్తథా ॥ ౨౯.

మనిషి సువాసన పూలతో దేవతలను పూజించి, ఆ తరువాత అగ్నికి తర్పణం చేసి, అవసరమైన బలులను కూడా ఇవ్వాలి.

బ్రహ్మణే గృహమధ్యే తు విశ్వేదేవేభ్య ఏవ చ । ధన్వన్తరిం సముద్దిశ్య ప్రాగుదీచ్యాం బలిం క్షిపేత్ ॥ ౨౯.

ఇంట్లో బ్రహ్మకి, విశ్వదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి; ధన్వంతరి కోసం ఈశాన్య దిశలో బలి పెట్టాలి.

ప్రాచ్యాం శక్రాయ యామ్యాయాం యమాయ బలిమాహరేత్ । ప్రతీచ్యాం వరుణాయాథ సోమాయోత్తరతో బలిమ్ ॥ ౨౯.

తూర్పు వైపున ఇంద్రుడికి, దక్షిణ వైపున యమునికి, పడమర వైపున వరుణునికి, ఉత్తర వైపున సోమునికి బలి ఇవ్వాలి.

దద్యాద్ధాత్రే విధాత్రే బలిం ద్వారే గృహస్య తు । అర్యమ్ణేఽథ బహిర్దద్యాద్గృహేభ్యశ్చ సమన్తతః ॥ ౨౯.

ఇంటి తలుపు వద్ద ధాత్ర, విధాత్రలకు బలి ఇవ్వాలి; బయట అర్యమణికి, ఇంటి చుట్టూ గృహదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి.

నక్తఞ్చరేభ్యో భూతేభ్యో బలిమాకాశతో హరేత్ । పితౄణాం నిర్వపేచ్చైవ దక్షిణాభిముఖస్థితః ॥ ౨౯.

రాత్రిపూట తిరిగే భూతాలకు, పిశాచాలకు ఆకాశంలో బలి పెట్టాలి; పితృదేవతలకు దక్షిణ దిశను చూస్తూ నివేదించాలి.

గృహస్థస్తత్పరో భూత్వా సుసమాహితమానసః । తతస్తోయముపాదాయ తేష్వేవాచమనాయ వై ॥ ౨౯.

గృహస్థుడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో, శ్రద్ధగా, ఆ తరువాత వారికి ఆచమనానికి నీరు తీసుకోవాలి.

స్థానేషు నిక్షిపేత్ప్రాజ్ఞస్తాస్తా ఉద్దిశ్య దేవతాః । ఏవం గృహబలిం కృత్వా గృహే హృహపతిః శుచిః ॥ ౨౯.

పండితుడు ఆయా దేవతల పేరుతో, నిర్ణీత స్థలాల్లో బలిని పెట్టాలి; ఇలా గృహబలి చేసి, గృహస్థుడు పరిశుద్ధుడిగా ఉంటాడు.

ఆప్యాయనాయ భూతానాం కుర్యాదుత్సర్గమాదరాత్ । శ్వభ్యశ్చ శ్వపచేభ్యశ్చ వయోభ్యశ్చావపేద్భువి ॥ ౨౯.

ప్రాణులు పోషణ కోసం, గౌరవంగా ఉత్సర్గ చేయాలి; కుక్కలకు, చండాళులకు, పక్షులకు భూమిపై అన్నం చల్లాలి.

వైశ్వదేవం హి నామైతత్సాయం ప్రాతరుదాహృతమ్ । ఆచమ్య చ తతః కుర్యాత్ప్రాజ్ఞో ద్వారావలోకనమ్ ॥ ౨౯.

ఇది 'వైశ్వదేవం' అనే పూజ, సాయంత్రం మరియు ఉదయాన్నే చేయాలి; ఆ తరువాత పరిశుద్ధుడై, తెలివిగలవాడు తలుపు పరిశీలించాలి.

ముహూర్తస్యాష్టమం భాగముదీక్ష్యోఽప్యతిథిర్భవేత్ । అతిథిం తత్ర సమ్ప్రాప్తమన్నాద్యేనోదకేన చ ॥ ౨౯.

ఒక ముహూర్తంలో ఎనిమిదవ భాగాన్ని గమనించాలి; ఆ సమయంలో అతిథి వస్తే, అతనికి అన్నం, నీళ్లు ఇచ్చి సత్కరించాలి.

సమ్పూజయేద్యథాశక్తి గన్ధపుష్పాదిభిస్తథా । న మిత్రమతిథిం కుర్యాన్నైకగ్రామనివాసినమ్ ॥ ౨౯.

తన శక్తికి తగినట్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పూలతో అతిథిని పూజించాలి; స్నేహితుడిని లేదా అదే గ్రామంలో నివసించే వారిని అతిథిగా పరిగణించకూడదు.

అజ్ఞాతకులనామానం తత్కాలసముపస్థితమ్ । బుభుక్షుమాగతం శ్రాన్తం యాచమానమకిఞ్చనమ్ ॥ ౨౯.

ఆ సమయంలో ఎవరో తెలియని వంశానికి, పేరుకి చెందినవాడు, ఆకలితో, అలసటతో, దేనికీ లేని స్థితిలో, అడుగుతూ వస్తే,

బ్రాహ్మణం ప్రాహురతిథిం స పూజ్యః శక్తితో బుధైః । న పృచ్ఛేద్గోత్రచరణం స్వాధ్యాయఞ్చాపి పణ్డితః ॥ ౨౯.

అలాంటి అతిథిని బ్రాహ్మణుడిగా పరిగణించి, తన శక్తికి తగినట్టు జ్ఞానులు గౌరవించాలి. అతని వంశం, గురుపీఠం, విద్యాభ్యాసం గురించి పండితుడు అడగకూడదు.

శోభనాశోభనాకారం తం మన్యేత ప్రజాపతిమ్ । అనిత్యం హి స్థితో యస్మాత్తస్మాదతిథిరుచ్యతే ॥ ౨౯.

ఆ అతిథి రూపం ఎంత అందంగా లేక醜ంగా ఉన్నా, అతడిని సృష్టికర్తగా భావించాలి. ఎందుకంటే అతిథి అనేది తాత్కాలికంగా ఉండే వాడని అర్థం.

తస్మింస్తృప్తే నృయజ్ఞోత్థాదృణాన్ముచ్యేద్గృహాశ్రమీ । తస్మాదదత్త్వా యో భుఙ్క్తే స్వయం కిల్విషభుఙ్నరః ॥ ౨౯.

ఆ అతిథి తృప్తిపడినప్పుడు, గృహస్థుడు మానవ యజ్ఞఫలితంగా వచ్చిన ఋణాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు. కాని, ఎవరు ఇచ్చకుండా తినితే, వారు పాపాన్ని తింటారు.

స పాపం కేవలం భుఙ్క్తే పురీషఞ్చాన్యజన్మని । అతిథిర్యస్య భగ్నాశో గృహాత్ప్రతినివర్తతే ॥ ౨౯.

అతిథి నిరాశతో ఇంటిని విడిచిపోతే, ఆ ఇంటివాడు పాపాన్ని మాత్రమే కాదు, తదుపరి జన్మలో మలాన్ని కూడా అనుభవించాల్సి వస్తుంది.

స దత్త్వా దుష్కృతం తస్మై పుణ్యమాదాయ గచ్ఛతి । అప్యమ్బుశాకదానేన యద్వాప్యశ్నాతి స స్వయమ్ ॥ ౨౯.

కనీసం నీళ్లు లేదా కూరగాయలు ఇచ్చినా, దానివల్ల కలిగే పుణ్యం అతిథికే లభిస్తుంది. పాపం మాత్రం గృహస్థుడికే మిగిలిపోతుంది.

పూజయేత్తు నరః శక్త్యా తేనైవాతిథిమాదరాత్ । కుర్యాచ్చాహరహః శ్రాద్ధమన్నాద్యేనోదకేన చ ॥ ౨౯.

అందువల్ల, తన శక్తికి తగ్గట్టు, గృహస్థుడు అతిథిని గౌరవించాలి. ప్రతిరోజూ అన్నం, నీటితో శ్రాద్ధాన్ని చేయాలి.

పితౄనుద్దిశ్య విప్రాంశ్చ భోజయేద్విప్రమేవ వా । అన్నస్యాగ్రం తదుద్ధృత్య బ్రాహ్మణాయోపపాదయేత్ ॥ ౨౯.

పితృదేవతలను స్మరించి, బ్రాహ్మణులను లేదా కనీసం ఒక బ్రాహ్మణుడిని, అన్నంలో ఉత్తమ భాగాన్ని తీసి ఆహ్వానించి భోజనం పెట్టాలి.

భిక్షాఞ్చ యాచతాం దద్యాత్పరివ్రాడ్బ్రహ్మచారిణామ్ । గ్రాసప్రమాణా భిక్షా స్యాదగ్రం గ్రాసచతుష్టయమ్ ॥ ౨౯.

భిక్ష అడిగేవారికి, అంటే పరివ్రాజకులు, బ్రహ్మచారులకు, భిక్ష ఇవ్వాలి. భిక్ష పరిమాణం నాలుగు ముద్దలు, మొదటి ముద్ద ముఖ్యమైనది.

అగ్రం చతుర్గుణం ప్రాహుర్హన్తకారం ద్విజోత్తమాః । భోజనం హన్తకారం వా అగ్రం భిక్షామథాపి వా ॥ ౨౯.

ద్విజోత్తములు చెబుతారు—మొదటి ముద్ద నాలుగు రెట్లు ఫలదాయకం. భోజనమైనా, భిక్ష అయినా, మొదటి భాగమే శ్రేష్ఠమైనది.

అదత్త్వా తు న భోక్తవ్యం యథావిభవమాత్మనః । పూజయిత్వాతిథీనిష్టాన్ జ్ఞాతీన్ బన్ధూంస్తథార్థినః ॥ ౨౯.

తన సామర్థ్యాన్ని బట్టి, అతిథులు, ఇంటి దేవతలు, బంధువులు, దానం కోరేవారిని గౌరవించి, వారికి ఇచ్చాక మాత్రమే తినాలి.

వికలాన్ బాలవృద్ధాంశ్చ భోజయేచ్చాతురాంస్తథా । వాఞ్ఛతే క్షుత్పరీతాత్మా యచ్చాన్యోఽన్నమకిఞ్చనః ॥ ౨౯.

వికలాంగులు, పిల్లలు, వృద్ధులు, తెలివైనవారు, అలాగే ఆకలితో బాధపడుతూ, దేనికీ లేని వాడైనా, అన్నం కోరితే భోజనం పెట్టాలి.