మార్కణ్డేయపురాణమ్

సమేత్య తైరాత్మజభూపనన్దనైర్ మహోరగాణామధిపః స సత్యవాక్ । ముదాన్వితోఽన్నాని మధూని చాత్మవాన్ యథోపయోగం బుభుజే స భోగభుక్ ॥ ౨౩.

తన కుమారులు, రాజకుమారులతో కూడి, నిజాయితీ కలిగిన మహా పాముల అధిపతి ఆనందంతో, ఆత్మ నియంత్రణతో, తగినట్లుగా అన్నం, తేనెను ఆస్వాదించాడు.

అలర్క ఉవాచ యత్కార్యం పురుషాణాఞ్చ గార్హస్థ్యమనువర్తతామ్ । బన్ధశ్చ స్యాదకరణే క్రియాయా యస్య చోచ్ఛ్రితిః ॥ ౨౯.

అలర్కుడు ఇలా అడిగాడు: గృహస్థాశ్రమాన్ని అనుసరించే వారికి ఏ విధమైన కర్తవ్యాలు ఉన్నాయి? కర్మలు చేయకపోతే ఎలాంటి బంధనం వస్తుంది, చేయడంవల్ల ఏమైనా ఉన్నత స్థితి లభిస్తుందా?

ఉపకారాయ యన్నృణాం యచ్చ వర్జ్యం గృహే సతా । యథా చ క్రియతే తన్మే యథావత్పృచ్ఛతో వద ॥ ౨౯.

మనుషులకు ఉపయోగపడేది ఏమిటి, గృహస్థుడిగా ఉండేవాడు దేనిని దూరంగా ఉంచాలి? ఇవన్నీ ఎలా చేయాలో నేను అడుగుతున్నాను, నన్ను సరిగ్గా బోధించు.

మదాలసోవాచ వత్స ! గార్హస్థ్యమాదాయ నరః సర్వమిదం జగత్ । పుష్ణాతి తేన లోకాంశ్చ స జయత్యభివాఞ్ఛితాన్ ॥ ౨౯.

మదాలసా ఇలా చెప్పింది: బిడ్డా! గృహస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించినవాడు ఈ లోకాన్ని పోషిస్తాడు; దాని ద్వారా లోకాలను జయించి, తాను కోరిన ఫలితాలను పొందగలడు.

పితరో మునయో దేవా భూతాని మనుజాస్తథా । కృమికీటపతఙ్గాశ్చ వయాంసి పశవోఽసురాః ॥ ౨౯.

పితృదేవతలు, ఋషులు, దేవతలు, భూతాలు, మనుషులు, పురుగులు, కీటకాలు, పురపక్షులు, పక్షులు, జంతువులు, అసురులు—

గృహస్థముపజీవన్తి తతస్తృప్తిం ప్రయాన్తి చ । ముఖం చాస్య నిరీక్షన్తే అపి నో దాస్యతీతి వై ॥ ౨౯.

—ఇవన్నీ గృహస్థునిపై ఆధారపడి జీవిస్తాయి. అందువల్ల అవి తృప్తి చెందుతాయి. అతను మనకు ఇస్తాడా లేదా అని అతని ముఖాన్ని చూస్తూ ఆశపడతాయి.

సర్వస్యాధారభూతేయం వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ । యస్యాం ప్రతిష్ఠితం విశ్వం విశ్వహేతుశ్చ యా మతా ॥ ౨౯.

ఇది, బిడ్డా, మూడు రూపాల గల ఆవు లాంటిది, సమస్తానికి ఆధారం. ఈమెలోనే జగత్తు స్థిరంగా ఉంది; ఈమెనే సృష్టికి కారణమని భావిస్తారు.

ఋక్పృష్ఠాసౌ యజుర్మధ్యా సామవక్త్రశిరోధరా । ఇష్టాపూర్తవిషాణా చ సాధుసూక్తతనూరుహా ॥ ౨౯.

ఆవు వెనుక భాగం ఋగ్వేదం, మధ్య భాగం యజుర్వేదం, నోరు, తల సామవేదం; కొమ్ములు యజ్ఞం, దానం; శరీరం మేలైన స్తోత్రాలు.

శాన్తిపుష్టిశకృన్మూత్రా వర్ణపాదప్రతిష్ఠితా । ఆజీవ్యమానా జగతాం సాక్షయా నాపచీయతే ॥ ౨౯.

ఆవు పేడ, మూత్రం శాంతి, పోషణ; అవయవాలు వర్ణాశ్రమాలు. ఈమె పోషించబడితే, లోకాలు నిలిచి ఉంటాయి, తగ్గిపోవు.

స్వాహాకారస్వధాకారౌ వషట్కారశ్చ పుత్రక ! । హన్తకారస్తథా చాన్యస్తస్యాఃస్తనచతుష్టయమ్ ॥ ౨౯.

పిల్లా! 'స్వాహా', 'స్వధా', 'వషట్', 'హంత' అనే నాలుగు పదాలు ఆ ఆవు నాలుగు పేయినాల రూపంలో ఉన్నాయి.

స్వాహాకారం స్తనం దేవాః పితరశ్చ స్వధామయమ్ । మునయశ్చ వషట్కారం దేవభూతసురేతరాః ॥ ౨౯.

దేవతలు 'స్వాహా' అనే పేయిని, పితృదేవతలు 'స్వధా' అనే పేయిని, మునులు, దేవతలు, భూతాలు, అసురులు 'వషట్' అనే పేయిని పానము చేస్తారు.

హన్తకారం మనుష్యాశ్చ పిబన్తి సతతం స్తనమ్ । ఏవమాప్యాయయత్యేషా వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ ॥ ౨౯.

'హంత' అనే పేయిని మనుషులు ఎప్పుడూ తాగుతారు. ఇలా, వత్సా! ఈ మూడు వేదాల రూపమైన ఆవు అందరినీ పోషిస్తుంది.

తేషాముచ్ఛేదకర్తా చ యో నరోఽత్యన్తపాపకృత్ । స తమస్యాన్ధతామిస్త్రే తామిస్త్రే చ నిమజ్జతి ॥ ౨౯.

ఈ విధంగా చేసే పనులను నాశనం చేసే, అత్యంత పాపాలు చేసే మనిషి, అంధకారమైన గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోతాడు.

యశ్చేమాం మానవో ధేనుం స్వైర్వత్సైరమరాదిభిః । పాయయత్యుచితే కాలే స స్వర్గాయోపపద్యతే ॥ ౨౯.

కాని, తన పిల్లలతో పాటు దేవతలు మొదలైనవారితో ఈ ఆవును సమయానికి పాలు తాగనిస్తే, ఆ మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

తస్మాత్పుత్ర ! మనుష్యేణ దేవర్షిపితృమానవాః । భూతాని చానుదివసం పోష్యాణి స్వతనుర్యథా ॥ ౨౯.

అందువల్ల, బిడ్డా! మనిషి తన శరీరాన్ని పోషించుకున్నట్లే, ప్రతిరోజూ దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, మనుషులు, భూతాలను పోషించాలి.

తస్మాత్స్త్రాతః శుచిర్భూత్వా దేవర్షిపితృతర్పణమ్ । ప్రజాపతేస్తథైవాదిభః కాలే కుర్యాత్సమాహితః ॥ ౨౯.

కాబట్టి, పరిశుద్ధుడై, రక్షణతో, మనిషి దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, ప్రజాపతి మొదలైనవారికి సమయానికి శ్రద్ధతో తర్పణాలు చేయాలి.

సుమనోగన్ధపుష్పైశ్చ దేవానభ్యర్చ్య మానవః । తతోఽగ్నేస్తర్పణం కుర్యాద్దేయాశ్చ బలయస్తథా ॥ ౨౯.

మనిషి సువాసన పూలతో దేవతలను పూజించి, ఆ తరువాత అగ్నికి తర్పణం చేసి, అవసరమైన బలులను కూడా ఇవ్వాలి.

బ్రహ్మణే గృహమధ్యే తు విశ్వేదేవేభ్య ఏవ చ । ధన్వన్తరిం సముద్దిశ్య ప్రాగుదీచ్యాం బలిం క్షిపేత్ ॥ ౨౯.

ఇంట్లో బ్రహ్మకి, విశ్వదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి; ధన్వంతరి కోసం ఈశాన్య దిశలో బలి పెట్టాలి.

ప్రాచ్యాం శక్రాయ యామ్యాయాం యమాయ బలిమాహరేత్ । ప్రతీచ్యాం వరుణాయాథ సోమాయోత్తరతో బలిమ్ ॥ ౨౯.

తూర్పు వైపున ఇంద్రుడికి, దక్షిణ వైపున యమునికి, పడమర వైపున వరుణునికి, ఉత్తర వైపున సోమునికి బలి ఇవ్వాలి.

దద్యాద్ధాత్రే విధాత్రే బలిం ద్వారే గృహస్య తు । అర్యమ్ణేఽథ బహిర్దద్యాద్గృహేభ్యశ్చ సమన్తతః ॥ ౨౯.

ఇంటి తలుపు వద్ద ధాత్ర, విధాత్రలకు బలి ఇవ్వాలి; బయట అర్యమణికి, ఇంటి చుట్టూ గృహదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి.

నక్తఞ్చరేభ్యో భూతేభ్యో బలిమాకాశతో హరేత్ । పితౄణాం నిర్వపేచ్చైవ దక్షిణాభిముఖస్థితః ॥ ౨౯.

రాత్రిపూట తిరిగే భూతాలకు, పిశాచాలకు ఆకాశంలో బలి పెట్టాలి; పితృదేవతలకు దక్షిణ దిశను చూస్తూ నివేదించాలి.

గృహస్థస్తత్పరో భూత్వా సుసమాహితమానసః । తతస్తోయముపాదాయ తేష్వేవాచమనాయ వై ॥ ౨౯.

గృహస్థుడు మనస్సు ఏకాగ్రతతో, శ్రద్ధగా, ఆ తరువాత వారికి ఆచమనానికి నీరు తీసుకోవాలి.

స్థానేషు నిక్షిపేత్ప్రాజ్ఞస్తాస్తా ఉద్దిశ్య దేవతాః । ఏవం గృహబలిం కృత్వా గృహే హృహపతిః శుచిః ॥ ౨౯.

పండితుడు ఆయా దేవతల పేరుతో, నిర్ణీత స్థలాల్లో బలిని పెట్టాలి; ఇలా గృహబలి చేసి, గృహస్థుడు పరిశుద్ధుడిగా ఉంటాడు.

ఆప్యాయనాయ భూతానాం కుర్యాదుత్సర్గమాదరాత్ । శ్వభ్యశ్చ శ్వపచేభ్యశ్చ వయోభ్యశ్చావపేద్భువి ॥ ౨౯.

ప్రాణులు పోషణ కోసం, గౌరవంగా ఉత్సర్గ చేయాలి; కుక్కలకు, చండాళులకు, పక్షులకు భూమిపై అన్నం చల్లాలి.

వైశ్వదేవం హి నామైతత్సాయం ప్రాతరుదాహృతమ్ । ఆచమ్య చ తతః కుర్యాత్ప్రాజ్ఞో ద్వారావలోకనమ్ ॥ ౨౯.

ఇది 'వైశ్వదేవం' అనే పూజ, సాయంత్రం మరియు ఉదయాన్నే చేయాలి; ఆ తరువాత పరిశుద్ధుడై, తెలివిగలవాడు తలుపు పరిశీలించాలి.

ముహూర్తస్యాష్టమం భాగముదీక్ష్యోఽప్యతిథిర్భవేత్ । అతిథిం తత్ర సమ్ప్రాప్తమన్నాద్యేనోదకేన చ ॥ ౨౯.

ఒక ముహూర్తంలో ఎనిమిదవ భాగాన్ని గమనించాలి; ఆ సమయంలో అతిథి వస్తే, అతనికి అన్నం, నీళ్లు ఇచ్చి సత్కరించాలి.

సమ్పూజయేద్యథాశక్తి గన్ధపుష్పాదిభిస్తథా । న మిత్రమతిథిం కుర్యాన్నైకగ్రామనివాసినమ్ ॥ ౨౯.

తన శక్తికి తగినట్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పూలతో అతిథిని పూజించాలి; స్నేహితుడిని లేదా అదే గ్రామంలో నివసించే వారిని అతిథిగా పరిగణించకూడదు.

అజ్ఞాతకులనామానం తత్కాలసముపస్థితమ్ । బుభుక్షుమాగతం శ్రాన్తం యాచమానమకిఞ్చనమ్ ॥ ౨౯.

ఆ సమయంలో ఎవరో తెలియని వంశానికి, పేరుకి చెందినవాడు, ఆకలితో, అలసటతో, దేనికీ లేని స్థితిలో, అడుగుతూ వస్తే,

బ్రాహ్మణం ప్రాహురతిథిం స పూజ్యః శక్తితో బుధైః । న పృచ్ఛేద్గోత్రచరణం స్వాధ్యాయఞ్చాపి పణ్డితః ॥ ౨౯.

అలాంటి అతిథిని బ్రాహ్మణుడిగా పరిగణించి, తన శక్తికి తగినట్టు జ్ఞానులు గౌరవించాలి. అతని వంశం, గురుపీఠం, విద్యాభ్యాసం గురించి పండితుడు అడగకూడదు.