మార్కణ్డేయపురాణమ్

తముత్థాప్య బలాద్గాఢం నాగేన్ద్రః పరిషస్వజే । మూర్ధ్ని చైనముపాఘ్రాయ చిరం జీవేత్యువాచ సః ॥ ౨౩.

నాగరాజు అతడిని లేపి, బలంగా ఆలింగనం చేశాడు. అతని తలని ముద్దాడి, "చిరకాలం జీవించు" అని ఆశీర్వదించాడు.

నిహతామిత్రవర్గశ్చ పిత్రోః సుశ్రూషణం కురు । వత్స ! ధన్యస్య కథ్యన్తే పరోక్షస్యాపి తే గుణాః ॥ ౨౩.

శత్రువులను జయించిన తరువాత, నీవు నీ తల్లిదండ్రులకు సేవ చేయాలి, బిడ్డా! ధన్యులైనవారి గుణాలు వారు లేని చోట కూడా అందరూ చెప్పుకుంటారు.

భవతో మమ పుత్రాభ్యామసామాన్యా నివేదితాః । త్వమేవానేన వర్ధేథా మనోవాక్కాయచేష్టితైః ॥ ౨౩.

నీవు మరియు నా కుమారులు చూపిన అసాధారణమైన లక్షణాలు నాకు తెలిసాయి. నీ మనస్సు, మాటలు, చేష్టల ద్వారా నీవు వాటిలో మరింత అభివృద్ధి చెందాలి.

జీవితం గుణినః శ్లాఘ్యం జీవన్నేవ మృతోఽగుణః । గుణవాన్నిర్వృతిం పిత్రోః శత్రుణాం హృదయజ్వరమ్ ॥ ౨౩.

గుణవంతుడైనవాడి జీవితం ప్రశంసనీయం; గుణాలు లేనివాడు బ్రతికున్నా మృతుడే. గుణవంతుడు తల్లిదండ్రులకు ఆనందాన్ని, శత్రువులకు మనసులో బాధను కలిగిస్తాడు.

కరోత్యాత్మహితం కుర్వన్ విశ్వాసఞ్చ మహాజనే । దేవతాః పితరో విప్రా మిత్రార్థివికలాదయః ॥ ౨౩.

తనకు మేలు చేసుకుంటూ, జనంలో నమ్మకం పొందినవాడు దేవతలు, పితృదేవతలు, బ్రాహ్మణులు, మిత్రులు, సహాయం కోరేవారు, బాధపడేవారిని సంతోషపెట్టగలడు.

బాన్ధవాశ్చ తథేచ్ఛన్తి జీవితం గుణినశ్చిరమ్ । పరివాదనివృత్తానాం దుర్గతేషు దయావతామ్ । గుణినాం సఫలం జన్మ సంశ్రితానాం విపద్గతైః ॥ ౨౩.

బంధువులు కూడా గుణవంతుడి దీర్ఘాయుష్సును కోరుకుంటారు. అపవాదం చేయని వారు, దుర్గతిలో ఉన్నవారికి దయ చూపేవారు—ఇలాంటి గుణవంతుడి జన్మం, ఆశ్రయం తీసుకున్న బాధపడే వారికి ఫలప్రదం అవుతుంది.

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా స తం వీరం పుత్రావిదమథాబ్రవీత్ । పూజాం కువలయాశ్వస్య కర్తుకామో భుజఙ్గమః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ వీర కుమారునితో మళ్లీ మాట్లాడాడు. ఆ పాము కువలయాశ్వునికి పూజ చేయాలని కోరుకున్నాడు.

స్నానాదికక్రమం కృత్వా సర్వమేవ యథాక్రమమ్ । మధుపానాదిసమ్భోగమాహారఞ్చ యథేప్సితమ్ ॥ ౨౩.

స్నానం మొదలైన క్రమాన్ని అన్నీ యథావిధిగా చేసి, తాను కోరినట్లు తేనెపానం, ఇతర ఆనందాలు, భోజనం ఆస్వాదించాడు.

తతః కువలయాశ్వేన హృదయోత్సవభూతయా । కథయా స్వల్పకం కాలం స్థాస్యామో హృష్టచేతసః ॥ ౨౩.

తర్వాత కువలయాశ్వునితో కలిసి, హృదయాన్ని ఉల్లాసపరిచే సంభాషణతో, కొంతసేపు ఆనందంగా గడిపారు.

అనుమేన చ తన్మౌనో వచః శత్రుజితః సుతః । తథా చకార నృపతిః పన్నగానాముదారధీః ॥ ౨౩.

తండ్రి మౌనంగా అనుమతి ఇచ్చినప్పుడు, శత్రుజితుని కుమారుడు ఆ పాముల రాజు చెప్పినట్లే చేశాడు.

సమేత్య తైరాత్మజభూపనన్దనైర్ మహోరగాణామధిపః స సత్యవాక్ । ముదాన్వితోఽన్నాని మధూని చాత్మవాన్ యథోపయోగం బుభుజే స భోగభుక్ ॥ ౨౩.

తన కుమారులు, రాజకుమారులతో కూడి, నిజాయితీ కలిగిన మహా పాముల అధిపతి ఆనందంతో, ఆత్మ నియంత్రణతో, తగినట్లుగా అన్నం, తేనెను ఆస్వాదించాడు.

అలర్క ఉవాచ యత్కార్యం పురుషాణాఞ్చ గార్హస్థ్యమనువర్తతామ్ । బన్ధశ్చ స్యాదకరణే క్రియాయా యస్య చోచ్ఛ్రితిః ॥ ౨౯.

అలర్కుడు ఇలా అడిగాడు: గృహస్థాశ్రమాన్ని అనుసరించే వారికి ఏ విధమైన కర్తవ్యాలు ఉన్నాయి? కర్మలు చేయకపోతే ఎలాంటి బంధనం వస్తుంది, చేయడంవల్ల ఏమైనా ఉన్నత స్థితి లభిస్తుందా?

ఉపకారాయ యన్నృణాం యచ్చ వర్జ్యం గృహే సతా । యథా చ క్రియతే తన్మే యథావత్పృచ్ఛతో వద ॥ ౨౯.

మనుషులకు ఉపయోగపడేది ఏమిటి, గృహస్థుడిగా ఉండేవాడు దేనిని దూరంగా ఉంచాలి? ఇవన్నీ ఎలా చేయాలో నేను అడుగుతున్నాను, నన్ను సరిగ్గా బోధించు.

మదాలసోవాచ వత్స ! గార్హస్థ్యమాదాయ నరః సర్వమిదం జగత్ । పుష్ణాతి తేన లోకాంశ్చ స జయత్యభివాఞ్ఛితాన్ ॥ ౨౯.

మదాలసా ఇలా చెప్పింది: బిడ్డా! గృహస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించినవాడు ఈ లోకాన్ని పోషిస్తాడు; దాని ద్వారా లోకాలను జయించి, తాను కోరిన ఫలితాలను పొందగలడు.

పితరో మునయో దేవా భూతాని మనుజాస్తథా । కృమికీటపతఙ్గాశ్చ వయాంసి పశవోఽసురాః ॥ ౨౯.

పితృదేవతలు, ఋషులు, దేవతలు, భూతాలు, మనుషులు, పురుగులు, కీటకాలు, పురపక్షులు, పక్షులు, జంతువులు, అసురులు—

గృహస్థముపజీవన్తి తతస్తృప్తిం ప్రయాన్తి చ । ముఖం చాస్య నిరీక్షన్తే అపి నో దాస్యతీతి వై ॥ ౨౯.

—ఇవన్నీ గృహస్థునిపై ఆధారపడి జీవిస్తాయి. అందువల్ల అవి తృప్తి చెందుతాయి. అతను మనకు ఇస్తాడా లేదా అని అతని ముఖాన్ని చూస్తూ ఆశపడతాయి.

సర్వస్యాధారభూతేయం వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ । యస్యాం ప్రతిష్ఠితం విశ్వం విశ్వహేతుశ్చ యా మతా ॥ ౨౯.

ఇది, బిడ్డా, మూడు రూపాల గల ఆవు లాంటిది, సమస్తానికి ఆధారం. ఈమెలోనే జగత్తు స్థిరంగా ఉంది; ఈమెనే సృష్టికి కారణమని భావిస్తారు.

ఋక్పృష్ఠాసౌ యజుర్మధ్యా సామవక్త్రశిరోధరా । ఇష్టాపూర్తవిషాణా చ సాధుసూక్తతనూరుహా ॥ ౨౯.

ఆవు వెనుక భాగం ఋగ్వేదం, మధ్య భాగం యజుర్వేదం, నోరు, తల సామవేదం; కొమ్ములు యజ్ఞం, దానం; శరీరం మేలైన స్తోత్రాలు.

శాన్తిపుష్టిశకృన్మూత్రా వర్ణపాదప్రతిష్ఠితా । ఆజీవ్యమానా జగతాం సాక్షయా నాపచీయతే ॥ ౨౯.

ఆవు పేడ, మూత్రం శాంతి, పోషణ; అవయవాలు వర్ణాశ్రమాలు. ఈమె పోషించబడితే, లోకాలు నిలిచి ఉంటాయి, తగ్గిపోవు.

స్వాహాకారస్వధాకారౌ వషట్కారశ్చ పుత్రక ! । హన్తకారస్తథా చాన్యస్తస్యాఃస్తనచతుష్టయమ్ ॥ ౨౯.

పిల్లా! 'స్వాహా', 'స్వధా', 'వషట్', 'హంత' అనే నాలుగు పదాలు ఆ ఆవు నాలుగు పేయినాల రూపంలో ఉన్నాయి.

స్వాహాకారం స్తనం దేవాః పితరశ్చ స్వధామయమ్ । మునయశ్చ వషట్కారం దేవభూతసురేతరాః ॥ ౨౯.

దేవతలు 'స్వాహా' అనే పేయిని, పితృదేవతలు 'స్వధా' అనే పేయిని, మునులు, దేవతలు, భూతాలు, అసురులు 'వషట్' అనే పేయిని పానము చేస్తారు.

హన్తకారం మనుష్యాశ్చ పిబన్తి సతతం స్తనమ్ । ఏవమాప్యాయయత్యేషా వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ ॥ ౨౯.

'హంత' అనే పేయిని మనుషులు ఎప్పుడూ తాగుతారు. ఇలా, వత్సా! ఈ మూడు వేదాల రూపమైన ఆవు అందరినీ పోషిస్తుంది.

తేషాముచ్ఛేదకర్తా చ యో నరోఽత్యన్తపాపకృత్ । స తమస్యాన్ధతామిస్త్రే తామిస్త్రే చ నిమజ్జతి ॥ ౨౯.

ఈ విధంగా చేసే పనులను నాశనం చేసే, అత్యంత పాపాలు చేసే మనిషి, అంధకారమైన గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోతాడు.

యశ్చేమాం మానవో ధేనుం స్వైర్వత్సైరమరాదిభిః । పాయయత్యుచితే కాలే స స్వర్గాయోపపద్యతే ॥ ౨౯.

కాని, తన పిల్లలతో పాటు దేవతలు మొదలైనవారితో ఈ ఆవును సమయానికి పాలు తాగనిస్తే, ఆ మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

తస్మాత్పుత్ర ! మనుష్యేణ దేవర్షిపితృమానవాః । భూతాని చానుదివసం పోష్యాణి స్వతనుర్యథా ॥ ౨౯.

అందువల్ల, బిడ్డా! మనిషి తన శరీరాన్ని పోషించుకున్నట్లే, ప్రతిరోజూ దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, మనుషులు, భూతాలను పోషించాలి.

తస్మాత్స్త్రాతః శుచిర్భూత్వా దేవర్షిపితృతర్పణమ్ । ప్రజాపతేస్తథైవాదిభః కాలే కుర్యాత్సమాహితః ॥ ౨౯.

కాబట్టి, పరిశుద్ధుడై, రక్షణతో, మనిషి దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, ప్రజాపతి మొదలైనవారికి సమయానికి శ్రద్ధతో తర్పణాలు చేయాలి.

సుమనోగన్ధపుష్పైశ్చ దేవానభ్యర్చ్య మానవః । తతోఽగ్నేస్తర్పణం కుర్యాద్దేయాశ్చ బలయస్తథా ॥ ౨౯.

మనిషి సువాసన పూలతో దేవతలను పూజించి, ఆ తరువాత అగ్నికి తర్పణం చేసి, అవసరమైన బలులను కూడా ఇవ్వాలి.

బ్రహ్మణే గృహమధ్యే తు విశ్వేదేవేభ్య ఏవ చ । ధన్వన్తరిం సముద్దిశ్య ప్రాగుదీచ్యాం బలిం క్షిపేత్ ॥ ౨౯.

ఇంట్లో బ్రహ్మకి, విశ్వదేవతలకు బలి ఇవ్వాలి; ధన్వంతరి కోసం ఈశాన్య దిశలో బలి పెట్టాలి.

ప్రాచ్యాం శక్రాయ యామ్యాయాం యమాయ బలిమాహరేత్ । ప్రతీచ్యాం వరుణాయాథ సోమాయోత్తరతో బలిమ్ ॥ ౨౯.

తూర్పు వైపున ఇంద్రుడికి, దక్షిణ వైపున యమునికి, పడమర వైపున వరుణునికి, ఉత్తర వైపున సోమునికి బలి ఇవ్వాలి.