మార్కణ్డేయపురాణమ్

విహస్య చాబ్రవీత్ప్రేమ్ణా సాధు భో ద్విజసత్తమౌ । కథయామాసతుస్తౌ చ పితరం పన్నగేశ్వరమ్ ॥ ౨౩.

అతడు ప్రేమతో నవ్వుతూ, "బాగుంది, మేలు బ్రాహ్మణులారా!" అని అన్నాడు. ఆ ఇద్దరూ తమ తండ్రి అయిన పన్నగేశ్వరుని గురించి అతనికి చెప్పడం ప్రారంభించారు.

శాన్తమశ్వతరం నామ మాననీయం దివౌకసామ్ । రమణీయం తతోఽపస్యత్పాతాలం స నృపాత్మజః ॥ ౨౩.

అక్కడ దేవతలకు గౌరవప్రదమైన అశ్వతరుని చూశాడు. ఆ తరువాత రాజ కుమారుడు అందమైన పాతాళాన్ని దర్శించాడు.

కుమారైస్తరుణైర్వృద్ధైరురగైరుపశోభితమ్ । తథైవ నాగకన్యాభిః క్రీడన్తీభిరితస్తతః ॥ ౨౩.

అది యువకులు, వృద్ధులు అయిన నాగులతో అలంకరించబడి ఉంది. అలాగే, అక్కడక్కడా ఆడుకుంటున్న నాగకన్యలతో కూడి ఉంది.

చారుకుణ్డలహారాభిస్తారాభిర్గగనం యథా । గీతశబ్దైస్తథాన్యత్ర వీణావేణుస్వనానుగైః ॥ ౨౩.

అందమైన కుండలాలు, హారాలు ధరించిన వారు ఆకాశంలో నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతున్నారు. మరికొంత చోట, వీణలు, వంశీల స్వరాలతో పాటలు వినిపిస్తున్నాయి.

మృదఙ్గపణవాతోద్యం హారివేశ్మశతాకులమ్ । వీక్షమాణః స పాతాలం యయౌ శత్రుజితః సుతః ॥ ౨౩.

మృదంగాలు, పణవాలు వాయించే శబ్దాలతో నాగుల ఇళ్ళు నిండిపోయాయి. అలా పాతాళాన్ని చూస్తూ శత్రుజిత్ కుమారుడు ముందుకు సాగాడు.

సహ తాభ్యామభీష్టాభ్యాం పన్నగాభ్యామరిన్దమః । తతః ప్రవిశ్య తే సర్వే నాగరాజనివేశనమ్ ॥ ౨౩.

ఆ ఇద్దరు ప్రీతిపాత్రమైన నాగులతో కలిసి, శత్రువులను జయించినవాడు నాగరాజు మహల్ లోకి ప్రవేశించాడు.

దదృశుస్తే మహాత్మానమురగాధిపతిం స్థితమ్ । దివ్యమాల్యామ్బరధరం మణికుణ్డలభూషణమ్ ॥ ౨౩.

అక్కడ వారు మహాత్ముడైన ఉరగాధిపతిని చూశారు. ఆయన దివ్యమైన మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, మణికుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.

స్వచ్ఛముక్తాఫలలతాహారిహారోపశోభితమ్ । కేయూరిణం మహాభాగమాసనే సర్వకాఞ్చనే ॥ ౨౩.

స్వచ్ఛమైన ముత్యాల లతా హారాలతో, కేయూరాలతో, మహోన్నతుడై, బంగారు ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.

మణివిద్రుమవైదూర్యజాలాన్తరితరూపకే । స తాభ్యాం దర్శితస్తస్య తాతోఽస్మాకమసావితి ॥ ౨౩.

మణులు, పద్మరాగాలు, వైడూర్య రత్నాల జాలాలతో ఆయన రూపం అలంకరించబడి ఉంది. ఆ ఇద్దరూ, "ఇతనే మా తండ్రి" అని చూపించారు.

వీరః కువలయాశ్వోఽయం పిత్రే చాసౌ నివేదితః । తతో ననామ చరణౌ నాగేన్ద్రస్య ఋతధ్వజః ॥ ౨౩.

ఈ వీరుడు కువలయాశ్వుడు, ఆయనను వారి తండ్రికి పరిచయం చేశారు. ఆ తరువాత ఋతధ్వజుడు నాగరాజు పాదాలకు నమస్కరించాడు.

తముత్థాప్య బలాద్గాఢం నాగేన్ద్రః పరిషస్వజే । మూర్ధ్ని చైనముపాఘ్రాయ చిరం జీవేత్యువాచ సః ॥ ౨౩.

నాగరాజు అతడిని లేపి, బలంగా ఆలింగనం చేశాడు. అతని తలని ముద్దాడి, "చిరకాలం జీవించు" అని ఆశీర్వదించాడు.

నిహతామిత్రవర్గశ్చ పిత్రోః సుశ్రూషణం కురు । వత్స ! ధన్యస్య కథ్యన్తే పరోక్షస్యాపి తే గుణాః ॥ ౨౩.

శత్రువులను జయించిన తరువాత, నీవు నీ తల్లిదండ్రులకు సేవ చేయాలి, బిడ్డా! ధన్యులైనవారి గుణాలు వారు లేని చోట కూడా అందరూ చెప్పుకుంటారు.

భవతో మమ పుత్రాభ్యామసామాన్యా నివేదితాః । త్వమేవానేన వర్ధేథా మనోవాక్కాయచేష్టితైః ॥ ౨౩.

నీవు మరియు నా కుమారులు చూపిన అసాధారణమైన లక్షణాలు నాకు తెలిసాయి. నీ మనస్సు, మాటలు, చేష్టల ద్వారా నీవు వాటిలో మరింత అభివృద్ధి చెందాలి.

జీవితం గుణినః శ్లాఘ్యం జీవన్నేవ మృతోఽగుణః । గుణవాన్నిర్వృతిం పిత్రోః శత్రుణాం హృదయజ్వరమ్ ॥ ౨౩.

గుణవంతుడైనవాడి జీవితం ప్రశంసనీయం; గుణాలు లేనివాడు బ్రతికున్నా మృతుడే. గుణవంతుడు తల్లిదండ్రులకు ఆనందాన్ని, శత్రువులకు మనసులో బాధను కలిగిస్తాడు.

కరోత్యాత్మహితం కుర్వన్ విశ్వాసఞ్చ మహాజనే । దేవతాః పితరో విప్రా మిత్రార్థివికలాదయః ॥ ౨౩.

తనకు మేలు చేసుకుంటూ, జనంలో నమ్మకం పొందినవాడు దేవతలు, పితృదేవతలు, బ్రాహ్మణులు, మిత్రులు, సహాయం కోరేవారు, బాధపడేవారిని సంతోషపెట్టగలడు.

బాన్ధవాశ్చ తథేచ్ఛన్తి జీవితం గుణినశ్చిరమ్ । పరివాదనివృత్తానాం దుర్గతేషు దయావతామ్ । గుణినాం సఫలం జన్మ సంశ్రితానాం విపద్గతైః ॥ ౨౩.

బంధువులు కూడా గుణవంతుడి దీర్ఘాయుష్సును కోరుకుంటారు. అపవాదం చేయని వారు, దుర్గతిలో ఉన్నవారికి దయ చూపేవారు—ఇలాంటి గుణవంతుడి జన్మం, ఆశ్రయం తీసుకున్న బాధపడే వారికి ఫలప్రదం అవుతుంది.

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా స తం వీరం పుత్రావిదమథాబ్రవీత్ । పూజాం కువలయాశ్వస్య కర్తుకామో భుజఙ్గమః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ వీర కుమారునితో మళ్లీ మాట్లాడాడు. ఆ పాము కువలయాశ్వునికి పూజ చేయాలని కోరుకున్నాడు.

స్నానాదికక్రమం కృత్వా సర్వమేవ యథాక్రమమ్ । మధుపానాదిసమ్భోగమాహారఞ్చ యథేప్సితమ్ ॥ ౨౩.

స్నానం మొదలైన క్రమాన్ని అన్నీ యథావిధిగా చేసి, తాను కోరినట్లు తేనెపానం, ఇతర ఆనందాలు, భోజనం ఆస్వాదించాడు.

తతః కువలయాశ్వేన హృదయోత్సవభూతయా । కథయా స్వల్పకం కాలం స్థాస్యామో హృష్టచేతసః ॥ ౨౩.

తర్వాత కువలయాశ్వునితో కలిసి, హృదయాన్ని ఉల్లాసపరిచే సంభాషణతో, కొంతసేపు ఆనందంగా గడిపారు.

అనుమేన చ తన్మౌనో వచః శత్రుజితః సుతః । తథా చకార నృపతిః పన్నగానాముదారధీః ॥ ౨౩.

తండ్రి మౌనంగా అనుమతి ఇచ్చినప్పుడు, శత్రుజితుని కుమారుడు ఆ పాముల రాజు చెప్పినట్లే చేశాడు.

సమేత్య తైరాత్మజభూపనన్దనైర్ మహోరగాణామధిపః స సత్యవాక్ । ముదాన్వితోఽన్నాని మధూని చాత్మవాన్ యథోపయోగం బుభుజే స భోగభుక్ ॥ ౨౩.

తన కుమారులు, రాజకుమారులతో కూడి, నిజాయితీ కలిగిన మహా పాముల అధిపతి ఆనందంతో, ఆత్మ నియంత్రణతో, తగినట్లుగా అన్నం, తేనెను ఆస్వాదించాడు.

అలర్క ఉవాచ యత్కార్యం పురుషాణాఞ్చ గార్హస్థ్యమనువర్తతామ్ । బన్ధశ్చ స్యాదకరణే క్రియాయా యస్య చోచ్ఛ్రితిః ॥ ౨౯.

అలర్కుడు ఇలా అడిగాడు: గృహస్థాశ్రమాన్ని అనుసరించే వారికి ఏ విధమైన కర్తవ్యాలు ఉన్నాయి? కర్మలు చేయకపోతే ఎలాంటి బంధనం వస్తుంది, చేయడంవల్ల ఏమైనా ఉన్నత స్థితి లభిస్తుందా?

ఉపకారాయ యన్నృణాం యచ్చ వర్జ్యం గృహే సతా । యథా చ క్రియతే తన్మే యథావత్పృచ్ఛతో వద ॥ ౨౯.

మనుషులకు ఉపయోగపడేది ఏమిటి, గృహస్థుడిగా ఉండేవాడు దేనిని దూరంగా ఉంచాలి? ఇవన్నీ ఎలా చేయాలో నేను అడుగుతున్నాను, నన్ను సరిగ్గా బోధించు.

మదాలసోవాచ వత్స ! గార్హస్థ్యమాదాయ నరః సర్వమిదం జగత్ । పుష్ణాతి తేన లోకాంశ్చ స జయత్యభివాఞ్ఛితాన్ ॥ ౨౯.

మదాలసా ఇలా చెప్పింది: బిడ్డా! గృహస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించినవాడు ఈ లోకాన్ని పోషిస్తాడు; దాని ద్వారా లోకాలను జయించి, తాను కోరిన ఫలితాలను పొందగలడు.

పితరో మునయో దేవా భూతాని మనుజాస్తథా । కృమికీటపతఙ్గాశ్చ వయాంసి పశవోఽసురాః ॥ ౨౯.

పితృదేవతలు, ఋషులు, దేవతలు, భూతాలు, మనుషులు, పురుగులు, కీటకాలు, పురపక్షులు, పక్షులు, జంతువులు, అసురులు—

గృహస్థముపజీవన్తి తతస్తృప్తిం ప్రయాన్తి చ । ముఖం చాస్య నిరీక్షన్తే అపి నో దాస్యతీతి వై ॥ ౨౯.

—ఇవన్నీ గృహస్థునిపై ఆధారపడి జీవిస్తాయి. అందువల్ల అవి తృప్తి చెందుతాయి. అతను మనకు ఇస్తాడా లేదా అని అతని ముఖాన్ని చూస్తూ ఆశపడతాయి.

సర్వస్యాధారభూతేయం వత్స ! ధేనుస్త్రయీమయీ । యస్యాం ప్రతిష్ఠితం విశ్వం విశ్వహేతుశ్చ యా మతా ॥ ౨౯.

ఇది, బిడ్డా, మూడు రూపాల గల ఆవు లాంటిది, సమస్తానికి ఆధారం. ఈమెలోనే జగత్తు స్థిరంగా ఉంది; ఈమెనే సృష్టికి కారణమని భావిస్తారు.

ఋక్పృష్ఠాసౌ యజుర్మధ్యా సామవక్త్రశిరోధరా । ఇష్టాపూర్తవిషాణా చ సాధుసూక్తతనూరుహా ॥ ౨౯.

ఆవు వెనుక భాగం ఋగ్వేదం, మధ్య భాగం యజుర్వేదం, నోరు, తల సామవేదం; కొమ్ములు యజ్ఞం, దానం; శరీరం మేలైన స్తోత్రాలు.

శాన్తిపుష్టిశకృన్మూత్రా వర్ణపాదప్రతిష్ఠితా । ఆజీవ్యమానా జగతాం సాక్షయా నాపచీయతే ॥ ౨౯.

ఆవు పేడ, మూత్రం శాంతి, పోషణ; అవయవాలు వర్ణాశ్రమాలు. ఈమె పోషించబడితే, లోకాలు నిలిచి ఉంటాయి, తగ్గిపోవు.