మార్కణ్డేయపురాణమ్

మత్ప్రసాదపరౌ ప్రీత్యా శాపితౌ హృదయేన మే । తతః స్నేహార్ద్రవదనౌ తావుభౌ నాగనన్దనౌ ॥ ౨౩.

నా అనుగ్రహంతో, ప్రేమతో నా హృదయంతో మిమ్మల్ని బంధించాను. అప్పుడు నాగుని ఇద్దరు కుమారులు ప్రేమతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.

ఊచతుర్నృపతేః పుత్రం కిఞ్చిత్ప్రణయకోపితౌ । ఋతధ్వజ ! న సన్దేహో యథైవాహ భవానిదమ్ ॥ ౨౩.

వారు రాజకుమారుడిని కొంత ప్రేమతో, కొంత అలకతో ఇలా అన్నారు: 'ఋతధ్వజా! మీరు చెప్పింది నిజమే, ఇందులో సందేహమే లేదు.'

తథైవ చాస్మన్మనసి నాత్ర చిన్త్యమతోఽన్యథా । కిన్త్వావయోః స్వయం పిత్రా ప్రోక్తమేతన్మహాత్మనా ॥ ౨౩.

మనసులో కూడా మేము అలాగే భావిస్తున్నాము, వేరే ఆలోచన లేదు. కానీ మా తండ్రి, మహాత్ముడు, మాకు ఇదే చెప్పాడు.

ద్రష్టుం కువలయాశ్వం తమిచ్ఛామీతి పునః పునః । తతః కువలయాశ్వోఽసౌ సముత్థాయ వరాసనాత్ । యథాహ తాతేతి వదన్ ప్రణామమకరోద్భువి ॥ ౨౩.

అతడు మళ్ళీ మళ్ళీ, "నాకు కువలయాశ్వుని చూడాలని ఉంది" అని అన్నాడు. అప్పుడు కువలయాశ్వుడు తన మంచి ఆసనంనుంచి లేచి, "మీరు చెప్పినట్టు చేస్తాను తండ్రి" అని పలికి, నేలపై నమస్కరించాడు.

కువలయాశ్వ ఉవాచ ధన్యోఽహమతిపుణ్యోఽహం కోఽన్యోఽస్తి సదృశో మయా । యత్తాతో మామభిద్రష్టుం కరోతి ప్రవణం మనః ॥ ౨౩.

కువలయాశ్వుడు ఇలా అన్నాడు: "నాకు ఎంత అదృష్టమో, ఎంత పుణ్యమో! నా తండ్రి నన్ను చూడాలని ఎంతగా కోరుకుంటున్నాడో, నాకు సమానుడు ఇంకెవరు ఉంటారు?"

తదుత్తిష్ఠత గచ్ఛామస్తాతాజ్ఞాం క్షణమప్యహమ్ । నాతిక్రాన్తుమిహేచ్ఛామి పద్భ్యాం తస్య శపామ్యహమ్ ॥ ౨౩.

"అందరూ లేచి పోదాం. తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చడంలో క్షణమైనా ఆలస్యం చేయాలని నేను కోరుకోను. నా కాళ్లమీద ప్రమాణం చేస్తూ ఇదే చెబుతున్నాను."

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా యయౌ సోఽథ సహ తాభ్యాం నృపాత్మజః । ప్రాప్తశ్చ గోమతీం పుణ్యాం నిర్గమ్య నగరాద్బహిః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇలా అన్న తర్వాత, రాజ కుమారుడు వారిద్దరితో కలిసి బయలుదేరాడు. పట్టణాన్ని దాటి, పవిత్రమైన గోమతి నదిని చేరాడు.

తన్మధ్యేన యయుస్తే వే నాగేన్ద్రనృపనన్దనాః । మేనే చ రాజపుత్రోఽసౌ పారే తస్యాస్తయోర్గృహమ్ ॥ ౨౩.

ఆ నాగరాజు కుమారులు నది మధ్యగా ప్రయాణించారు. రాజ కుమారుడు, వారి ఇల్లు నది ఆపారంలో ఉందని అనుకున్నాడు.

తతశ్చాకృష్య పాతాలం తాభ్యాం నీతో నృపాత్మజః । పాతాలే దదృశే చోభౌ స పన్నగకుమారకౌ ॥ ౨౩.

తర్వాత, అతడిని పాతాళానికి లాగి, వారిద్దరూ రాజ కుమారుని అక్కడికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ అతడు ఆ ఇద్దరు పన్నగ కుమారులను చూశాడు.

ఫణామణికృతోద్యోతౌ వ్యక్తస్వస్తికలక్షణౌ । విలోక్య తౌ సురూపాఙ్గౌ విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః ॥ ౨౩.

వారి ఫణాలు మణులతో మెరిసిపోతుండగా, స్పష్టంగా స్వస్తిక చిహ్నాలు కనిపించేవి. వారి అందమైన రూపాలను చూసి, అతని కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పులయ్యాయి.

విహస్య చాబ్రవీత్ప్రేమ్ణా సాధు భో ద్విజసత్తమౌ । కథయామాసతుస్తౌ చ పితరం పన్నగేశ్వరమ్ ॥ ౨౩.

అతడు ప్రేమతో నవ్వుతూ, "బాగుంది, మేలు బ్రాహ్మణులారా!" అని అన్నాడు. ఆ ఇద్దరూ తమ తండ్రి అయిన పన్నగేశ్వరుని గురించి అతనికి చెప్పడం ప్రారంభించారు.

శాన్తమశ్వతరం నామ మాననీయం దివౌకసామ్ । రమణీయం తతోఽపస్యత్పాతాలం స నృపాత్మజః ॥ ౨౩.

అక్కడ దేవతలకు గౌరవప్రదమైన అశ్వతరుని చూశాడు. ఆ తరువాత రాజ కుమారుడు అందమైన పాతాళాన్ని దర్శించాడు.

కుమారైస్తరుణైర్వృద్ధైరురగైరుపశోభితమ్ । తథైవ నాగకన్యాభిః క్రీడన్తీభిరితస్తతః ॥ ౨౩.

అది యువకులు, వృద్ధులు అయిన నాగులతో అలంకరించబడి ఉంది. అలాగే, అక్కడక్కడా ఆడుకుంటున్న నాగకన్యలతో కూడి ఉంది.

చారుకుణ్డలహారాభిస్తారాభిర్గగనం యథా । గీతశబ్దైస్తథాన్యత్ర వీణావేణుస్వనానుగైః ॥ ౨౩.

అందమైన కుండలాలు, హారాలు ధరించిన వారు ఆకాశంలో నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతున్నారు. మరికొంత చోట, వీణలు, వంశీల స్వరాలతో పాటలు వినిపిస్తున్నాయి.

మృదఙ్గపణవాతోద్యం హారివేశ్మశతాకులమ్ । వీక్షమాణః స పాతాలం యయౌ శత్రుజితః సుతః ॥ ౨౩.

మృదంగాలు, పణవాలు వాయించే శబ్దాలతో నాగుల ఇళ్ళు నిండిపోయాయి. అలా పాతాళాన్ని చూస్తూ శత్రుజిత్ కుమారుడు ముందుకు సాగాడు.

సహ తాభ్యామభీష్టాభ్యాం పన్నగాభ్యామరిన్దమః । తతః ప్రవిశ్య తే సర్వే నాగరాజనివేశనమ్ ॥ ౨౩.

ఆ ఇద్దరు ప్రీతిపాత్రమైన నాగులతో కలిసి, శత్రువులను జయించినవాడు నాగరాజు మహల్ లోకి ప్రవేశించాడు.

దదృశుస్తే మహాత్మానమురగాధిపతిం స్థితమ్ । దివ్యమాల్యామ్బరధరం మణికుణ్డలభూషణమ్ ॥ ౨౩.

అక్కడ వారు మహాత్ముడైన ఉరగాధిపతిని చూశారు. ఆయన దివ్యమైన మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, మణికుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.

స్వచ్ఛముక్తాఫలలతాహారిహారోపశోభితమ్ । కేయూరిణం మహాభాగమాసనే సర్వకాఞ్చనే ॥ ౨౩.

స్వచ్ఛమైన ముత్యాల లతా హారాలతో, కేయూరాలతో, మహోన్నతుడై, బంగారు ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.

మణివిద్రుమవైదూర్యజాలాన్తరితరూపకే । స తాభ్యాం దర్శితస్తస్య తాతోఽస్మాకమసావితి ॥ ౨౩.

మణులు, పద్మరాగాలు, వైడూర్య రత్నాల జాలాలతో ఆయన రూపం అలంకరించబడి ఉంది. ఆ ఇద్దరూ, "ఇతనే మా తండ్రి" అని చూపించారు.

వీరః కువలయాశ్వోఽయం పిత్రే చాసౌ నివేదితః । తతో ననామ చరణౌ నాగేన్ద్రస్య ఋతధ్వజః ॥ ౨౩.

ఈ వీరుడు కువలయాశ్వుడు, ఆయనను వారి తండ్రికి పరిచయం చేశారు. ఆ తరువాత ఋతధ్వజుడు నాగరాజు పాదాలకు నమస్కరించాడు.

తముత్థాప్య బలాద్గాఢం నాగేన్ద్రః పరిషస్వజే । మూర్ధ్ని చైనముపాఘ్రాయ చిరం జీవేత్యువాచ సః ॥ ౨౩.

నాగరాజు అతడిని లేపి, బలంగా ఆలింగనం చేశాడు. అతని తలని ముద్దాడి, "చిరకాలం జీవించు" అని ఆశీర్వదించాడు.

నిహతామిత్రవర్గశ్చ పిత్రోః సుశ్రూషణం కురు । వత్స ! ధన్యస్య కథ్యన్తే పరోక్షస్యాపి తే గుణాః ॥ ౨౩.

శత్రువులను జయించిన తరువాత, నీవు నీ తల్లిదండ్రులకు సేవ చేయాలి, బిడ్డా! ధన్యులైనవారి గుణాలు వారు లేని చోట కూడా అందరూ చెప్పుకుంటారు.

భవతో మమ పుత్రాభ్యామసామాన్యా నివేదితాః । త్వమేవానేన వర్ధేథా మనోవాక్కాయచేష్టితైః ॥ ౨౩.

నీవు మరియు నా కుమారులు చూపిన అసాధారణమైన లక్షణాలు నాకు తెలిసాయి. నీ మనస్సు, మాటలు, చేష్టల ద్వారా నీవు వాటిలో మరింత అభివృద్ధి చెందాలి.

జీవితం గుణినః శ్లాఘ్యం జీవన్నేవ మృతోఽగుణః । గుణవాన్నిర్వృతిం పిత్రోః శత్రుణాం హృదయజ్వరమ్ ॥ ౨౩.

గుణవంతుడైనవాడి జీవితం ప్రశంసనీయం; గుణాలు లేనివాడు బ్రతికున్నా మృతుడే. గుణవంతుడు తల్లిదండ్రులకు ఆనందాన్ని, శత్రువులకు మనసులో బాధను కలిగిస్తాడు.

కరోత్యాత్మహితం కుర్వన్ విశ్వాసఞ్చ మహాజనే । దేవతాః పితరో విప్రా మిత్రార్థివికలాదయః ॥ ౨౩.

తనకు మేలు చేసుకుంటూ, జనంలో నమ్మకం పొందినవాడు దేవతలు, పితృదేవతలు, బ్రాహ్మణులు, మిత్రులు, సహాయం కోరేవారు, బాధపడేవారిని సంతోషపెట్టగలడు.

బాన్ధవాశ్చ తథేచ్ఛన్తి జీవితం గుణినశ్చిరమ్ । పరివాదనివృత్తానాం దుర్గతేషు దయావతామ్ । గుణినాం సఫలం జన్మ సంశ్రితానాం విపద్గతైః ॥ ౨౩.

బంధువులు కూడా గుణవంతుడి దీర్ఘాయుష్సును కోరుకుంటారు. అపవాదం చేయని వారు, దుర్గతిలో ఉన్నవారికి దయ చూపేవారు—ఇలాంటి గుణవంతుడి జన్మం, ఆశ్రయం తీసుకున్న బాధపడే వారికి ఫలప్రదం అవుతుంది.

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా స తం వీరం పుత్రావిదమథాబ్రవీత్ । పూజాం కువలయాశ్వస్య కర్తుకామో భుజఙ్గమః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఆ వీర కుమారునితో మళ్లీ మాట్లాడాడు. ఆ పాము కువలయాశ్వునికి పూజ చేయాలని కోరుకున్నాడు.

స్నానాదికక్రమం కృత్వా సర్వమేవ యథాక్రమమ్ । మధుపానాదిసమ్భోగమాహారఞ్చ యథేప్సితమ్ ॥ ౨౩.

స్నానం మొదలైన క్రమాన్ని అన్నీ యథావిధిగా చేసి, తాను కోరినట్లు తేనెపానం, ఇతర ఆనందాలు, భోజనం ఆస్వాదించాడు.

తతః కువలయాశ్వేన హృదయోత్సవభూతయా । కథయా స్వల్పకం కాలం స్థాస్యామో హృష్టచేతసః ॥ ౨౩.

తర్వాత కువలయాశ్వునితో కలిసి, హృదయాన్ని ఉల్లాసపరిచే సంభాషణతో, కొంతసేపు ఆనందంగా గడిపారు.