మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఋతధ్వజేన సహితౌ చిక్రీడాతేఽమరావివ । ఏకదా తు సుతౌ ప్రాహ నాగరాజో ముదాన్వితః ॥ ౨౩.

ఋతధ్వజునితో కలిసి, వారు అమరుల్లా ఆనందంగా ఆడుకున్నారు. ఒక రోజు నాగరాజు ఆనందంతో తన కుమారులతో ఇలా అన్నాడు.

యన్మయా పూర్వముక్తన్తు క్రియతే కిం న తత్తథా । స రాజపుత్రో యువయోరుపకారీ మమాన్తికమ్ ॥ ౨౩.

నేను ముందుగా చెప్పినది ఎందుకు జరగడం లేదు? ఆ రాజకుమారుడు, మీకు ఉపకారం చేసినవాడు, నా వద్దకు తీసుకురావాలి.

కస్మాన్నానీయతే వత్సావుపకారాయ మానదః । ఏవముక్తౌ తతస్తేన పిత్రా స్నేహవతా తు తౌ ॥ ౨౩.

నా పిల్లలూ, మిమ్మల్ని గౌరవించే ఆ రాజకుమారుడు మీకు ఉపకారం కోసం ఎందుకు తీసుకురావడం లేదు? తండ్రి ప్రేమతో ఇలా అడిగిన తరువాత, వారు—

గత్వా తస్య పురం సఖ్యూ రేమాతే తేన ధీమతా । తతః కువలయాశ్వం తౌ కృత్వా కిఞ్చిత్కథాన్తరమ్ ॥ ౨౩.

ఆ ఇద్దరూ అతని పట్టణానికి వెళ్లి, ఆ ధీరుడైన రాజకుమారుడితో స్నేహంగా ఆనందంగా గడిపారు. తర్వాత కువలయాశ్వునితో కొంత సంభాషణ జరిపారు.

అబ్రూతాం ప్రణయోపేతం స్వగేహగమనం ప్రతి । తావాహ నృపపుత్రోఽసౌ నన్విదం భవతోర్గృహమ్ ॥ ౨౩.

వారు ప్రేమతో తమ ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలని అతనితో చెప్పారు. కానీ రాజకుమారుడు, 'ఇది మీ ఇల్లు కాదా?' అని అడిగాడు.

ధనవాహనవస్త్రాది యన్మదీయం తదేవ వామ్ । యత్తు వాం వాఞ్ఛితం దాతుం ధనం రత్నమథాపి వా ॥ ౨౩.

నా వద్ద ఉన్న ధనం, వాహనాలు, వస్త్రాలు అన్నీ మీవే. మీరు కోరుకున్నది, ధనం కావచ్చు, రత్నాలు కావచ్చు, ఏదైనా ఇస్తాను.

తద్దీయతాం ద్విజసుతౌ యది వాం ప్రణయో మయి । ఏతావతాహం దైవేన వఞ్చితోఽస్మి దురాత్మనా ॥ ౨౩.

బ్రాహ్మణ కుమారులారా! మీకు నాపై ప్రేమ ఉంటే, ఇవన్నీ మీకే ఇస్తాను. దురదృష్టవశాత్తు, ఈ విషయంలోనే నేను మోసపోయాను.

యద్భవద్భ్యాం మమత్వం నో మదీయే క్రియతే గృహే । యది వాం మత్ప్రియం కార్యమనుగ్రాహ్యోఽస్మి వాం యది ॥ ౨౩.

మీరు నా ఇంటిని మీ ఇంటిలా భావించట్లేదు. మీరు నన్ను ఇష్టపడితే, లేదా మీరు నన్ను అనుగ్రహించాలనుకుంటే—

తద్ధనే మమ గేహే చ మమత్వమనుకల్ప్యతామ్ । యువయోర్యన్మదీయం తన్మామకం యువయోః స్వకమ్ ॥ ౨౩.

అయితే నా ఇంటిని, నా ధనాన్ని మీవిగా భావించండి. నాది మీది, మీది నాది అని మనసులో పెట్టుకోండి.

ఏతత్సత్యం విజానీతం యువాం ప్రాణా బహిశ్చరాః । పునర్నైవం విభిన్నార్థం వక్తవ్యం ద్విజసత్తమౌ ॥ ౨౩.

ఇది నిజమని తెలుసుకోండి. మీరు ఇద్దరూ నాకు ప్రాణాల్లా ప్రియమైనవారు. ఇకపై విడిపోవాలని మీరు మాట్లాడకూడదు, బ్రాహ్మణులారా!

మత్ప్రసాదపరౌ ప్రీత్యా శాపితౌ హృదయేన మే । తతః స్నేహార్ద్రవదనౌ తావుభౌ నాగనన్దనౌ ॥ ౨౩.

నా అనుగ్రహంతో, ప్రేమతో నా హృదయంతో మిమ్మల్ని బంధించాను. అప్పుడు నాగుని ఇద్దరు కుమారులు ప్రేమతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నారు.

ఊచతుర్నృపతేః పుత్రం కిఞ్చిత్ప్రణయకోపితౌ । ఋతధ్వజ ! న సన్దేహో యథైవాహ భవానిదమ్ ॥ ౨౩.

వారు రాజకుమారుడిని కొంత ప్రేమతో, కొంత అలకతో ఇలా అన్నారు: 'ఋతధ్వజా! మీరు చెప్పింది నిజమే, ఇందులో సందేహమే లేదు.'

తథైవ చాస్మన్మనసి నాత్ర చిన్త్యమతోఽన్యథా । కిన్త్వావయోః స్వయం పిత్రా ప్రోక్తమేతన్మహాత్మనా ॥ ౨౩.

మనసులో కూడా మేము అలాగే భావిస్తున్నాము, వేరే ఆలోచన లేదు. కానీ మా తండ్రి, మహాత్ముడు, మాకు ఇదే చెప్పాడు.

ద్రష్టుం కువలయాశ్వం తమిచ్ఛామీతి పునః పునః । తతః కువలయాశ్వోఽసౌ సముత్థాయ వరాసనాత్ । యథాహ తాతేతి వదన్ ప్రణామమకరోద్భువి ॥ ౨౩.

అతడు మళ్ళీ మళ్ళీ, "నాకు కువలయాశ్వుని చూడాలని ఉంది" అని అన్నాడు. అప్పుడు కువలయాశ్వుడు తన మంచి ఆసనంనుంచి లేచి, "మీరు చెప్పినట్టు చేస్తాను తండ్రి" అని పలికి, నేలపై నమస్కరించాడు.

కువలయాశ్వ ఉవాచ ధన్యోఽహమతిపుణ్యోఽహం కోఽన్యోఽస్తి సదృశో మయా । యత్తాతో మామభిద్రష్టుం కరోతి ప్రవణం మనః ॥ ౨౩.

కువలయాశ్వుడు ఇలా అన్నాడు: "నాకు ఎంత అదృష్టమో, ఎంత పుణ్యమో! నా తండ్రి నన్ను చూడాలని ఎంతగా కోరుకుంటున్నాడో, నాకు సమానుడు ఇంకెవరు ఉంటారు?"

తదుత్తిష్ఠత గచ్ఛామస్తాతాజ్ఞాం క్షణమప్యహమ్ । నాతిక్రాన్తుమిహేచ్ఛామి పద్భ్యాం తస్య శపామ్యహమ్ ॥ ౨౩.

"అందరూ లేచి పోదాం. తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చడంలో క్షణమైనా ఆలస్యం చేయాలని నేను కోరుకోను. నా కాళ్లమీద ప్రమాణం చేస్తూ ఇదే చెబుతున్నాను."

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా యయౌ సోఽథ సహ తాభ్యాం నృపాత్మజః । ప్రాప్తశ్చ గోమతీం పుణ్యాం నిర్గమ్య నగరాద్బహిః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇలా అన్న తర్వాత, రాజ కుమారుడు వారిద్దరితో కలిసి బయలుదేరాడు. పట్టణాన్ని దాటి, పవిత్రమైన గోమతి నదిని చేరాడు.

తన్మధ్యేన యయుస్తే వే నాగేన్ద్రనృపనన్దనాః । మేనే చ రాజపుత్రోఽసౌ పారే తస్యాస్తయోర్గృహమ్ ॥ ౨౩.

ఆ నాగరాజు కుమారులు నది మధ్యగా ప్రయాణించారు. రాజ కుమారుడు, వారి ఇల్లు నది ఆపారంలో ఉందని అనుకున్నాడు.

తతశ్చాకృష్య పాతాలం తాభ్యాం నీతో నృపాత్మజః । పాతాలే దదృశే చోభౌ స పన్నగకుమారకౌ ॥ ౨౩.

తర్వాత, అతడిని పాతాళానికి లాగి, వారిద్దరూ రాజ కుమారుని అక్కడికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ అతడు ఆ ఇద్దరు పన్నగ కుమారులను చూశాడు.

ఫణామణికృతోద్యోతౌ వ్యక్తస్వస్తికలక్షణౌ । విలోక్య తౌ సురూపాఙ్గౌ విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః ॥ ౨౩.

వారి ఫణాలు మణులతో మెరిసిపోతుండగా, స్పష్టంగా స్వస్తిక చిహ్నాలు కనిపించేవి. వారి అందమైన రూపాలను చూసి, అతని కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పులయ్యాయి.

విహస్య చాబ్రవీత్ప్రేమ్ణా సాధు భో ద్విజసత్తమౌ । కథయామాసతుస్తౌ చ పితరం పన్నగేశ్వరమ్ ॥ ౨౩.

అతడు ప్రేమతో నవ్వుతూ, "బాగుంది, మేలు బ్రాహ్మణులారా!" అని అన్నాడు. ఆ ఇద్దరూ తమ తండ్రి అయిన పన్నగేశ్వరుని గురించి అతనికి చెప్పడం ప్రారంభించారు.

శాన్తమశ్వతరం నామ మాననీయం దివౌకసామ్ । రమణీయం తతోఽపస్యత్పాతాలం స నృపాత్మజః ॥ ౨౩.

అక్కడ దేవతలకు గౌరవప్రదమైన అశ్వతరుని చూశాడు. ఆ తరువాత రాజ కుమారుడు అందమైన పాతాళాన్ని దర్శించాడు.

కుమారైస్తరుణైర్వృద్ధైరురగైరుపశోభితమ్ । తథైవ నాగకన్యాభిః క్రీడన్తీభిరితస్తతః ॥ ౨౩.

అది యువకులు, వృద్ధులు అయిన నాగులతో అలంకరించబడి ఉంది. అలాగే, అక్కడక్కడా ఆడుకుంటున్న నాగకన్యలతో కూడి ఉంది.

చారుకుణ్డలహారాభిస్తారాభిర్గగనం యథా । గీతశబ్దైస్తథాన్యత్ర వీణావేణుస్వనానుగైః ॥ ౨౩.

అందమైన కుండలాలు, హారాలు ధరించిన వారు ఆకాశంలో నక్షత్రాల్లా మెరిసిపోతున్నారు. మరికొంత చోట, వీణలు, వంశీల స్వరాలతో పాటలు వినిపిస్తున్నాయి.

మృదఙ్గపణవాతోద్యం హారివేశ్మశతాకులమ్ । వీక్షమాణః స పాతాలం యయౌ శత్రుజితః సుతః ॥ ౨౩.

మృదంగాలు, పణవాలు వాయించే శబ్దాలతో నాగుల ఇళ్ళు నిండిపోయాయి. అలా పాతాళాన్ని చూస్తూ శత్రుజిత్ కుమారుడు ముందుకు సాగాడు.

సహ తాభ్యామభీష్టాభ్యాం పన్నగాభ్యామరిన్దమః । తతః ప్రవిశ్య తే సర్వే నాగరాజనివేశనమ్ ॥ ౨౩.

ఆ ఇద్దరు ప్రీతిపాత్రమైన నాగులతో కలిసి, శత్రువులను జయించినవాడు నాగరాజు మహల్ లోకి ప్రవేశించాడు.

దదృశుస్తే మహాత్మానమురగాధిపతిం స్థితమ్ । దివ్యమాల్యామ్బరధరం మణికుణ్డలభూషణమ్ ॥ ౨౩.

అక్కడ వారు మహాత్ముడైన ఉరగాధిపతిని చూశారు. ఆయన దివ్యమైన మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, మణికుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.

స్వచ్ఛముక్తాఫలలతాహారిహారోపశోభితమ్ । కేయూరిణం మహాభాగమాసనే సర్వకాఞ్చనే ॥ ౨౩.

స్వచ్ఛమైన ముత్యాల లతా హారాలతో, కేయూరాలతో, మహోన్నతుడై, బంగారు ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.

మణివిద్రుమవైదూర్యజాలాన్తరితరూపకే । స తాభ్యాం దర్శితస్తస్య తాతోఽస్మాకమసావితి ॥ ౨౩.

మణులు, పద్మరాగాలు, వైడూర్య రత్నాల జాలాలతో ఆయన రూపం అలంకరించబడి ఉంది. ఆ ఇద్దరూ, "ఇతనే మా తండ్రి" అని చూపించారు.