మార్కణ్డేయపురాణమ్

సుఖాసుఖం మహాసౌఖ్యరూపం త్వయి విభావ్యతే । ఏవం దేవి ! త్వయా వ్యాప్తం సకలం నిష్కలఞ్చ యత్ । అద్వైతావస్థితం బ్రహ్మ యచ్చ ద్వైతే వ్యవస్థితమ్ ॥ ౨౩.

సుఖం, దుఃఖం, మహాసుఖరూపం—all నీలోనే కనిపిస్తాయి. ఇలా, అమ్మా! నీవు ఉన్నదీ, లేనిదీ అన్నిటినీ వ్యాపించి ఉన్నావు. అద్వైతంగా ఉన్న బ్రహ్మ, ద్వైతంగా ఉన్నదీ—all నీవే.

యేఽర్థా నిత్యా యే వినశ్యన్తి చాన్యే యే వా స్థూలా యే చ సూక్ష్మాతిసూక్ష్మాః । యే వా భూమౌ యేఽన్తరీక్షేఽన్యతో వా తేషాం తేషాం త్వత్త ఏవోపలబ్ధిః ॥ ౨౩.

ఏవి నిత్యమైనవో, ఏవి నశించేవో, ఏవి స్థూలమైనవో, ఏవి సూక్ష్మమైనవో, అత్యంత సూక్ష్మమైనవో, భూమిపై ఉన్నవో, ఆకాశంలో ఉన్నవో, ఎక్కడైనా ఉన్నవో—అవి అన్నీ నీవల్లే తెలిసేవి.

యచ్చామూర్తం యచ్చ మూర్తం సమస్తం యద్వా భూతేష్వేకమేకఞ్చ కిఞ్చిత్ । యద్దివ్యస్తి క్ష్మాతలే ఖేఽన్యతో వా త్వత్సమ్బద్ధం త్వత్స్వరైర్వ్యఞ్జనైశ్చ ॥ ౨౩.

ఏది రూపం లేనిదో, ఏది రూపం ఉన్నదో, ఏది ఏకంగా లేదా అనేకంగా భూతాలలో ఉన్నదో, ఏది దివ్యమైనదో, భూమిపై, ఆకాశంలో లేదా ఎక్కడైనా ఉన్నదో—అన్నీ నీతోనే, నీ స్వరాలు, అక్షరాల ద్వారా వ్యక్తమవుతున్నవి.

జడ ఉవాచ ఏవం స్తుతా తదా దేవీ విష్ణోర్జిహ్వా సరస్వతీ । ప్రత్యువాచ మహాత్మానం నాగమశ్వతరం తతః ॥ ౨౩.

జడుడు ఇలా అన్నాడు: ఇలా స్తుతించబడినప్పుడు, విష్ణువు యొక్క జిహ్వ అయిన సరస్వతి దేవి, ఆ మహాత్ముడైన అశ్వతర నాగుని సంబోధించింది.

సరస్వత్యువాచ వరం తే కమ్బలభ్రాతః ప్రయచ్ఛామ్యురగాధిప ! । తదుచ్యతాం ప్రదాస్యామి యత్తే మనసి వర్తతే ॥ ౨౩.

సరస్వతి ఇలా చెప్పింది: కంబలుని సోదరా, నాగాధిపతీ! నీకు వరం ఇస్తాను. నీ మనసులో ఉన్నది చెప్పు, నేను దాన్ని ఇస్తాను.

అశ్వతర ఉవాచ సహాయం దేహి దేవి ! త్వం పూర్వం కమ్బలమేవ మే । సమస్తస్వరసమ్బన్ధముభయోః సంప్రయచ్ఛ చ ॥ ౨౩.

అశ్వతరుడు ఇలా అన్నాడు: అమ్మా! ముందు నాకు సహాయకుడిగా కంబలుని ఇవ్వు. మాకు ఇద్దరికీ అన్ని స్వరాల సంబంధాన్ని కూడా ప్రసాదించు.

సరస్వత్యువాచ సప్త స్వరా గ్రామరాగాః సప్త పన్నగసత్తమ ! । గీతకాని చ సప్తైవ తావతీశ్చాపి మూర్చ్ఛనాః ॥ ౨౩.

సరస్వతి ఇలా చెప్పింది: పన్నగశ్రేష్ఠా! ఏడు స్వరాలు, గ్రామరాగాలు, ఏడు గీతాలు, అంతే సంఖ్యలో మూర్ఛనలు కూడా మీకుంటాయి.

తాలాశ్చైకోనపఞ్చాశత్తథా గ్రామత్రయఞ్చ యత్ । ఏతత్సర్వం భవాన్ గాతా కమ్బలశ్చ తథానఘ ! ॥ ౨౩.

ఓ పాపరహితుడా! నువ్వు, కంబలుడు కలసి, యాభై ఒక తాళాలు, మూడు గ్రామాలు — ఈ జ్ఞానమంతా పొందుతారు.

జ్ఞాస్యసే మత్ప్రసాదేన భుజగేన్ద్రాపరం తథా । చతుర్విధం పదం తాలం త్రిః ప్రకారం లయత్రయమ్ ॥ ౨౩.

నా కృపతో, నువ్వు పాము సంగీతంలో ఉన్నతమైన విద్యను, నాలుగు విధాల పాదాన్ని, తాళాన్ని, మూడు రకాల లయలను తెలుసుకుంటావు.

గతిత్రయం తథా తాలం మయా దత్తం చతుర్విధమ్ । ఏతద్భవాన్మత్ప్రసాదాత్పన్నగేన్ద్రాపరఞ్చ యత్ ॥ ౨౩.

మూడు రకాల నడకలు, నాలుగు విధాల తాళాలు నేను ఇచ్చాను; ఇవన్నీ, పాము సంగీతంలో ఉన్నతమైనదాన్ని కూడా, నా అనుగ్రహంతో నువ్వు పొందుతావు.

అస్యాన్తర్గతమాయత్తం స్వరవ్యఞ్జనసంమితమ్ । తదశేషం మయా దత్తం భవతః కమ్బలస్య చ ॥ ౨౩.

దీనిలో ఉన్నదంతా, దీనిపై ఆధారపడి, స్వరాలు, ఉచ్చారణలతో కూడినదంతా, నేను నీవు, కంబలుడు ఇద్దరికీ పూర్తిగా ఇచ్చాను.

తథా నాన్యస్య భూర్లోకే పాతాలే చాపి పన్నగ । ప్రణేతారౌ భవన్తౌ చ సర్వస్యాస్య భవిష్యతః । పాతాలే దేవలోకే చ భూర్లోకే చైవ పన్నగౌ ॥ ౨౩.

పామా! భూమిలో గానీ, పాతాళంలో గానీ, మరెవ్వరూ ఉండరు; మీరు ఇద్దరే ఈ జ్ఞానానికి అధిపతులవుతారు — పాతాళంలో, దేవలోకంలో, భూమిలోనూ, పాములలోనూ.

జడ ఉవాచ ఇత్యుక్త్వా సా తదా దేవీ సర్వజిహ్వా సరస్వతీ । జగామాదర్శనం సద్యో నాగస్య కమలేక్షణా ॥ ౨౩.

జడుడు చెప్పాడు: అలా చెప్పిన వెంటనే, అన్ని భాషలకు అధిపతిగా ఉన్న సరస్వతీ దేవి, కమలాకార నేత్రాలతో, ఆ పాముకు కనబడకుండా అంతర్ధానమైంది.

తయోశ్చ తద్యథావృత్తం భ్రాత్రోః సర్వమజాయత । విజ్ఞానముభయోరగ్ర్యం పదతాలస్వరాదికమ్ ॥ ౨౩.

ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములకు జరిగినదంతా స్పష్టంగా తెలిసింది; పాద, తాళ, స్వరాది గొప్ప జ్ఞానం ఇద్దరిలోనూ ఉద్భవించింది.

తతః కైలాసశైలేన్ద్రశిఖరస్థితమీశ్వరమ్ । గీతకైః సప్తభిర్నాగౌ తన్త్రీలయసమన్వితౌ ॥ ౨౩.

తర్వాత, ఆ ఇద్దరు పాములు, ఏడు రకాల గీతకళలో నైపుణ్యం కలిగి, తంత్రీ లయలతో కూడి, కైలాస శిఖరాన ఉన్న పరమేశ్వరుని సేవించడానికి వెళ్లారు.

ఆరిరాధయిషూ దేవమనఙ్గాఙ్గహరం హరమ్ । ప్రచక్రతుః పరం యత్నముభౌ సంహతవాక్కలౌ ॥ ౨౩.

కామదేవుని సంహారకుడైన దేవుని ప్రసన్నం చేయాలని కోరుతూ, ఇద్దరూ కలసి, తమ వాక్కు, నైపుణ్యాన్ని ఏకముచేసి పరాకాష్టగా ప్రయత్నించారు.

ప్రాతర్నిశాయాం మధ్యాహ్నే సన్ధ్యయోశ్చాపి తత్పరౌ । తయోః కాలేన మహతా స్తూయమానో వృషధ్వజః ॥ ౨౩.

ఉదయం, రాత్రి, మధ్యాహ్నం, సంధ్యా సమయాల్లోనూ, వారు అర్పణగా ఉండి, కాలక్రమంలో వృషధ్వజుడు వారి స్తుతులతో సంతోషించాడు.

తుతోష గీతకైస్తౌ చ ప్రాహేశో గృహ్యతాం వరః । తతః ప్రణమ్యాశ్వతరః కమ్బలేన సమం తదా ॥ ౨౩.

వారి గీతాలతో సంతుష్టుడైన ఈశ్వరుడు, "వరమేదైనా కోరుకోండి" అని అన్నాడు. అప్పుడు అశ్వతరుడు, కంబలుడు ఇద్దరూ నమస్కరించి మాట్లాడారు.

వ్యజ్ఞాపయన్మహాదేవం శితికణ్ఠముమాపతిమ్ । యది నౌ భగవాన్ ప్రీతో దేవదేవస్త్రిలోచనః ॥ ౨౩.

వారు మహాదేవుడిని, నీలకంఠుడిని, ఉమాపతిని ఇలా ప్రార్థించారు: "దేవదేవుడు, త్రినేత్రుడు, భగవంతుడు మాకు సంతోషంగా ఉంటే —"

తతో యథాభిలషితం వరమేనం ప్రయచ్ఛ నౌ । మృతా కువలయాశ్వస్య పత్నీ దేవ ! మదాలసా ॥ ౨౩.

"అయితే, మా ఆశయానికి అనుగుణంగా ఈ వరాన్ని దయచేయండి: ప్రభూ! మరణించిన కువలయాశ్వుని భార్య మదాలసా —"

తేనైవ వయసా సద్యో దుహితృత్వం ప్రయాతు మే । జాతిస్మరా యథా పూర్వం తద్వత్కాన్తిసమన్వితా । యోగినీ యోగమాతా చ మద్గేహే జాయతాం భవ ॥ ౨౩.

"ఆమె, మునుపటిలానే వయస్సుతో, గతజన్మ జ్ఞాపకంతో, అదే అందంతో, యోగినిగా, యోగుల తల్లిగా, నా ఇంట్లో నా కుమార్తెగా వెంటనే జన్మించాలి."

మహాదేవ ఉవాచ యథోక్తం పన్నగశ్రేష్ఠ ! సర్వేమేతద్భవిష్యతి । మత్ప్రసాదాదసన్దిగ్ధం శ్రుణు చేదం భుజఙ్గమ ॥ ౨౩.

మహాదేవుడు అన్నాడు: "పాములలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు చెప్పినట్లే, నా కృపతో, సందేహం లేకుండా అన్నీ జరుగుతాయి. ఇప్పుడు విను, పామా!"

శ్రాద్ధే తు సమనుప్రాప్తే మధ్యమం పిణ్డమాత్మనా । భక్షయేథాః ఫణిశ్రేష్ఠ ! శుచిః ప్రయతమానసః ॥ ౨౩.

"శ్రాద్ధం జరిగే సమయంలో, నీవు పవిత్రమైన మనస్సుతో, మధ్య పిండాన్ని తినాలి, పాములలో శ్రేష్ఠుడా!"

భక్షితే తు తతస్తస్మిన్ భవతో మధ్యమాత్ఫణాత్ । సముత్పత్స్యతి కల్యాణీ తథారూపా యథామృతా ॥ ౨౩.

"నీవు ఆ మధ్య పిండాన్ని తిన్న వెంటనే, నీ మధ్య ఫణం నుంచి, మునుపటిలాగే, శుభరూపురాలైన ఆమె ప్రकटమవుతుంది."

కామఞ్చేమమభిధ్యాయ కురు త్వం పితృతర్పణమ్ । తత్క్షణాదేవ సా సుభ్రూః శ్వసతో మధ్యమాత్ఫణాత్ ॥ ౨౩.

"ఆమెను మనసులో ఉంచుకొని పితృ తర్పణం చేయు; ఆ క్షణానికే, అందమైన కనుబొమ్మలతో ఉన్న ఆమె, నీ మధ్య ఫణం నుంచి ఊపిరి పీల్చుతూ వెలువడుతుంది."

సముత్పత్స్యతి కల్యాణీ తథారూపా యథామృతా । ఏతచ్ఛ్రుత్వా తతస్తౌ తు ప్రణిపత్య మహేశ్వరమ్ ॥ ౨౩.

అమృతంలా అందమైన, మంచితనంతో కూడిన ఒక స్త్రీ జన్మిస్తుంది అని విని, ఇద్దరూ మహేశ్వరుడికి నమస్కరించారు.

రసాతలం పునః ప్రాప్తౌ పరితోషసమన్వితౌ । తథా చ కృతవాన్ శ్రాద్ధం స నాగః కమ్బలానుజః ॥ ౨౩.

వారు సంతోషంతో రసాతలంలోకి తిరిగి వెళ్లారు. అప్పుడు ఆ నాగుడు, కంబలుని తమ్ముడు, శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించాడు.

పిణ్డఞ్చ మధ్యమం తద్వద్యథావదుపభుక్తవాన్ । తఞ్చాపి ధ్యాయః కామం తతః సా తనుమధ్యమా ॥ ౨౩.

ఆ మధ్య భాగాన్ని యథావిధిగా స్వీకరించి, ఆమెను మనసులో తలచుకుంటూ, ఆకాంక్షతో ధ్యానం చేశాడు.

జజ్ఞే నిశ్వసతః సద్యస్తద్రూపా మధ్యమాత్ఫణాత్ । న చాపి కథయామాస కస్యచిత్స భుజఙ్గమః ॥ ౨౩.

అతను ఊపిరి తీసిన వెంటనే, మధ్య పైన నుండి అదే రూపంలో ఆ స్త్రీ తక్షణమే జన్మించింది. ఆ నాగుడు ఈ విషయాన్ని ఎవరికీ చెప్పలేదు.