మార్కణ్డేయపురాణమ్

మయారిశాతనం కార్యం రాజ్ఞః శుశ్రుషణం పితుః । జీవితం తస్య చాయత్తం సన్త్యాజ్యం తత్కథం మయా ॥ ౨౩.

"నేను శత్రువులను సంహరించాలి, రాజైన తండ్రిని సేవించాలి. ఆయన ప్రాణం నాపై ఆధారపడి ఉంది. అప్పుడు నేను ప్రాణం ఎలా విడిచిపెట్టగలను?"

కిన్త్వత్ర మన్యే కర్తవ్యస్త్యాగో భాగస్య యోషితః । స చాపి నోపకారాయ తన్వఙ్గ్యాః కిన్తు సర్వథా ॥ ౨౩.

ఇక్కడ నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే, ఆ స్త్రీకి చెందాల్సిన భాగాన్ని వదిలిపెట్టడం మన కర్తవ్యం. ఇది ఆమెకు మేలు కోసం కాదు, ఓ సన్నని రూపవతీ, అన్ని విధాలా ఇదే సరి.

మయా నృశంస్యం కర్తవ్యం నోపకార్యపకారి చ । యా మదర్థేఽత్యజత్ప్రాణాంస్తదర్థేఽల్పమిదం మమ ॥ ౨౩.

నేను దయతో ఈ పని చేయాలి, దానికి ప్రతిఫలం కోసం కాదు, హానికోసం కూడా కాదు. ఆమె నా కోసం ప్రాణం వదిలింది—దానికి ఇది చిన్న విషయం మాత్రమే.

పుత్రావూచతుః ఇతి కృత్వా మతిం సోఽథ నిష్పాద్యోదకదానికమ్ । క్రియాశ్చానన్తరం కృత్వా ప్రత్యువాచ ఋతధ్వజః ॥ ౨౩.

అలా ఇద్దరు కుమారులు ఇలా అన్నారు. ఆ తరువాత ఆయన నిర్ణయం తీసుకుని, నీరాజనం చేసి, తరువాతి క్రియలు పూర్తిచేసి, ఋతధ్వజుడు మాట్లాడాడు.

ఋతధ్వజ ఉవాచ యది సా మమ తన్వఙ్గీ న స్యాద్భార్యా మదాలసా । అస్మిన్ జన్మని నాన్యా మే భవిత్రీ సహచారిణీ ॥ ౨౩.

ఋతధ్వజుడు అన్నాడు: ఆ సన్నని మదాలసా నా భార్య కాకపోతే, ఈ జన్మలో నాకు ఇంకెవ్వరూ స్నేహితురాలు ఉండరు.

తామృతే మృగశావాక్షీం గన్ధర్వతనయామహమ్ । న భోక్ష్యే యోషితం కాఞ్చిదితి సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ మృగశావాక్షి గంధర్వ కుమార్తె మదాలసా తప్ప ఇంకెవ్వరినీ నేను స్వీకరించను—ఇది నిజం, నేను చెప్పేది.

సద్ధర్మచారిణీం పత్నీం తాం ముక్త్వా గజగామినీమ్,। కాఞ్చిన్నాఙ్గీకరిష్యామీత్యేతత్సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ గజగామిని, సద్ధర్మాన్ని అనుసరించే భార్యను వదిలిపెట్టి, ఇంకెవరినీ నేను అంగీకరించను—ఇది నా నిజమైన మాట.

పుత్రావూచతుః పరిత్యజ్య చ స్త్రీభోగాన్ తాత ! సర్వంస్తయా వినా । క్రీడన్నాస్తే సమం తుల్యైర్వయస్యైః శీలసమ్పదా ॥ ౨౩.

కుమారులు ఇలా అన్నారు: తండ్రి! స్త్రీల సుఖాలను వదిలిపెట్టి, ఆమె లేకుండా, తాను తనతో సమానమైన స్నేహితులతో కలిసి, మంచి స్వభావంతో ఆనందంగా ఉంటున్నాడు.

ఏతత్తస్య పరం కార్యం తాత ! తత్కేన శక్యతే । కర్తుమత్యర్థదుష్ప్రాప్యమీశ్వరైః కిముతేతరైః ॥ ౨౩.

ఇది ఆయనకు అత్యున్నతమైన కర్తవ్యం, తండ్రి! దీన్ని ఎవరు చేయగలరు? ఇది దేవతలకు కూడా చాలా కష్టమైన పని, మరి మానవులకు ఎలా సాధ్యం?

జడ ఉవాచ ఇతి వాక్యం తయోః శ్రుత్వా విమర్శమగమత్పితా । విమృశ్య చాహ తౌ పుత్రౌ నాగరాట్ప్రహసన్నివ ॥ ౨౩.

జడుడు అన్నాడు: ఇద్దరి మాటలు విని, వారి తండ్రి లోలోన ఆలోచించాడు. ఆ తరువాత, ఆ ఇద్దరు కుమారులను చూసి, నాగరాజు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.

నాగరాడశ్వతర ఉవాచ యద్యశక్యమితి జ్ఞాత్వా న కరిష్యన్తి మానవాః । కర్మణ్యుద్యమముద్యోగహాన్యా హానిస్తతః పరమ్ ॥ ౨౩.

నాగరాజు అశ్వతరుడు అన్నాడు: ఏదైనా అసాధ్యం అని తెలుసుకుని, మనుషులు ప్రయత్నించకపోతే, ఆ పని కోసం చేసే శ్రమ, ప్రయత్నం అన్నీ వృథా అవుతాయి. అది నిజంగా పెద్ద నష్టం.

ఆరభేత నరః కర్మ స్వపౌరుషమహాపయన్ । నిష్పత్తిః కర్మణో దైవే పౌరుషే చ వ్యవస్థితా ॥ ౨౩.

మనిషి తన శక్తిని పెట్టి పని చేయాలి. పనిలో ఫలితం, దైవం మీదా, మనిషి ప్రయత్నం మీదా ఆధారపడి ఉంటుంది.

తస్మాదహం తథా యత్నం కరిష్యే పుత్రకావితః । తపశ్చర్యాం సమాస్థాయ యథైతత్సాధ్యతేఽచిరాత్ ॥ ౨౩.

అందుకే కుమారులారా, నేను నా శక్తిని పెట్టి ప్రయత్నిస్తాను. తపస్సు ఆచరించి, ఇది త్వరగా నెరవేరేలా కృషి చేస్తాను.

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా స నాగేన్ద్రః ప్లక్షావతరణం గిరేః । తీర్థం హిమవతో గత్వా తపస్తేపే సుదుశ్చరమ్ ॥ ౨౩.

జడుడు అన్నాడు: ఇలా చెప్పి, ఆ నాగేంద్రుడు హిమవంతు పర్వతంపై ఉన్న ప్లక్షావతరణ తీర్థానికి వెళ్లి, కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.

తుష్టావ గీర్భిశ్చ తతస్తత్ర దేవీం సరస్వతీమ్ । తన్మనా నియతాహారో భూత్వా త్రిషవణాప్లుతః ॥ ౨౩.

అక్కడ ఆయన మనసు ఒక్కటిగా పెట్టి, నియమితమైన ఆహారం తీసుకుంటూ, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసి, సరస్వతీ దేవిని స్తోత్రాలతో ప్రార్థించాడు.

అశ్వతర ఉవాచ జగద్ధాత్రీమహం దేవీమారిరాధయిషుః శుభామ్ । స్తోష్యే ప్రణమ్య శిరసా బ్రహ్మయోనిం సరస్వతీమ్ ॥ ౨౩.

అశ్వతరుడు అన్నాడు: ఈ జగత్తును పోషించే మంగళకరమైన దేవిని ప్రసన్నం చేసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను. బ్రహ్మకు జననస్థానమైన సరస్వతీ దేవిని, తలవంచి స్తుతిస్తాను.

సదసద్దేవి ! సత్కిఞ్చిన్మోక్షవచ్చార్థవత్పదమ్ । తత్సర్వం త్వయ్యసంయోగం యోగవద్దేవి ! సంస్థితమ్ ॥ ౨౩.

దేవీ! నీవు ఉన్నది, లేనది రెండింటినీ కలిగి ఉన్నవాడవు. నిజమైనది, చిన్నది, మోక్షమిచ్చేది, అర్థవంతమైనది—ఇవి అన్నీ నీతో కలవని వాటిలో, యోగంలా స్థిరంగా ఉంటాయి.

త్వమక్షరం పరం దేవి ! యత్ర సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ । అక్షరం పరమం దేవి ! సంస్థితం పరమాణువత్ ॥ ౨౩.

దేవీ! నీవు అక్షరమైన పరమమైనవాడవు, అందులోనే అన్నీ స్థిరంగా ఉంటాయి. అక్షరమైన పరమమైనది, పరమాణువుల్లా స్థిరంగా ఉంటుంది.

అక్షరం పరమం బ్రహ్మ విశ్వఞ్చైతత్క్షరాత్మకమ్ । దారుణ్యవస్థితో వహ్నిర్భౌమాశ్చ పరమాణవః ॥ ౨౩.

అక్షరమైన పరమబ్రహ్మ, ఈ విశ్వం అంతా క్షరస్వరూపమే. మంట కట్టలో ఎలా ఉంటుందో, భూమిలో పరమాణువులు ఎలా ఉంటాయో అలాగే.

తథా త్వయి స్థితం బ్రహ్మ జగచ్చేదమశేషతః । ఓఙ్కారాక్షరసంస్థానం యత్తు దేవి ! స్థిరాస్థిరమ్ ॥ ౨౩.

అమ్మా! నీవులోనే బ్రహ్మ కూడా ఉంది, ఈ జగత్తంతా కూడా నీవులోనే నిలిచివుంది. స్థిరమైనదీ, స్థిరం కానిదీ, ఓంకారాక్షర రూపం అయినదీ, అన్నీ నీవే.

తత్ర మాత్రాత్రయం సర్వమస్తి యద్దేవి నాస్తి చ । త్రయో లోకాస్త్రయో వేదాస్త్రైవిద్యం పావకత్రయమ్ ॥ ౨౩.

అక్కడ, అమ్మా! మూడు మాతృకలలో ఉన్నదీ, లేనిదీ అన్నీ కలిసివుంటాయి. మూడు లోకాలు, మూడు వేదాలు, మూడు విధాల జ్ఞానం, మూడు రకాల అగ్నులు కూడా అక్కడే ఉన్నాయి.

త్రీణి జ్యోతీంషి వర్ణాశ్చ త్రయో ధర్మాగమాస్తథా । త్రయో గుణాస్త్రయః శబ్దస్త్రయో వేదాస్తథాశ్రమాః ॥ ౨౩.

మూడు వెలుగులు, మూడు రంగులు, అలాగే మూడు ధర్మ మార్గాలు, మూడు గుణాలు, మూడు శబ్దాలు, మూడు వేదాలు, మూడు ఆశ్రమాలు కూడా ఉన్నాయి.

త్రయః కాలాస్తథావస్థాః పితరోఽహర్నిశాదయః । ఏతన్మాత్రాత్రయం దేవి ! తవ రూపం సరస్వతి ॥ ౨౩.

మూడు కాలాలు, మూడు స్థితులు, పితృదేవతలు, పగలు-రాత్రి మొదలైనవి—all ఇవన్నీ మూడు మాతృకల రూపంలో ఉన్నవి, అమ్మా సరస్వతి! ఇవే నీ స్వరూపం.

విభిన్నదర్శినామాద్యా బ్రహ్మణో హి సనాతనాః । సోమసంస్థా హవిః సంస్థాః పాకసంస్థాశ్చ సప్త యాః ॥ ౨౩.

వివిధ ఋషులు బ్రహ్మ యొక్క ప్రాథమిక, శాశ్వత స్వరూపాలను వేర్వేరుగా చూచారు. ఏడు సోమయాగాలు, ఏడు హవిస్సులు, ఏడు పాకయాగాలు కూడా వాటిలో ఉన్నాయి.

తాస్త్వదుచ్చారణాద్దేవి ! క్రియన్తే బ్రహ్మవాదిభిః । అనిర్దేశ్యం తథా చాన్యదర్ధమాత్రాన్వితం పరమ్ ॥ ౨౩.

అమ్మా! వీటన్నిటిని బ్రహ్మవేత్తలు నీ ఉచ్చారణతో నిర్వహిస్తారు. ఇంకా ఒకటి ఉంది—అది వర్ణించలేని, అర్థమాత్రతో కూడిన పరమమైనది.

అవికార్యక్షయం దివ్యం పరిణామవివర్జితమ్ । తవైతత్పరమం రూపం యన్న శక్యం మయోదితుమ్ ॥ ౨౩.

అది మార్పు లేని, నశించని, దివ్యమైన, రూపాంతరం లేని నీ పరమ స్వరూపం. దాన్ని నేను వివరించలేను.

న చాస్యే న చ తజ్జిహ్వా తామ్రోష్ఠాదిభిరుచ్యతే । ఇన్ద్రోఽపి వసవో బ్రహ్మా చన్ద్రార్కౌ జ్యోతిరేవ చ ॥ ౨౩.

దానికి నాలుక లేదు, ఎర్రటి పెదాలు లేవు, అలాంటి లక్షణాలేమీ లేవు. ఇంద్రుడు, వసువులు, బ్రహ్మ, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వెలుగు—all వీటికీ అది అందుబాటులో ఉండదు.

విశ్వావాసం విశ్వరూపం విశ్వేశం పరమేశ్వరమ్ । సాంఖ్యవేదాన్తవాదోక్తం బహుశాఖాస్థిరీకృతమ్ ॥ ౨౩.

అది విశ్వానికి నివాసమైనది, విశ్వరూపం, విశ్వేశ్వరుడు, పరమేశ్వరుడు. సాంఖ్య, వేదాంత సిద్ధాంతాల్లో చెప్పబడింది; అనేక శాఖల్లో స్థిరంగా ఉంది.

అనాదిమధ్యనిధనం సదసన్న సదేవ యత్ । ఏకన్త్వనేకం నాప్యేకం భవభేదసమాశ్రైతమ్ ॥ ౨౩.

దానికి ఆది లేదు, మధ్యం లేదు, అంతం లేదు; అది ఉన్నదీ, లేనిదీ అయినా, నిజంగా ఉన్నదే; ఒక్కటే అయినా అనేకంగా ఉంది, ఒక్కటే కాదు, అన్ని రూపాలనూ కలిగి ఉంది.