మార్కణ్డేయపురాణమ్

పుత్రావూచతుః ఇత్యేవం వాదిభిః పౌరైః పురః పృష్ఠే చ సంవృతః । తత్క్షణప్రభవానన్దః ప్రవివేశ పితుర్గృహమ్ ॥ ౨౩.

ఇలా ముందు వెనుకా ప్రజలు మాట్లాడుతూ చుట్టుముట్టగా, ఆ రాజకుమారుడు ఆ క్షణంలోనే కలిగిన ఆనందంతో తన తండ్రి ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.

పితా చ తం పరిష్వజ్య మాతా చాన్యే చ బాన్ధవాః । చిరం జీవేతి కల్యాణీర్దదుస్తస్మై తదాశిషః ॥ ౨౩.

తండ్రి అతన్ని ఆలింగనం చేశాడు, తల్లి కూడా, ఇతర బంధువులు కూడా. అందరూ అతనికి దీర్ఘాయుష్మాన్ కావాలని మంగళాశీస్సులు అందించారు.

ప్రణిపత్య తతః సోఽథ కిమేతదితి విస్మితః । పప్రచ్ఛ పితరం తాత ! సోఽస్మై సమ్యక్తదుక్తవాన్ ॥ ౨౩.

తరువాత అతను నమస్కరించి, ఆశ్చర్యంతో, "ఇది ఏమిటి?" అని తండ్రిని అడిగాడు. తండ్రి అతనికి అన్నీ సరిగ్గా వివరించాడు.

స భార్యాం తాం మృతాం శ్రుత్వా హృదయేష్టాం మదాలసామ్ । పితరౌ చ పురో దృష్ట్వా లజ్జాశోకాబ్ధిమధ్యగః ॥ ౨౩.

తన ప్రియమైన భార్య మదాలస మరణించిందని విని, తల్లిదండ్రులను ఎదుట చూసి, అతను లజ్జా, శోక సముద్రంలో మునిగిపోయాడు.

చిన్తయామాస సా బాలా మాం శ్రుత్వా నిధనం గతమ్ । తత్యాజ జీవితం సాధ్వీ ధిఙ్మాం నిష్ఠురమానసమ్ ॥ ౨౩.

"ఆ బాలిక, నేను చనిపోయానని విని, ప్రాణాలు విడిచింది. ఆ సతీకి నన్ను లేని హృదయం కలిగి ఉండటం సిగ్గుచేటు." అని ఆలోచించాడు.

నృశంసోఽహమనార్యోఽహం వినా తాం మృగలోచనామ్ । మత్కృతే నిధనం ప్రాప్తాం యజ్జీవామ్యతినిర్ఘృణః ॥ ౨౩.

"నేను క్రూరుడిని, నీచుడిని. ఆ మృగనయనను లేకుండా జీవిస్తున్నాను. నా వల్ల ఆమె ప్రాణాలు కోల్పోయింది. ఎంత హృదయరహితుడిని నేను!"

పునః స చిన్తయామాస పరిసంస్తభ్య మానసమ్ । మోహోద్గమమపాస్యాశు నిః శ్వస్యోచ్ఛవస్య చాతరః ॥ ౨౩.

తన మనసును స్థిరపర్చుకుంటూ, మాయను తొలగించి, బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మళ్లీ ఆలోచించసాగాడు.

మృతేతి సా మన్నిమిత్తం త్యజామి యది జీవితమ్ । కిం మయోపకృతం తస్యాః శ్లాఘ్యమేతత్తు యోషితామ్ ॥ ౨౩.

"నా వల్ల ఆమె ప్రాణాలు విడిచిందంటే, నేను ఆమె కోసం ఏ మంచి పని చేశాను? స్త్రీలకు ఇది నిజంగా ప్రశంసనీయమైనది."

యది రోదిమి వా దీనో హా ప్రియేతి ! వదన్ముహుః । తథాప్యశ్లాఘ్యమేతన్నో వయం హి పురుషాః కిల ॥ ౨౩.

"నేను దుఃఖంతో, 'హా ప్రియమైనవాడా!' అని మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చినా, అది ప్రశంసించదగినది కాదు. ఎందుకంటే మనం పురుషులం కదా."

అథ శోకజడో దీనోఽసృజా హీనో మలాన్వితః । విపక్షస్య భవిష్యామి తతః పరిభవాస్పదమ్ ॥ ౨౩.

"లేదంటే, శోకంతో మూర్ఖుడై, దుఃఖంతో, అపవిత్రంగా, హీనంగా ఉంటే, శత్రువులకు నేను హాస్యాస్పదుడిని, అవమానానికి గురినవాడిని అవుతాను."

మయారిశాతనం కార్యం రాజ్ఞః శుశ్రుషణం పితుః । జీవితం తస్య చాయత్తం సన్త్యాజ్యం తత్కథం మయా ॥ ౨౩.

"నేను శత్రువులను సంహరించాలి, రాజైన తండ్రిని సేవించాలి. ఆయన ప్రాణం నాపై ఆధారపడి ఉంది. అప్పుడు నేను ప్రాణం ఎలా విడిచిపెట్టగలను?"

కిన్త్వత్ర మన్యే కర్తవ్యస్త్యాగో భాగస్య యోషితః । స చాపి నోపకారాయ తన్వఙ్గ్యాః కిన్తు సర్వథా ॥ ౨౩.

ఇక్కడ నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే, ఆ స్త్రీకి చెందాల్సిన భాగాన్ని వదిలిపెట్టడం మన కర్తవ్యం. ఇది ఆమెకు మేలు కోసం కాదు, ఓ సన్నని రూపవతీ, అన్ని విధాలా ఇదే సరి.

మయా నృశంస్యం కర్తవ్యం నోపకార్యపకారి చ । యా మదర్థేఽత్యజత్ప్రాణాంస్తదర్థేఽల్పమిదం మమ ॥ ౨౩.

నేను దయతో ఈ పని చేయాలి, దానికి ప్రతిఫలం కోసం కాదు, హానికోసం కూడా కాదు. ఆమె నా కోసం ప్రాణం వదిలింది—దానికి ఇది చిన్న విషయం మాత్రమే.

పుత్రావూచతుః ఇతి కృత్వా మతిం సోఽథ నిష్పాద్యోదకదానికమ్ । క్రియాశ్చానన్తరం కృత్వా ప్రత్యువాచ ఋతధ్వజః ॥ ౨౩.

అలా ఇద్దరు కుమారులు ఇలా అన్నారు. ఆ తరువాత ఆయన నిర్ణయం తీసుకుని, నీరాజనం చేసి, తరువాతి క్రియలు పూర్తిచేసి, ఋతధ్వజుడు మాట్లాడాడు.

ఋతధ్వజ ఉవాచ యది సా మమ తన్వఙ్గీ న స్యాద్భార్యా మదాలసా । అస్మిన్ జన్మని నాన్యా మే భవిత్రీ సహచారిణీ ॥ ౨౩.

ఋతధ్వజుడు అన్నాడు: ఆ సన్నని మదాలసా నా భార్య కాకపోతే, ఈ జన్మలో నాకు ఇంకెవ్వరూ స్నేహితురాలు ఉండరు.

తామృతే మృగశావాక్షీం గన్ధర్వతనయామహమ్ । న భోక్ష్యే యోషితం కాఞ్చిదితి సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ మృగశావాక్షి గంధర్వ కుమార్తె మదాలసా తప్ప ఇంకెవ్వరినీ నేను స్వీకరించను—ఇది నిజం, నేను చెప్పేది.

సద్ధర్మచారిణీం పత్నీం తాం ముక్త్వా గజగామినీమ్,। కాఞ్చిన్నాఙ్గీకరిష్యామీత్యేతత్సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ గజగామిని, సద్ధర్మాన్ని అనుసరించే భార్యను వదిలిపెట్టి, ఇంకెవరినీ నేను అంగీకరించను—ఇది నా నిజమైన మాట.

పుత్రావూచతుః పరిత్యజ్య చ స్త్రీభోగాన్ తాత ! సర్వంస్తయా వినా । క్రీడన్నాస్తే సమం తుల్యైర్వయస్యైః శీలసమ్పదా ॥ ౨౩.

కుమారులు ఇలా అన్నారు: తండ్రి! స్త్రీల సుఖాలను వదిలిపెట్టి, ఆమె లేకుండా, తాను తనతో సమానమైన స్నేహితులతో కలిసి, మంచి స్వభావంతో ఆనందంగా ఉంటున్నాడు.

ఏతత్తస్య పరం కార్యం తాత ! తత్కేన శక్యతే । కర్తుమత్యర్థదుష్ప్రాప్యమీశ్వరైః కిముతేతరైః ॥ ౨౩.

ఇది ఆయనకు అత్యున్నతమైన కర్తవ్యం, తండ్రి! దీన్ని ఎవరు చేయగలరు? ఇది దేవతలకు కూడా చాలా కష్టమైన పని, మరి మానవులకు ఎలా సాధ్యం?

జడ ఉవాచ ఇతి వాక్యం తయోః శ్రుత్వా విమర్శమగమత్పితా । విమృశ్య చాహ తౌ పుత్రౌ నాగరాట్ప్రహసన్నివ ॥ ౨౩.

జడుడు అన్నాడు: ఇద్దరి మాటలు విని, వారి తండ్రి లోలోన ఆలోచించాడు. ఆ తరువాత, ఆ ఇద్దరు కుమారులను చూసి, నాగరాజు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.

నాగరాడశ్వతర ఉవాచ యద్యశక్యమితి జ్ఞాత్వా న కరిష్యన్తి మానవాః । కర్మణ్యుద్యమముద్యోగహాన్యా హానిస్తతః పరమ్ ॥ ౨౩.

నాగరాజు అశ్వతరుడు అన్నాడు: ఏదైనా అసాధ్యం అని తెలుసుకుని, మనుషులు ప్రయత్నించకపోతే, ఆ పని కోసం చేసే శ్రమ, ప్రయత్నం అన్నీ వృథా అవుతాయి. అది నిజంగా పెద్ద నష్టం.

ఆరభేత నరః కర్మ స్వపౌరుషమహాపయన్ । నిష్పత్తిః కర్మణో దైవే పౌరుషే చ వ్యవస్థితా ॥ ౨౩.

మనిషి తన శక్తిని పెట్టి పని చేయాలి. పనిలో ఫలితం, దైవం మీదా, మనిషి ప్రయత్నం మీదా ఆధారపడి ఉంటుంది.

తస్మాదహం తథా యత్నం కరిష్యే పుత్రకావితః । తపశ్చర్యాం సమాస్థాయ యథైతత్సాధ్యతేఽచిరాత్ ॥ ౨౩.

అందుకే కుమారులారా, నేను నా శక్తిని పెట్టి ప్రయత్నిస్తాను. తపస్సు ఆచరించి, ఇది త్వరగా నెరవేరేలా కృషి చేస్తాను.

జడ ఉవాచ ఏవముక్త్వా స నాగేన్ద్రః ప్లక్షావతరణం గిరేః । తీర్థం హిమవతో గత్వా తపస్తేపే సుదుశ్చరమ్ ॥ ౨౩.

జడుడు అన్నాడు: ఇలా చెప్పి, ఆ నాగేంద్రుడు హిమవంతు పర్వతంపై ఉన్న ప్లక్షావతరణ తీర్థానికి వెళ్లి, కఠినమైన తపస్సు చేశాడు.

తుష్టావ గీర్భిశ్చ తతస్తత్ర దేవీం సరస్వతీమ్ । తన్మనా నియతాహారో భూత్వా త్రిషవణాప్లుతః ॥ ౨౩.

అక్కడ ఆయన మనసు ఒక్కటిగా పెట్టి, నియమితమైన ఆహారం తీసుకుంటూ, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం చేసి, సరస్వతీ దేవిని స్తోత్రాలతో ప్రార్థించాడు.

అశ్వతర ఉవాచ జగద్ధాత్రీమహం దేవీమారిరాధయిషుః శుభామ్ । స్తోష్యే ప్రణమ్య శిరసా బ్రహ్మయోనిం సరస్వతీమ్ ॥ ౨౩.

అశ్వతరుడు అన్నాడు: ఈ జగత్తును పోషించే మంగళకరమైన దేవిని ప్రసన్నం చేసుకోవాలని నేను కోరుతున్నాను. బ్రహ్మకు జననస్థానమైన సరస్వతీ దేవిని, తలవంచి స్తుతిస్తాను.

సదసద్దేవి ! సత్కిఞ్చిన్మోక్షవచ్చార్థవత్పదమ్ । తత్సర్వం త్వయ్యసంయోగం యోగవద్దేవి ! సంస్థితమ్ ॥ ౨౩.

దేవీ! నీవు ఉన్నది, లేనది రెండింటినీ కలిగి ఉన్నవాడవు. నిజమైనది, చిన్నది, మోక్షమిచ్చేది, అర్థవంతమైనది—ఇవి అన్నీ నీతో కలవని వాటిలో, యోగంలా స్థిరంగా ఉంటాయి.

త్వమక్షరం పరం దేవి ! యత్ర సర్వం ప్రతిష్ఠితమ్ । అక్షరం పరమం దేవి ! సంస్థితం పరమాణువత్ ॥ ౨౩.

దేవీ! నీవు అక్షరమైన పరమమైనవాడవు, అందులోనే అన్నీ స్థిరంగా ఉంటాయి. అక్షరమైన పరమమైనది, పరమాణువుల్లా స్థిరంగా ఉంటుంది.

అక్షరం పరమం బ్రహ్మ విశ్వఞ్చైతత్క్షరాత్మకమ్ । దారుణ్యవస్థితో వహ్నిర్భౌమాశ్చ పరమాణవః ॥ ౨౩.

అక్షరమైన పరమబ్రహ్మ, ఈ విశ్వం అంతా క్షరస్వరూపమే. మంట కట్టలో ఎలా ఉంటుందో, భూమిలో పరమాణువులు ఎలా ఉంటాయో అలాగే.