మార్కణ్డేయపురాణమ్

పుత్ర ఉవాచ తతో విప్రః సముత్తస్థౌ వ్యాధిముక్తః పునర్యువా । స్వభాభిర్భాసయన్ వేశ్మ వృన్దారక ఇవాజరః॥౧౬.

పుత్రుడు ఇలా అన్నాడు: వెంటనే ఆ బ్రాహ్మణుడు వ్యాధి లేకుండా, మళ్లీ యవ్వనంతో లేచి, తన ప్రకాశంతో ఇంటిని వెలిగించాడు. దేవతల్లో అమరుడిలా కనిపించాడు.

తతోఽపతత్ పుష్పవృష్టిర్దేవవాద్యాదినిస్వనః । లేభిరే చ ముదం దేవా అనసూయామథాబ్రువన్॥౧౬.

అప్పుడే పుష్పవృష్టి కురిసింది, దివ్య సంగీతం వినిపించింది, దేవతలు ఆనందించారు. వారు అనసూయను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నారు.

దేవా ఊచుః వరం వృణీష్వ కల్యాణి దేవకార్యం మహత్ కృతమ్ । త్వయా యస్మాత్ తతో దేవా వరదాస్తే తపస్విని॥౧౬.

దేవతలు ఇలా అన్నారు: ఓ మంగళకరమైనవాడా! నీవు దేవతల కోసం గొప్ప పని చేశావు. అందుకే, ఓ తపస్విని! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు.

అనసూయోవాచ యది దేవాః ప్రసన్నా మే పితామహపురోగమాః । వరదా వరయోగ్యా చ యద్యహం భవతాం మతా॥౧౬.

అనసూయ ఇలా చెప్పింది: "బ్రహ్మదేవుడు ముందుండి, మిగతా దేవతలు నన్ను ప్రసన్నంగా చూస్తే, మీరు అందరూ నాకు వరం ఇవ్వడానికి యోగ్యురాలిని అని భావిస్తే—"

తద్యాన్తు మమ పుత్రత్వం బ్రహ్మ-విష్ణు-మహేశ్వరాః । యోగఞ్చ ప్రాప్నుయాం భర్తృసహితా క్లేశముక్తయే॥౧౬.

"అయితే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు నా కుమారులుగా జన్మించాలి. నా భర్తతో కలిసి యోగాన్ని సాధించి, బాధల నుంచి విముక్తి పొందాలి."

ఏవమస్త్వితి తాం దేవా బ్రహ్మ-విష్ణు-శివాదయః । ప్రోక్త్వా జగ్ముర్యథాన్యాయమనుమాన్య తపస్వినీమ్॥౧౬.

అప్పుడు బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మరియు ఇతర దేవతలు, "అలా జరగనీ" అని అనుమతించి, ఆ తపస్సు చేసిన మహిళను గౌరవించి, అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయారు.

త్రయోవింశోఽధ్యాయః పుత్రావూచతుః స రాజపుత్రః సంప్రాప్య వేగాదాత్మపురం తతః । పిత్రోర్వవన్దిషుః పాదౌ దిదృక్షుశ్చ మదాలసామ్ ॥ ౨౩.

రాజకుమారుడు తన ఊరుకు వేగంగా చేరుకుని, తల్లిదండ్రుల పాదాలకు నమస్కరించి, మదాలసను చూడాలని ఆత్రంగా ఉన్నాడు.

దదర్శ జనముద్విగ్నమప్రహృష్టముఖం పురః । పునశ్చ విస్మితాకారం ప్రహృష్టవదనం తతః ॥ ౨౩.

అతను ప్రజలను ఆందోళనతో, ఆనందం లేని ముఖాలతో చూసాడు. తరువాత, ఆశ్చర్యంతో కూడిన ముఖాలతో, వారు మళ్ళీ ఆనందంగా మారారు.

అన్యముత్ఫుల్లనయనం దిష్ట్యా దిష్ట్యేతివాదినమ్ । పరిష్వజన్తమన్యోన్యమతికౌతూహలాన్వితమ్ ॥ ౨౩.

అతను ఇంకొకరిని, కళ్ళు ఆనందంతో వెలిగిపోతూ, "ధన్యమైనది! ధన్యమైనది!" అని పలుకుతూ, మరొకరిని హర్షంతో ఆలింగనం చేసుకుంటూ చూశాడు.

చిరం జీవోరుకల్యాణ ! హతాస్తే పరిపన్థినః । పిత్రోః ప్రహ్లాదయ మనస్తథాస్మాకమకణ్టకమ్ ॥ ౨౩.

"ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! నీవు దీర్ఘాయుష్మాన్ కావాలి. నీ శత్రువులు నశించారు. నీ తల్లిదండ్రులకు హర్షం కలిగించు, మాకు కూడా బాధలు తొలగించు."

పుత్రావూచతుః ఇత్యేవం వాదిభిః పౌరైః పురః పృష్ఠే చ సంవృతః । తత్క్షణప్రభవానన్దః ప్రవివేశ పితుర్గృహమ్ ॥ ౨౩.

ఇలా ముందు వెనుకా ప్రజలు మాట్లాడుతూ చుట్టుముట్టగా, ఆ రాజకుమారుడు ఆ క్షణంలోనే కలిగిన ఆనందంతో తన తండ్రి ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.

పితా చ తం పరిష్వజ్య మాతా చాన్యే చ బాన్ధవాః । చిరం జీవేతి కల్యాణీర్దదుస్తస్మై తదాశిషః ॥ ౨౩.

తండ్రి అతన్ని ఆలింగనం చేశాడు, తల్లి కూడా, ఇతర బంధువులు కూడా. అందరూ అతనికి దీర్ఘాయుష్మాన్ కావాలని మంగళాశీస్సులు అందించారు.

ప్రణిపత్య తతః సోఽథ కిమేతదితి విస్మితః । పప్రచ్ఛ పితరం తాత ! సోఽస్మై సమ్యక్తదుక్తవాన్ ॥ ౨౩.

తరువాత అతను నమస్కరించి, ఆశ్చర్యంతో, "ఇది ఏమిటి?" అని తండ్రిని అడిగాడు. తండ్రి అతనికి అన్నీ సరిగ్గా వివరించాడు.

స భార్యాం తాం మృతాం శ్రుత్వా హృదయేష్టాం మదాలసామ్ । పితరౌ చ పురో దృష్ట్వా లజ్జాశోకాబ్ధిమధ్యగః ॥ ౨౩.

తన ప్రియమైన భార్య మదాలస మరణించిందని విని, తల్లిదండ్రులను ఎదుట చూసి, అతను లజ్జా, శోక సముద్రంలో మునిగిపోయాడు.

చిన్తయామాస సా బాలా మాం శ్రుత్వా నిధనం గతమ్ । తత్యాజ జీవితం సాధ్వీ ధిఙ్మాం నిష్ఠురమానసమ్ ॥ ౨౩.

"ఆ బాలిక, నేను చనిపోయానని విని, ప్రాణాలు విడిచింది. ఆ సతీకి నన్ను లేని హృదయం కలిగి ఉండటం సిగ్గుచేటు." అని ఆలోచించాడు.

నృశంసోఽహమనార్యోఽహం వినా తాం మృగలోచనామ్ । మత్కృతే నిధనం ప్రాప్తాం యజ్జీవామ్యతినిర్ఘృణః ॥ ౨౩.

"నేను క్రూరుడిని, నీచుడిని. ఆ మృగనయనను లేకుండా జీవిస్తున్నాను. నా వల్ల ఆమె ప్రాణాలు కోల్పోయింది. ఎంత హృదయరహితుడిని నేను!"

పునః స చిన్తయామాస పరిసంస్తభ్య మానసమ్ । మోహోద్గమమపాస్యాశు నిః శ్వస్యోచ్ఛవస్య చాతరః ॥ ౨౩.

తన మనసును స్థిరపర్చుకుంటూ, మాయను తొలగించి, బాధతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ, మళ్లీ ఆలోచించసాగాడు.

మృతేతి సా మన్నిమిత్తం త్యజామి యది జీవితమ్ । కిం మయోపకృతం తస్యాః శ్లాఘ్యమేతత్తు యోషితామ్ ॥ ౨౩.

"నా వల్ల ఆమె ప్రాణాలు విడిచిందంటే, నేను ఆమె కోసం ఏ మంచి పని చేశాను? స్త్రీలకు ఇది నిజంగా ప్రశంసనీయమైనది."

యది రోదిమి వా దీనో హా ప్రియేతి ! వదన్ముహుః । తథాప్యశ్లాఘ్యమేతన్నో వయం హి పురుషాః కిల ॥ ౨౩.

"నేను దుఃఖంతో, 'హా ప్రియమైనవాడా!' అని మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చినా, అది ప్రశంసించదగినది కాదు. ఎందుకంటే మనం పురుషులం కదా."

అథ శోకజడో దీనోఽసృజా హీనో మలాన్వితః । విపక్షస్య భవిష్యామి తతః పరిభవాస్పదమ్ ॥ ౨౩.

"లేదంటే, శోకంతో మూర్ఖుడై, దుఃఖంతో, అపవిత్రంగా, హీనంగా ఉంటే, శత్రువులకు నేను హాస్యాస్పదుడిని, అవమానానికి గురినవాడిని అవుతాను."

మయారిశాతనం కార్యం రాజ్ఞః శుశ్రుషణం పితుః । జీవితం తస్య చాయత్తం సన్త్యాజ్యం తత్కథం మయా ॥ ౨౩.

"నేను శత్రువులను సంహరించాలి, రాజైన తండ్రిని సేవించాలి. ఆయన ప్రాణం నాపై ఆధారపడి ఉంది. అప్పుడు నేను ప్రాణం ఎలా విడిచిపెట్టగలను?"

కిన్త్వత్ర మన్యే కర్తవ్యస్త్యాగో భాగస్య యోషితః । స చాపి నోపకారాయ తన్వఙ్గ్యాః కిన్తు సర్వథా ॥ ౨౩.

ఇక్కడ నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే, ఆ స్త్రీకి చెందాల్సిన భాగాన్ని వదిలిపెట్టడం మన కర్తవ్యం. ఇది ఆమెకు మేలు కోసం కాదు, ఓ సన్నని రూపవతీ, అన్ని విధాలా ఇదే సరి.

మయా నృశంస్యం కర్తవ్యం నోపకార్యపకారి చ । యా మదర్థేఽత్యజత్ప్రాణాంస్తదర్థేఽల్పమిదం మమ ॥ ౨౩.

నేను దయతో ఈ పని చేయాలి, దానికి ప్రతిఫలం కోసం కాదు, హానికోసం కూడా కాదు. ఆమె నా కోసం ప్రాణం వదిలింది—దానికి ఇది చిన్న విషయం మాత్రమే.

పుత్రావూచతుః ఇతి కృత్వా మతిం సోఽథ నిష్పాద్యోదకదానికమ్ । క్రియాశ్చానన్తరం కృత్వా ప్రత్యువాచ ఋతధ్వజః ॥ ౨౩.

అలా ఇద్దరు కుమారులు ఇలా అన్నారు. ఆ తరువాత ఆయన నిర్ణయం తీసుకుని, నీరాజనం చేసి, తరువాతి క్రియలు పూర్తిచేసి, ఋతధ్వజుడు మాట్లాడాడు.

ఋతధ్వజ ఉవాచ యది సా మమ తన్వఙ్గీ న స్యాద్భార్యా మదాలసా । అస్మిన్ జన్మని నాన్యా మే భవిత్రీ సహచారిణీ ॥ ౨౩.

ఋతధ్వజుడు అన్నాడు: ఆ సన్నని మదాలసా నా భార్య కాకపోతే, ఈ జన్మలో నాకు ఇంకెవ్వరూ స్నేహితురాలు ఉండరు.

తామృతే మృగశావాక్షీం గన్ధర్వతనయామహమ్ । న భోక్ష్యే యోషితం కాఞ్చిదితి సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ మృగశావాక్షి గంధర్వ కుమార్తె మదాలసా తప్ప ఇంకెవ్వరినీ నేను స్వీకరించను—ఇది నిజం, నేను చెప్పేది.

సద్ధర్మచారిణీం పత్నీం తాం ముక్త్వా గజగామినీమ్,। కాఞ్చిన్నాఙ్గీకరిష్యామీత్యేతత్సత్యం మయోదితమ్ ॥ ౨౩.

ఆ గజగామిని, సద్ధర్మాన్ని అనుసరించే భార్యను వదిలిపెట్టి, ఇంకెవరినీ నేను అంగీకరించను—ఇది నా నిజమైన మాట.

పుత్రావూచతుః పరిత్యజ్య చ స్త్రీభోగాన్ తాత ! సర్వంస్తయా వినా । క్రీడన్నాస్తే సమం తుల్యైర్వయస్యైః శీలసమ్పదా ॥ ౨౩.

కుమారులు ఇలా అన్నారు: తండ్రి! స్త్రీల సుఖాలను వదిలిపెట్టి, ఆమె లేకుండా, తాను తనతో సమానమైన స్నేహితులతో కలిసి, మంచి స్వభావంతో ఆనందంగా ఉంటున్నాడు.

ఏతత్తస్య పరం కార్యం తాత ! తత్కేన శక్యతే । కర్తుమత్యర్థదుష్ప్రాప్యమీశ్వరైః కిముతేతరైః ॥ ౨౩.

ఇది ఆయనకు అత్యున్నతమైన కర్తవ్యం, తండ్రి! దీన్ని ఎవరు చేయగలరు? ఇది దేవతలకు కూడా చాలా కష్టమైన పని, మరి మానవులకు ఎలా సాధ్యం?