మార్కణ్డేయపురాణమ్

తం తథా వ్యాధితం భార్యా పతిం దేవమివార్చ్చయత్ । పాదాభ్యఙ్గాఙ్గసంవాహ-స్త్రానాచ్ఛాదనభోజనైః॥౧౬.

అతడు అలా వ్యాధితో ఉన్నా, అతని భార్య తన భర్తను దేవునిలా సేవించింది. ఆమె అతని పాదాలను మర్దన చేయడం, శరీరాన్ని ఒత్తడం, స్నానం చేయించడం, వస్త్రాలు వేయించడం, భోజనం పెట్టడం చేసింది.

శ్లేష్మ-మూత్ర-పురీషాసృక్-ప్రవాహక్షాలనేన చ । రహశ్చైవోపచారేణ ప్రియసమ్భాషణేన చ॥౧౬.

శ్లేష్మం, మూత్రం, మలము, రక్తాన్ని శుభ్రంగా కడిగి, ఒంటరిగా సేవ చేసి, మధురంగా మాట్లాడి భర్తను సేవించింది.

స తయా పూజ్యమానోఽపి సదాతీవ వినీతయా । అతీవ తీవ్రకోపత్వాన్నిర్భర్త్సయతి నిష్ఠురః॥౧౬.

ఆమె ఎప్పుడూ ఎంతో వినయంగా భర్తను గౌరవించినా, అతడు తీవ్రమైన కోపంతో ఆమెను కఠినంగా దూషించేవాడు.

తథాపి ప్రణతా భార్యా తమమన్యత దైవతమ్ । తం తథాప్యతిబీభత్సం సర్వశ్రేష్ఠమమన్యత॥౧౬.

అయినా, ఆ భార్య భర్తను తన దేవుడిగా భావించింది. అతడు ఎంత భయంకరంగా ఉన్నా, అతడే లోకంలో శ్రేష్ఠుడని ఆమె నమ్మింది.

అచఙ్క్రమణశోలోఽపి స కదాచిద్ ద్విజోత్తమః । ప్రాహ భార్యాం నయస్వేతి త్వం మాం తస్యా నివేశనమ్॥౧౬.

నడవలేని ఆ ద్విజోత్తముడు ఒకసారి భార్యను పిలిచి, 'నన్ను ఆమె ఇంటికి తీసుకెళ్ళు' అని చెప్పాడు.

యా సా వేశ్యా మయా దృష్టా రాజమార్గే గృహోషితా । తాం మాం ప్రాపయ ధర్మజ్ఞే ! సైవ మే హృది వర్తతే॥౧౬.

'రాజమార్గంలో నేను చూసిన, ఇంట్లో నివసించే ఆ వేశ్యను నన్ను తీసుకెళ్ళు, ధర్మజ్ఞా! ఆమెనే నా మనసులో ఉంది.'

దృష్టా సూర్యోదయే బాలా రాత్రిశ్చేయముపాగతా । దర్శనానన్తరం సా మే హృదయాన్నాపసర్పతి॥౧౬.

'సూర్యోదయానికి నేను చూసిన ఆ యువతి, ఇప్పుడు రాత్రి వచ్చింది. ఆమెను చూసిన తరువాత నా హృదయాన్ని వదలడం లేదు.'

యది సా చారుసర్వాఙ్గీ పీనశ్రోణిపయోధరా । నోపగూహతి తన్వఙ్గీ తన్మాం ద్రక్ష్యసి వై మృతమ్॥౧౬.

'ఆ అందమైన, పుష్టిగా ఉన్న స్త్రీ నన్ను ఆలింగనం చేయకపోతే, ఓ సన్నగా ఉన్నవాడా, నన్ను చనిపోయినవాడిగా చూస్తావు.'

వామః కామో మనుష్యాణాం బహుభిః ప్రార్థ్యతే చ సా । మమాశక్తిశ్చ గమనే సఙ్కులం ప్రతిభాతి మే॥౧౬.

'మనుషులలో కామం చంచలంగా ఉంటుంది. ఆమెను చాలామంది కోరుతున్నారు. నేను వెళ్లలేని బలహీనత వల్ల ఆ దారి నాకు కష్టంగా కనిపిస్తోంది.'

తత్ తదా వచనం శ్రుత్వా భర్తుః కామాతురస్య సా । తత్పత్నీ సత్కులోత్పన్నా మహాభాగా పతివ్రతా॥౧౬.

భర్త కామంతో చెప్పిన మాటలు విని, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, మహాభాగ్యవంతురాలు, భర్తకు అంకితమైన ఆ భార్య

గాగ్ం పరికరం బద్ధ్వా శుల్కమాదాయ చాధికమ్ । స్కన్ధే భర్తారమాదాయ జగామ మృదుగామినీ॥౧౬.

వస్త్రాన్ని బిగించి, ఎక్కువ డబ్బు తీసుకొని, భర్తను భుజంపై ఎత్తుకొని, మృదువుగా నడుచుకుంటూ బయలుదేరింది.

నిశి మేఘాస్తృతే వ్యోమ్ని చలద్విద్యుత్ప్రదర్శితే । రాజమార్గే ప్రియం భర్తుశ్చికీర్షన్తీ ద్విజాఙ్గనా॥౧౬.

మేఘాలు ఆవరించి, మెరుపులు మెరిసే ఆ రాత్రిలో, భర్తకు ఇష్టంగా ఉండాలని కోరుకుంటూ, ఆ ద్విజకన్య రాజమార్గంలో నడిచింది.

పథి శూలే తథా ప్రోతమచౌరం యౌరశఙ్కయా । మాణ్డవ్యమతిదుః ఖార్తమన్ధకారేఽథ స ద్విజః॥౧౬.

దారిలో దొంగతనానికి అనుమానంతో, శూలంపై పొడిచిన దొంగ ఉన్నాడు. ఆ అంధకారంలో మాండవ్యుడు తీవ్రమైన బాధతో అక్కడ ఉన్నాడు.

పత్నీస్కన్ధే సమారూఢశ్చాలయామాస కౌశికః । పాదావమర్షణాత్ క్రుద్ధో మాణ్డవ్యస్తమువాచ హ॥౧౬.

భర్తను భుజంపై ఎక్కించుకుని కౌశికుడు ముందుకు కదిలాడు. పాదాలు తాకిన బాధతో కోపంగా మాండవ్యుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.

యేనాహమేవమత్యర్థం దుః ఖితశ్చాలితః పదా । దశాం కష్టామనుప్రాప్తః స పాపాత్మా నరాధమః॥౧౬.

'ఎవరి వల్ల నేను ఇంతగా బాధపడి, పాదాలతో తాకి, ఈ దుఃఖమైన స్థితికి చేరుకున్నానో, ఆ పాపాత్ముడు, నీచుడు—'

సూర్యోదయేఽవశః ప్రాణైర్విమోక్ష్యతి న సంశయః । భాస్కరాలోకనాదేవ స వినాశమవాప్స్యతి॥౧౬.

'సూర్యోదయానికి అతడు ప్రాణాలు కోల్పోతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. భాస్కరుడిని చూసిన వెంటనే అతడు నశించిపోతాడు.'

తస్య భార్యాతతః శ్రుత్వా తం శాపమతిదారుణమ్ । ప్రోవాచ వ్యథితా సూర్యో నైవోదయముపైష్యతి॥౧౬.

భర్తకు ఆ భయంకరమైన శాపం విని, బాధతో భార్య, 'సూర్యుడు ఉదయించడు' అని చెప్పింది.

తతః సూర్యోదయాభావాదభవత్ సన్తతా నిశా । బహూన్యహః ప్రమాణాని తతో దేవా భయం యయుః॥౧౬.

ఆ తరువాత సూర్యోదయం లేక రాత్రి ఎడతెగకుండా కొనసాగింది. అనేక రోజుల పాటు ఇదే కొనసాగింది. దాంతో దేవతలు భయపడ్డారు.

నిః స్వాధ్యాయవషట్కార-స్వధాస్వాహావివర్జితమ్ । కథం ను ఖల్విదం సర్వం న గచ్ఛేత్ సంక్షయం జగత్॥౧౬.

వేదపఠనం, హోమాలు, పితృదేవతలకు నివేదనలు లేకుండా, ఈ లోకం అంతా ఎలా నాశనం కాకుండా ఉంటుంది?

అహోరాత్రవ్యవస్థాయా వినా మాసర్తుసంక్షయః । తత్సంక్షయాన్న త్వయనే జ్ఞాయేతే దక్షిణోత్తరే॥౧౬.

పగలు, రాత్రి అనే భేదం లేకపోతే నెలలు, ఋతువులు ముగిసేవి కావు; అవి పూర్తికాకపోతే దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయనం అనే మార్గాలు కూడా మనకు తెలియవు.

వినా చాయనవిజ్ఞానాత్ కాలః సంవత్సరః కుతః । సంవత్సరం వినా నాన్యత్ కాలజ్ఞానం ప్రవర్తతే॥౧౬.

ఆయన మార్గాల జ్ఞానం లేకపోతే సంవత్సరమనే కాలాన్ని ఎలా తెలుసుకోగలం? సంవత్సరం లేకపోతే ఇంకెలాంటి కాలజ్ఞానమూ కలుగదు.

పతివ్రతాయా వచసా నోద్గచ్ఛతి దివాకరః । సూర్యోదయం వినా నైవ స్త్రానదానాదికాః క్రియాః॥౧౬.

పతివ్రతా స్త్రీ మాట వల్ల సూర్యుడు ఉదయించడు; సూర్యోదయం లేకపోతే స్నానం, దానం వంటి పనులు జరగవు.

నాగ్నేర్విహరణఞ్చైవ క్రాత్వభావశ్చ లక్ష్యతే । నైవాప్యయనమస్మాకం వినా హోమేన జాయతే॥౧౬.

అగ్ని సంచారం లేకపోతే యజ్ఞాది కార్యక్రమాలు జరగవు; హోమం లేక మేము ముందుకు సాగలేం.

వయమాప్యాయితా మర్త్యైర్యజ్ఞభాగైర్యథోచితైః । వృష్ట్యా తాననుగృహ్ణీమో మర్త్యాన్ శస్యాదిసిద్ధయే॥౧౬.

మరణీయం వారు యోగ్యమైన యజ్ఞభాగాలతో మమ్మల్ని పోషిస్తారు; మేము వర్షాన్ని కురిపించి, వారికి ధాన్యాది ఫలితాలు కలిగేలా దయచూపుతాము.

నిష్పాదితాస్వోషధీషు మర్త్యా యజ్ఞైర్యజన్తి నః । తేషాం వయం ప్రయచ్ఛామః కామాన్ యజ్ఞాదిపూజితాః॥౧౬.

వారు పండించిన ఔషధాలతో మాకు యజ్ఞాలు చేస్తారు; మేము యజ్ఞాది పూజలతో సంతుష్టులై, వారికి కావలసిన కోరికలు నెరవేర్చుతాము.

అధో హి వర్షామ వయం మర్త్యాశ్చోర్ధ్వప్రవర్షిణః । తోయవర్షేణ హి వయం హవిర్వర్షేణ మానవాః॥౧౬.

మేము క్రిందికి వర్షాన్ని కురిపిస్తాము, మరణీయులు పైకి హవిస్సును సమర్పిస్తారు; మేము నీటితో, వారు హవిస్సుతో తమ తమ విధంగా సమర్పణ చేస్తారు.

యే నాస్మాకం ప్రయచ్ఛన్తి నిత్యనైమిత్తకీః క్రియాః । క్రతుభాగం దురాత్మానః స్వయఞ్చాశ్నన్తి లోలుపాః॥౧౬.

ఎవరు మాకు నిత్య, నైమిత్తిక కర్మలు సమర్పించకుండా, యజ్ఞభాగాన్ని తామే తినిపోతారో, వారు దురాత్ములు, లోభులు.

వినాశాయ వయం తేషాం తోయసూర్యాగ్నిమారుతాన్ । క్షితిఞ్చ సన్దూషయామః పాపానామపకారిణామ్॥౧౬.

అలాంటి పాపాత్ముల నాశనార్థం, మేము వారి నీరు, సూర్యుడు, అగ్ని, గాలి, భూమిని కలుషితం చేస్తాము.

దుష్టతోయాదిభోగేన తేషాం దుష్కృతకర్మిణామ్ । ఉపసర్గాః ప్రవర్తన్తే మరణాయ సుదారుణాః॥౧౬.

కలుషితమైన నీరు మొదలైనవి సేవించినవారికి, చెడు పనులు చేసినవారికి, భయంకరమైన వ్యాధులు వచ్చి, మరణానికి దారితీస్తాయి.