మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఏకాన్తరాశీ వశ్యాత్మా భవ భిక్షురతన్ద్రితః । తత్ర యోగాపరో భూత్వా బాహ్యస్పర్శవివర్జితః॥౧౬.

తక్కువ తినే వాడవై, మనస్సును నియంత్రించుకొని, అలసట లేకుండా భిక్షాటన చేస్తూ, బయట విషయాలకు దూరంగా యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడవై ఉండు.

తతః ప్రాప్స్యతి తం యోగం దుః శసంయోగభేషజమ్ । ముక్తిహేతుమనౌపమ్యమనాఖ్యేయమసఙ్గినమ్ । యత్సంయోగాన్న తే యోగో భూయో భూతైర్భవిష్యతి॥౧౬.

అప్పుడు నీవు ఆ యోగాన్ని పొందుతావు. అది దుఃఖాన్ని పోగొట్టే ఔషధం, ముక్తికి కారణమైన, వర్ణించలేని, అసమానమైనది. ఆ యోగంతో మళ్లీ పంచభూతాలతో కలిసిపోవాల్సిన అవసరం ఉండదు.

పితోవాచ వత్స యోగం మమాచక్ష్వ ముక్తిహేతుమతః పరమ్ । యేన భూతైః పునర్భూతో నేదృగః ఖమవాప్నుయామ్॥౧౬.

తండ్రి పలికెను: బిడ్డా! ఆ ముక్తికి కారణమైన యోగాన్ని నాకు వివరంగా చెప్పు. దానివల్ల నేను మళ్లీ ఈ భౌతిక స్థితిలోకి రాకుండా ఉంటాను.

యత్రాసక్తిపరస్యాత్మా మమ సంసారబన్ధనైః । నైతి యోగమయోగోఽపి తం యోగమధునా వద॥౧౬.

ఏ యోగంలో, ఎంతగా ఆసక్తి ఉన్నా కూడా, ఆత్మకు సంసార బంధాలు ఉండవో, ఆ యోగాన్ని ఇప్పుడు నాకు వివరించు.

సంసారాదిత్యతాపార్తి-విప్లుష్యద్దేహమానసమ్ । బ్రహ్మజ్ఞానామ్బుశీతేన సిఞ్చ మాం వాక్యవారిణా॥౧౬.

ఈ సంసారపు తాపం వల్ల నా శరీరమూ మనసూ కాలిపోతున్నాయి. బ్రహ్మజ్ఞానమనే చల్లని నీటితో, నీ మాటలతో నన్ను స్నానంచేయించు.

అవిద్యాకృష్ణసర్పేణ దష్టం తద్విషపీడితమ్ । స్వవాక్యామృతపానేన మాం జీవయ పునర్మృతమ్॥౧౬.

అజ్ఞానం అనే నల్ల పాము కాటు వల్ల, దాని విషంతో బాధపడుతున్న నన్ను, నీ అమృతమైన మాటలతో మళ్లీ బ్రతికించు.

పుత్ర-దార-గృహ-క్షేత్ర-మమత్వనిగజడార్దితమ్ । మాం మోచయేష్టసద్భావ-విజ్ఞానోద్ఘాటనైస్త్వరన్॥౧౬.

కొడుకు, భార్య, ఇల్లు, పొలం అనే మమకారమనే ఏనుగు వల్ల మత్తులో ఉన్న నన్ను, నీవు నిజమైన జ్ఞానాన్ని తెలియజేసి త్వరగా విముక్తి కలిగించు.

పుత్ర ఉవాచ శృణు తాత ! యథా యోగో దత్తాత్రేయేణ ధీమతా । అలర్కాయ పురా ప్రోక్తః సమ్యక్ పృష్టేన విస్తరాత్॥౧౬.

కొడుకు పలికెను: నాన్నా! ధీరుడైన దత్తాత్రేయుడు ఆలర్కునికి యోగాన్ని ఎలా వివరించాడో, నీవు విను.

పితోవాచ దత్తాత్రేయః సుతః కస్య కథం వా యోగముక్తవాన్ । కశ్చాలర్కో మహాభాగో యో యౌగం పరిపృష్టవాన్॥౧౬.

తండ్రి పలికెను: దత్తాత్రేయుడు ఎవరి కుమారుడు? ఆయన యోగాన్ని ఎలా బోధించాడు? యోగాన్ని అడిగిన ఆ భాగ్యశాలి ఆలర్కుడు ఎవరు?

పుత్ర ఉవాచ కౌశికో బ్రాహ్మణః కశ్చిత్ ప్రతిష్ఠానేఽభవత్ పురే । సోఽన్యజన్మకృతైః పాపైః కుష్ఠరోగాతురోఽభవత్॥౧౬.

కొడుకు పలికెను: ప్రతిష్ఠానపురంలో కౌశికుడు అనే ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు గత జన్మలో చేసిన పాపాల వల్ల కుష్టురోగంతో బాధపడేవాడు.

తం తథా వ్యాధితం భార్యా పతిం దేవమివార్చ్చయత్ । పాదాభ్యఙ్గాఙ్గసంవాహ-స్త్రానాచ్ఛాదనభోజనైః॥౧౬.

అతడు అలా వ్యాధితో ఉన్నా, అతని భార్య తన భర్తను దేవునిలా సేవించింది. ఆమె అతని పాదాలను మర్దన చేయడం, శరీరాన్ని ఒత్తడం, స్నానం చేయించడం, వస్త్రాలు వేయించడం, భోజనం పెట్టడం చేసింది.

శ్లేష్మ-మూత్ర-పురీషాసృక్-ప్రవాహక్షాలనేన చ । రహశ్చైవోపచారేణ ప్రియసమ్భాషణేన చ॥౧౬.

శ్లేష్మం, మూత్రం, మలము, రక్తాన్ని శుభ్రంగా కడిగి, ఒంటరిగా సేవ చేసి, మధురంగా మాట్లాడి భర్తను సేవించింది.

స తయా పూజ్యమానోఽపి సదాతీవ వినీతయా । అతీవ తీవ్రకోపత్వాన్నిర్భర్త్సయతి నిష్ఠురః॥౧౬.

ఆమె ఎప్పుడూ ఎంతో వినయంగా భర్తను గౌరవించినా, అతడు తీవ్రమైన కోపంతో ఆమెను కఠినంగా దూషించేవాడు.

తథాపి ప్రణతా భార్యా తమమన్యత దైవతమ్ । తం తథాప్యతిబీభత్సం సర్వశ్రేష్ఠమమన్యత॥౧౬.

అయినా, ఆ భార్య భర్తను తన దేవుడిగా భావించింది. అతడు ఎంత భయంకరంగా ఉన్నా, అతడే లోకంలో శ్రేష్ఠుడని ఆమె నమ్మింది.

అచఙ్క్రమణశోలోఽపి స కదాచిద్ ద్విజోత్తమః । ప్రాహ భార్యాం నయస్వేతి త్వం మాం తస్యా నివేశనమ్॥౧౬.

నడవలేని ఆ ద్విజోత్తముడు ఒకసారి భార్యను పిలిచి, 'నన్ను ఆమె ఇంటికి తీసుకెళ్ళు' అని చెప్పాడు.

యా సా వేశ్యా మయా దృష్టా రాజమార్గే గృహోషితా । తాం మాం ప్రాపయ ధర్మజ్ఞే ! సైవ మే హృది వర్తతే॥౧౬.

'రాజమార్గంలో నేను చూసిన, ఇంట్లో నివసించే ఆ వేశ్యను నన్ను తీసుకెళ్ళు, ధర్మజ్ఞా! ఆమెనే నా మనసులో ఉంది.'

దృష్టా సూర్యోదయే బాలా రాత్రిశ్చేయముపాగతా । దర్శనానన్తరం సా మే హృదయాన్నాపసర్పతి॥౧౬.

'సూర్యోదయానికి నేను చూసిన ఆ యువతి, ఇప్పుడు రాత్రి వచ్చింది. ఆమెను చూసిన తరువాత నా హృదయాన్ని వదలడం లేదు.'

యది సా చారుసర్వాఙ్గీ పీనశ్రోణిపయోధరా । నోపగూహతి తన్వఙ్గీ తన్మాం ద్రక్ష్యసి వై మృతమ్॥౧౬.

'ఆ అందమైన, పుష్టిగా ఉన్న స్త్రీ నన్ను ఆలింగనం చేయకపోతే, ఓ సన్నగా ఉన్నవాడా, నన్ను చనిపోయినవాడిగా చూస్తావు.'

వామః కామో మనుష్యాణాం బహుభిః ప్రార్థ్యతే చ సా । మమాశక్తిశ్చ గమనే సఙ్కులం ప్రతిభాతి మే॥౧౬.

'మనుషులలో కామం చంచలంగా ఉంటుంది. ఆమెను చాలామంది కోరుతున్నారు. నేను వెళ్లలేని బలహీనత వల్ల ఆ దారి నాకు కష్టంగా కనిపిస్తోంది.'

తత్ తదా వచనం శ్రుత్వా భర్తుః కామాతురస్య సా । తత్పత్నీ సత్కులోత్పన్నా మహాభాగా పతివ్రతా॥౧౬.

భర్త కామంతో చెప్పిన మాటలు విని, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, మహాభాగ్యవంతురాలు, భర్తకు అంకితమైన ఆ భార్య

గాగ్ం పరికరం బద్ధ్వా శుల్కమాదాయ చాధికమ్ । స్కన్ధే భర్తారమాదాయ జగామ మృదుగామినీ॥౧౬.

వస్త్రాన్ని బిగించి, ఎక్కువ డబ్బు తీసుకొని, భర్తను భుజంపై ఎత్తుకొని, మృదువుగా నడుచుకుంటూ బయలుదేరింది.

నిశి మేఘాస్తృతే వ్యోమ్ని చలద్విద్యుత్ప్రదర్శితే । రాజమార్గే ప్రియం భర్తుశ్చికీర్షన్తీ ద్విజాఙ్గనా॥౧౬.

మేఘాలు ఆవరించి, మెరుపులు మెరిసే ఆ రాత్రిలో, భర్తకు ఇష్టంగా ఉండాలని కోరుకుంటూ, ఆ ద్విజకన్య రాజమార్గంలో నడిచింది.

పథి శూలే తథా ప్రోతమచౌరం యౌరశఙ్కయా । మాణ్డవ్యమతిదుః ఖార్తమన్ధకారేఽథ స ద్విజః॥౧౬.

దారిలో దొంగతనానికి అనుమానంతో, శూలంపై పొడిచిన దొంగ ఉన్నాడు. ఆ అంధకారంలో మాండవ్యుడు తీవ్రమైన బాధతో అక్కడ ఉన్నాడు.

పత్నీస్కన్ధే సమారూఢశ్చాలయామాస కౌశికః । పాదావమర్షణాత్ క్రుద్ధో మాణ్డవ్యస్తమువాచ హ॥౧౬.

భర్తను భుజంపై ఎక్కించుకుని కౌశికుడు ముందుకు కదిలాడు. పాదాలు తాకిన బాధతో కోపంగా మాండవ్యుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.

యేనాహమేవమత్యర్థం దుః ఖితశ్చాలితః పదా । దశాం కష్టామనుప్రాప్తః స పాపాత్మా నరాధమః॥౧౬.

'ఎవరి వల్ల నేను ఇంతగా బాధపడి, పాదాలతో తాకి, ఈ దుఃఖమైన స్థితికి చేరుకున్నానో, ఆ పాపాత్ముడు, నీచుడు—'

సూర్యోదయేఽవశః ప్రాణైర్విమోక్ష్యతి న సంశయః । భాస్కరాలోకనాదేవ స వినాశమవాప్స్యతి॥౧౬.

'సూర్యోదయానికి అతడు ప్రాణాలు కోల్పోతాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. భాస్కరుడిని చూసిన వెంటనే అతడు నశించిపోతాడు.'

తస్య భార్యాతతః శ్రుత్వా తం శాపమతిదారుణమ్ । ప్రోవాచ వ్యథితా సూర్యో నైవోదయముపైష్యతి॥౧౬.

భర్తకు ఆ భయంకరమైన శాపం విని, బాధతో భార్య, 'సూర్యుడు ఉదయించడు' అని చెప్పింది.

తతః సూర్యోదయాభావాదభవత్ సన్తతా నిశా । బహూన్యహః ప్రమాణాని తతో దేవా భయం యయుః॥౧౬.

ఆ తరువాత సూర్యోదయం లేక రాత్రి ఎడతెగకుండా కొనసాగింది. అనేక రోజుల పాటు ఇదే కొనసాగింది. దాంతో దేవతలు భయపడ్డారు.

నిః స్వాధ్యాయవషట్కార-స్వధాస్వాహావివర్జితమ్ । కథం ను ఖల్విదం సర్వం న గచ్ఛేత్ సంక్షయం జగత్॥౧౬.

వేదపఠనం, హోమాలు, పితృదేవతలకు నివేదనలు లేకుండా, ఈ లోకం అంతా ఎలా నాశనం కాకుండా ఉంటుంది?