మార్కణ్డేయపురాణమ్

నిజరూపం పరిత్యజ్య పక్షిణీరూపధారిణీ । చత్వారస్తే చ తనయా జనిష్యన్తేఽధమాప్సరాః॥౧.

నీ స్వరూపాన్ని వదిలి, పక్షి రూపంలోకి మారి, నీవు నాలుగు కుమారులను కనవు, ఓ నికృష్ట అప్సరసా!

అప్రాప్య తేషు చ ప్రీతిం శస్త్రపూతా పునర్దివి । వాసమాప్స్యసి వక్తవ్యం నోత్తరం తే కథఞ్చన॥౧.

వారిలో సంతోషం పొందక, ఈ శిక్షతో పవిత్రురాలై, మళ్లీ స్వర్గంలో నివసించవచ్చు. కానీ నీవు ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకూడదు.

ఇతి వచనమసహ్యం కోపసంరక్తదృష్టిశ్ చలకలబలయాం తాం మానినీం శ్రావయిత్వా । తరలతరతరఙ్గాం గాం పరిత్యజ్య విప్రః ప్రథితగుణగణౌఘాం సంప్రయాతాః ఖగఙ్గామ్॥౧.

ఈ భరించలేని శాపాన్ని, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో చెప్పి, ఆ గర్వంతో వణికిపోతున్న ఆమెను అక్కడే వదిలి, ఆ మహర్షి వెళ్లిపోయాడు. ఆమె మనస్సు అలలు లాంటి కలవరంతో, భూమిని విడిచి, మంచి లక్షణాలతో పేరుగాంచిన పక్షులలో జన్మించింది.

; ధర్మపక్షిణ ఊచుః హరిశ్చన్ద్రేతి రాజర్షిరాసీత్ త్రేతాయుగే పురా । ధర్మాత్మా పృథివీపాలః ప్రోల్లసత్కీర్తిరుత్తమః॥౭.

త్రేతాయుగంలో హరిశ్చంద్రుడు అనే రాజర్షి ఉండేవాడు. ఆయన ధర్మబద్ధంగా పాలించి, లోకంలో మంచి పేరును సంపాదించాడు.

న దుర్భిక్షం న చ వ్యాధిర్నాకాలమరణం నృణామ్ । నాధర్మరుచయః పౌరాస్తస్మిన్ శాసతి పార్థివే॥౭.

ఆయన పాలనలో ప్రజలకు ఎలాంటి కరువు, వ్యాధి, అకాలమరణం ఉండేవి కావు. ప్రజలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవారు కాదు.

బభూవుర్న తథోన్మత్తా ధన-వీర్య-తపోమదైః । నాజాయన్త స్త్రియశ్చైవ కాశ్చిదప్రాప్తయౌవనాః॥౭.

ఆ కాలంలో ధనం, బలం, తపస్సు వల్ల మదమెక్కినవారు లేరు. ఇంకా యవ్వనాన్ని అందుకోని మహిళలు పుట్టేవారు కూడా లేరు.

స కదాచిన్మహాబాహురరణ్యేఽనుసరన్ మృగమ్ । శుశ్రావ శబ్దమసకృత్ త్రాయస్వేతి చ యోషితామ్॥౭.

ఒకసారి ఆ మహాబలుడు అడవిలో మృగాన్ని వెంబడిస్తూ ఉండగా, అక్కడ మహిళలు 'మమ్మల్ని కాపాడండి!' అని పదే పదే అరుస్తున్న శబ్దాన్ని విన్నాడు.

స విహాయ మృగం రాజా మా భైషీరిత్యభాషత । మయి శాసతి దుర్మేధాః కోఽయమన్యాయవృత్తిమాన్॥౭.

రాజు వెంటనే మృగాన్ని వదిలేసి, 'భయపడకండి!' అని చెప్పాడు. 'నేను పాలిస్తున్నప్పుడు ఇలాంటి దుర్మార్గుడు ఎవరు?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.

తత్క్రన్దితానుసారీ చ సర్వారమ్భవిఘాతకృత్ । ఏకస్మిన్నన్తరే రౌద్రో విఘ్నరాట్ సమచిన్తయత్॥౭.

ఆ అరుపుల శబ్దాన్ని అనుసరిస్తూ రాజు వెళ్లగా, అన్ని ఆటంకాలకు కారణమైన ఒక భయంకరుడు అక్కడ ఉన్నాడని గ్రహించాడు.

విశ్వామిత్రోఽయమతులం తప ఆస్థాయ వీర్యవాన్ । ప్రాగసిద్ధాభవాదీనాం విద్యాః సాధ్యతి వ్రతీ॥౭.

ఇతడు విశ్వామిత్రుడు. అతనికి అపారమైన తపస్సు, బలమున్నవి. దేవతలు సాధించిన విద్యలను ఇతడు దీక్షతో సాధిస్తున్నాడు.

సాధ్యమానాః క్షమామౌనచిత్తసంయమినామునా । తా వై భయార్తాః క్రన్దన్తి కథం కార్యమిదం మయా॥౭.

ఆయన సహనం, మౌనం, మనస్సు నియంత్రణతో ఆ విద్యలను సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాడు. అందుకే ఆ మహిళలు భయంతో అరుస్తున్నారు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి అని ఆలోచించాడు.

తేజస్వీ కౌశికశ్వేష్ఠో వయమస్య సుదుర్బలాః । క్రోశన్త్యేతాస్తథా భీతా దుష్పారం ప్రతిభాతి మే॥౭.

బలవంతుడు అయిన కౌశికుడు గుర్రాల రక్షణలో ఉన్నాడు. మేము చాలా బలహీనులం. ఈ భయపడినవారు అరుస్తున్నారు. నేను దీనిని అధిగమించడం అసాధ్యంగా అనిపిస్తోంది.

అథవాయం నృపః ప్రాప్తో మా భైరితి వదన్ ముహుః । ఇమమేవ ప్రవిశ్యాశు సాధయిష్యే యథేప్సితమ్॥౭.

లేదా, ఈ రాజు వచ్చి 'భయపడకండి' అని పదే పదే అంటున్నాడు. వెంటనే ఇతనిలో ప్రవేశించి, నాకు కావాల్సినదాన్ని సాధిస్తాను అని నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఇతి సంచిన్త్య రౌద్రేణ విఘ్నరాజేన వై తతః । తేనావిష్టో నృపః కోపాదిదం వచనమబ్రవీత్॥౭.

అలా ఆ రౌద్రుడు, ఆటంకాల అధిపతి ఆలోచించి, కోపంతో ఆ రాజులో ప్రవేశించాడు. రాజు కోపంతో ఇలా అన్నాడు.

కోఽయం బఘ్నాతి వస్త్రాన్తే పావకం పాపకృన్నరః । బలోష్ణతేజసా దీప్తే మయి పత్యావుపస్థితే॥౭.

నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పటికీ, ఈ పాపాత్ముడు ఎవడు? వస్త్రాంతంలో అగ్ని వెలిగించి, బలంతో, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.

సోఽద్య మత్కార్ముకాక్షేప-విదీపితదిగన్తరైః । శరైర్విభిన్నసర్వాఙ్గో దీర్ఘనిద్రాం ప్రవేక్ష్యతి॥౭.

ఈ రోజు నా విల్లు నుండి విడుదలైన బాణాలతో, అతని శరీరం చీలిపోతుంది. అన్ని దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, అతడు దీర్ఘనిద్రలోకి వెళ్తాడు.

విశ్వామిత్రస్తతః క్రుద్ధః శ్రుత్వా తన్నృపతేర్వచః । క్రుద్ధే చర్షివరే తస్మిన్ నేశుర్విద్యాః క్షణేన తాః॥౭.

రాజు మాటలు విని, విశ్వామిత్రుడు కోపంతో మండిపోయాడు. ఆ మహర్షి కోపించగానే, ఆ విద్యలు ఒక్కసారిగా అంతరించిపోయాయి.

స చాపి రాజా తం దృష్ట్వా విశ్వామిత్రం తపోనిధిమ్ । భీతః ప్రావేపతాత్యర్థం సహసాశ్వత్థపర్ణవత్॥౭.

రాజు విశ్వామిత్రుడిని, తపస్సులో నిధిని చూసి, ఎంతో భయపడి, ఆకస్మాత్తుగా అశ్వత్థ వృక్షం ఆకుల్లా వణికిపోయాడు.

స దురాత్మన్నితి యదా మునిస్తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ । తతః స రాజా వినయాత్ ప్రణిపత్యాభ్యభాషత॥౭.

ఆ ముని 'నీవు దురాత్ముడివి' అని చెప్పి నిలబడగా, రాజు వినయంతో నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.

భగవన్నేష ధర్మో మే నాపరాధో మమ ప్రభో । న క్రోద్ధుమర్హసి మునే నిజధర్మరతస్య మే॥౭.

భగవంతుడా, ఇది నా ధర్మం, తప్పు కాదు ప్రభూ. నేను నా ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నాను. మీరు నాపై కోపపడకండి మునివరా.

దాతవ్యం రక్షితవ్యం చ ధర్మజ్ఞేన మహీక్షితా । చాపం చోద్యమ్య యోద్ధవ్యం ధర్మశాస్త్రానుసారతః॥౭.

ధర్మాన్ని తెలిసిన రాజు ప్రజలకు దానం చేయాలి, రక్షించాలి. అవసరమైతే విల్లు ఎత్తి, ధర్మశాస్త్రాలకు అనుగుణంగా యుద్ధం చేయాలి.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ దాతవ్యం కస్య కే రక్ష్యాః కైర్యోద్ధవ్యం చ తే నృప । క్షిప్రమేతత్ సమాచక్ష్వ యద్యధర్మభయం తవ॥౭.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: దానం ఎవరికివ్వాలి? ఎవరిని రక్షించాలి? యుద్ధం ఎవరి చేత చేయించాలి, రాజా? నీకు అధర్మం భయం ఉంటే, వీటన్నీ త్వరగా చెప్పు.

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ దాతవ్యం విప్రముఖ్యేభ్యో యే చాన్యే కృశవృత్తయః । రక్ష్యా భీతాః సదా యుద్ధం కర్తవ్యం పరిపన్థిభిః॥౭.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: దానం గొప్ప బ్రాహ్మణులకు, అలాగే ఇతర పేదవారికీ ఇవ్వాలి. భయపడే వారిని ఎప్పుడూ రక్షించాలి. దొంగలతో యుద్ధం చేయాలి.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ యది రాజా భవాన్ సమ్యగ్రాజధర్మమవేక్షతే । నిర్వేష్టుకామో విప్రోఽహం దీయతామిష్టదక్షిణా॥౭.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు నిజంగా రాజధర్మాన్ని పాటించే రాజవైతే, నేను బ్రాహ్మణుడిగా యజ్ఞం చేయాలనుకుంటున్నాను. కావున నాకు కావలసిన దక్షిణా ఇవ్వాలి.

; పక్షిణ ఊచుః ఏతద్రాజా వచః శ్రుత్వా ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా । పునర్జాతమివాత్మానం మేనే ప్రాహ చ కౌశికమ్॥౭.

పక్షులు ఇలా అన్నారు: రాజు మాటలు విని, హృదయంలో ఆనందంతో పునర్జన్మ పొందినట్టుగా అనిపించింది. వెంటనే కౌశికునితో మళ్లీ మాట్లాడాడు.

ఉచ్యతాం భగవన్ యత్తే దాతవ్యమవిశఙ్కితమ్ । దత్తమిత్యేవ తద్విద్ధి యద్యపి స్యాత్ సుదుర్లభమ్॥౭.

భగవంతుడా, నీకు కావలసినది ఏమిటో నిర్భయంగా చెప్పు. అది ఎంత దొరకని దానైనా, నీకు అప్పుడే ఇచ్చినట్టే భావించు.

హిరణ్యం వా సువర్ణం వా పుత్రః పత్నీ కలేవరమ్ । ప్రాణా రాజ్యం పురం లక్ష్మీర్యదభిప్రేతమాత్మనః॥౭.

బంగారం కావచ్చు, రత్నాలు కావచ్చు, నా కుమారుడు, భార్య, శరీరం, ప్రాణాలు, రాజ్యం, నగరం, సంపద — నీకు ఏది కావాలనిపిస్తే అది.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ రాజన్ ప్రతిగృహీతోఽయం యస్తే దత్తః ప్రతిగ్రహః । ప్రయచ్ఛ ప్రథమం తావద్ దక్షిణాం రాజసూయికీమ్॥౭.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, నీవిచ్చిన దానాన్ని నేను స్వీకరించాను. ముందు నాకు రాజసూయ యజ్ఞానికి దక్షిణా ఇవ్వు.

; రాజోవాచ బ్రహ్మంస్తామపి దాస్యామి దక్షిణాం భవతో హ్యహమ్ । వ్రియతాం ద్విజశార్దూల యస్తవేష్టః ప్రతిగ్రహః॥౭.

రాజు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణుడా, ఆ దక్షిణా కూడా నేను తప్పక ఇస్తాను. ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు కావలసిన దానం ఏదైనా కోరుకో.