మార్కణ్డేయపురాణమ్

తత్రాప్సరా వపుర్నామ మునిక్షోభణగర్వితా । ప్రత్యువాచాద్య యాస్యామి యత్రాసౌ సంస్థితో మునిః॥౧.

అక్కడ మునులను కలవరపర్చడంలో గర్వంగా ఉన్న వపు అనే అప్సరస, 'ఈరోజు నేను ఆ మహర్షి ఉన్న చోటికి వెళ్తాను,' అని సమాధానం చెప్పింది.

అద్య తం దేహయన్తారం ప్రయుక్తేన్ద్రియవాజినమ్ । స్మరశస్త్రగలద్రశ్మిం కరిష్యామి కుసారథిమ్॥౧.

ఈరోజు మనస్సును ఆకర్షించే బాణాలు వేసే మన్మథుని సహాయంతో, ఆ ఇంద్రియాలను జయించిన మునిని నేను ఓడిస్తాను.

బ్రహ్మా జనార్దనో వాపి యది వా నీలలోహితః । తమప్యద్య కరిష్యామి కామబాణక్షతాన్తరమ్॥౧.

బ్రహ్మ అయినా, జనార్దనుడు అయినా, లేక నీలకంఠుడు అయినా, ఈరోజు వారినీ కామబాణాలతో గాయపరిచే శక్తి నాకుందని చెప్పింది.

ఇత్యుక్త్వా ప్రజగామాథ ప్రాలేయాద్రిం వపుస్తదా । మునేస్తపః ప్రభావేణ ప్రశాన్తశ్వాపదాశ్రమమ్॥౧.

అలా చెప్పి, వపు వెంటనే మంచు పర్వతానికి వెళ్లింది. అక్కడ మహర్షి తపస్సు వల్ల అడవి జంతువులూ ప్రశాంతంగా ఉన్న ఆశ్రమానికి చేరుకుంది.

స పుంస్కోకిలమాధుర్యా యత్రాస్తే స మహామునిః । క్రోశమాత్రం స్థితా తస్మాదగాయత వరాప్సరాః॥౧.

అక్కడ ఆ మహర్షి, పుంగవ కోయిల పాటల మధురత లాంటి వాతావరణంలో ఉండగా, ఆ అప్సరసలు కొంత దూరంలో నిలబడి పాటలు పాడడం ప్రారంభించాయి.

తద్గీతధ్వనిమాకర్ణ్య మునిర్విస్మితమానసః । జగామ తత్ర యత్రాస్తే సా బాలా రుచిరాననా॥౧.

ఆ పాట ధ్వని విని, ఆ మహర్షి ఆశ్చర్యంతో మనసు కలవరపడి, ఆ అందమైన ముఖం గల యువతిని ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.

తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం మునిః సంస్తభ్య మానసమ్ । క్షోభణాయాగతాం జ్ఞాత్వా కోపామర్షసన్వితః॥౧.

ఆమెను అందంగా చూసి, తన మనస్సును నియంత్రించుకున్న ముని, ఆమె తనను కలవరపర్చడానికి వచ్చిందని తెలుసుకొని కోపంతో, అసహనంతో నిండిపోయాడు.

ఉవాచేదం తతో వాక్యం మహర్షిస్తాం మహాతపాః॥౧.

అప్పుడు ఆ మహాతపస్సు గల మహర్షి ఆమెతో ఇలా మాట్లాడాడు.

యస్మాద్దుః ఖార్జితస్యేహ తపసో విధ్నకారణాత్ । ఆగతాసి మదోన్మత్తే మమ దుః ఖాయ ఖేచరి॥౧.

ఓ ఆకాశంలో సంచరించే వనితా! నీవు గర్వంతో నా తపస్సును భంగపర్చడానికి వచ్చావు. అందువల్ల నన్ను బాధకు గురిచేసింది.

తస్మాత్ సుపర్ణగోత్రే త్వం మత్క్రోధకలుషీకృతా । జన్మ ప్రాప్స్యసి దుష్ప్రజ్ఞే యావద్వర్షాణి షోడశ॥౧.

అందుకే, నా కోపం వల్ల నీవు పక్షుల వంశంలో పదహారు సంవత్సరాలు జన్మిస్తావు, ఓ మూర్ఖురాలా!

నిజరూపం పరిత్యజ్య పక్షిణీరూపధారిణీ । చత్వారస్తే చ తనయా జనిష్యన్తేఽధమాప్సరాః॥౧.

నీ స్వరూపాన్ని వదిలి, పక్షి రూపంలోకి మారి, నీవు నాలుగు కుమారులను కనవు, ఓ నికృష్ట అప్సరసా!

అప్రాప్య తేషు చ ప్రీతిం శస్త్రపూతా పునర్దివి । వాసమాప్స్యసి వక్తవ్యం నోత్తరం తే కథఞ్చన॥౧.

వారిలో సంతోషం పొందక, ఈ శిక్షతో పవిత్రురాలై, మళ్లీ స్వర్గంలో నివసించవచ్చు. కానీ నీవు ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకూడదు.

ఇతి వచనమసహ్యం కోపసంరక్తదృష్టిశ్ చలకలబలయాం తాం మానినీం శ్రావయిత్వా । తరలతరతరఙ్గాం గాం పరిత్యజ్య విప్రః ప్రథితగుణగణౌఘాం సంప్రయాతాః ఖగఙ్గామ్॥౧.

ఈ భరించలేని శాపాన్ని, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో చెప్పి, ఆ గర్వంతో వణికిపోతున్న ఆమెను అక్కడే వదిలి, ఆ మహర్షి వెళ్లిపోయాడు. ఆమె మనస్సు అలలు లాంటి కలవరంతో, భూమిని విడిచి, మంచి లక్షణాలతో పేరుగాంచిన పక్షులలో జన్మించింది.

; ధర్మపక్షిణ ఊచుః హరిశ్చన్ద్రేతి రాజర్షిరాసీత్ త్రేతాయుగే పురా । ధర్మాత్మా పృథివీపాలః ప్రోల్లసత్కీర్తిరుత్తమః॥౭.

త్రేతాయుగంలో హరిశ్చంద్రుడు అనే రాజర్షి ఉండేవాడు. ఆయన ధర్మబద్ధంగా పాలించి, లోకంలో మంచి పేరును సంపాదించాడు.

న దుర్భిక్షం న చ వ్యాధిర్నాకాలమరణం నృణామ్ । నాధర్మరుచయః పౌరాస్తస్మిన్ శాసతి పార్థివే॥౭.

ఆయన పాలనలో ప్రజలకు ఎలాంటి కరువు, వ్యాధి, అకాలమరణం ఉండేవి కావు. ప్రజలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవారు కాదు.

బభూవుర్న తథోన్మత్తా ధన-వీర్య-తపోమదైః । నాజాయన్త స్త్రియశ్చైవ కాశ్చిదప్రాప్తయౌవనాః॥౭.

ఆ కాలంలో ధనం, బలం, తపస్సు వల్ల మదమెక్కినవారు లేరు. ఇంకా యవ్వనాన్ని అందుకోని మహిళలు పుట్టేవారు కూడా లేరు.

స కదాచిన్మహాబాహురరణ్యేఽనుసరన్ మృగమ్ । శుశ్రావ శబ్దమసకృత్ త్రాయస్వేతి చ యోషితామ్॥౭.

ఒకసారి ఆ మహాబలుడు అడవిలో మృగాన్ని వెంబడిస్తూ ఉండగా, అక్కడ మహిళలు 'మమ్మల్ని కాపాడండి!' అని పదే పదే అరుస్తున్న శబ్దాన్ని విన్నాడు.

స విహాయ మృగం రాజా మా భైషీరిత్యభాషత । మయి శాసతి దుర్మేధాః కోఽయమన్యాయవృత్తిమాన్॥౭.

రాజు వెంటనే మృగాన్ని వదిలేసి, 'భయపడకండి!' అని చెప్పాడు. 'నేను పాలిస్తున్నప్పుడు ఇలాంటి దుర్మార్గుడు ఎవరు?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.

తత్క్రన్దితానుసారీ చ సర్వారమ్భవిఘాతకృత్ । ఏకస్మిన్నన్తరే రౌద్రో విఘ్నరాట్ సమచిన్తయత్॥౭.

ఆ అరుపుల శబ్దాన్ని అనుసరిస్తూ రాజు వెళ్లగా, అన్ని ఆటంకాలకు కారణమైన ఒక భయంకరుడు అక్కడ ఉన్నాడని గ్రహించాడు.

విశ్వామిత్రోఽయమతులం తప ఆస్థాయ వీర్యవాన్ । ప్రాగసిద్ధాభవాదీనాం విద్యాః సాధ్యతి వ్రతీ॥౭.

ఇతడు విశ్వామిత్రుడు. అతనికి అపారమైన తపస్సు, బలమున్నవి. దేవతలు సాధించిన విద్యలను ఇతడు దీక్షతో సాధిస్తున్నాడు.

సాధ్యమానాః క్షమామౌనచిత్తసంయమినామునా । తా వై భయార్తాః క్రన్దన్తి కథం కార్యమిదం మయా॥౭.

ఆయన సహనం, మౌనం, మనస్సు నియంత్రణతో ఆ విద్యలను సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాడు. అందుకే ఆ మహిళలు భయంతో అరుస్తున్నారు. ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి అని ఆలోచించాడు.

తేజస్వీ కౌశికశ్వేష్ఠో వయమస్య సుదుర్బలాః । క్రోశన్త్యేతాస్తథా భీతా దుష్పారం ప్రతిభాతి మే॥౭.

బలవంతుడు అయిన కౌశికుడు గుర్రాల రక్షణలో ఉన్నాడు. మేము చాలా బలహీనులం. ఈ భయపడినవారు అరుస్తున్నారు. నేను దీనిని అధిగమించడం అసాధ్యంగా అనిపిస్తోంది.

అథవాయం నృపః ప్రాప్తో మా భైరితి వదన్ ముహుః । ఇమమేవ ప్రవిశ్యాశు సాధయిష్యే యథేప్సితమ్॥౭.

లేదా, ఈ రాజు వచ్చి 'భయపడకండి' అని పదే పదే అంటున్నాడు. వెంటనే ఇతనిలో ప్రవేశించి, నాకు కావాల్సినదాన్ని సాధిస్తాను అని నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఇతి సంచిన్త్య రౌద్రేణ విఘ్నరాజేన వై తతః । తేనావిష్టో నృపః కోపాదిదం వచనమబ్రవీత్॥౭.

అలా ఆ రౌద్రుడు, ఆటంకాల అధిపతి ఆలోచించి, కోపంతో ఆ రాజులో ప్రవేశించాడు. రాజు కోపంతో ఇలా అన్నాడు.

కోఽయం బఘ్నాతి వస్త్రాన్తే పావకం పాపకృన్నరః । బలోష్ణతేజసా దీప్తే మయి పత్యావుపస్థితే॥౭.

నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పటికీ, ఈ పాపాత్ముడు ఎవడు? వస్త్రాంతంలో అగ్ని వెలిగించి, బలంతో, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు.

సోఽద్య మత్కార్ముకాక్షేప-విదీపితదిగన్తరైః । శరైర్విభిన్నసర్వాఙ్గో దీర్ఘనిద్రాం ప్రవేక్ష్యతి॥౭.

ఈ రోజు నా విల్లు నుండి విడుదలైన బాణాలతో, అతని శరీరం చీలిపోతుంది. అన్ని దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, అతడు దీర్ఘనిద్రలోకి వెళ్తాడు.

విశ్వామిత్రస్తతః క్రుద్ధః శ్రుత్వా తన్నృపతేర్వచః । క్రుద్ధే చర్షివరే తస్మిన్ నేశుర్విద్యాః క్షణేన తాః॥౭.

రాజు మాటలు విని, విశ్వామిత్రుడు కోపంతో మండిపోయాడు. ఆ మహర్షి కోపించగానే, ఆ విద్యలు ఒక్కసారిగా అంతరించిపోయాయి.

స చాపి రాజా తం దృష్ట్వా విశ్వామిత్రం తపోనిధిమ్ । భీతః ప్రావేపతాత్యర్థం సహసాశ్వత్థపర్ణవత్॥౭.

రాజు విశ్వామిత్రుడిని, తపస్సులో నిధిని చూసి, ఎంతో భయపడి, ఆకస్మాత్తుగా అశ్వత్థ వృక్షం ఆకుల్లా వణికిపోయాడు.

స దురాత్మన్నితి యదా మునిస్తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ । తతః స రాజా వినయాత్ ప్రణిపత్యాభ్యభాషత॥౭.

ఆ ముని 'నీవు దురాత్ముడివి' అని చెప్పి నిలబడగా, రాజు వినయంతో నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.