మార్కణ్డేయపురాణమ్

; పక్షిణ ఊచుః ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం హరిశ్చన్ద్రవిచేష్టితమ్ । అతః పరం కథాశేషః శ్రూయతాం మునిసత్తమ॥౮.

పక్షులు పలికినవి: హరిశ్చంద్రుని కార్యాలన్నీ నీకు వివరించాం. ఇప్పుడు మునిశ్రేష్ఠా, మిగిలిన కథను విను.

విపాకో రాజసూయస్య పృథివీక్షయకారణమ్ । తద్విపాకనిమిత్తఞ్చ యుద్ధమాడిబకం మహత్॥౮.

రాజసూయ ఫలితంగా భూమి నాశనం కావడానికి కారణం, అలాగే ఆడిబక యుద్ధం అనే మహాసంగ్రామం — ఇవన్నీ ఫలితాలుగా వినవచ్చు.

పక్షిణ ఊచుః రాజ్యచ్యుతే హరిశ్చన్ద్రే గతే చ త్రిదశాలయమ్ । నిశ్చక్రామ మహాతేజా జలవాసాత్ పురోహితః॥౯.

పక్షులు పలికినవి: హరిశ్చంద్రుడు రాజ్యం కోల్పోయి దేవతల లోకానికి వెళ్లినప్పుడు, మహాతేజస్సుతో ఉన్న పురోహితుడు నీటిలోని నివాసం నుంచి బయటికొచ్చాడు.

వశిష్ఠో ద్వాదశాబ్దాన్తే గఙ్గాపర్యుషితో మునిః । శుశ్రావ చ సమస్తన్తు విశ్వామిత్రవిచేష్టితమ్॥౯.

వశిష్ఠుడు, పన్నెండు సంవత్సరాలు గంగా తీరంలో నివసించిన ముని, విశ్వామిత్రుడు చేసిన కార్యాలన్నీ విన్నాడు.

హరిశ్చన్ద్రస్య నాశఞ్చ రాజ్ఞశ్చోదారకర్మణః । చణ్డాలసమ్ప్రయోగఞ్చ భార్యాతనయవిక్రయమ్॥౯.

హరిశ్చంద్రుడు నాశనం కావడం, ఆ ఉదారుడైన రాజు చేసిన పనులు, చండాలులతో మిళితమవడం, భార్య, కుమారుడిని అమ్మడం అన్నీ విన్నాడు.

స శ్రుత్వా సుమాహభాగః ప్రీతిమానవనీపతౌ । చకార కోపం తేజస్వీ విశ్వామిత్రమృషిం ప్రతి॥౯.

ఇలా విన్న రాజు ఎంతో సంతోషించాడు. కానీ తేజస్సుతో కూడిన వశిష్ఠుడు విష్వామిత్రునిపై కోపంతో మండి పడ్డాడు.

వశిష్ఠ ఉవాచ మమ పుత్రశతం తేన విశ్వామిత్రేణ ఘాతితమ్ । తత్రాపి నాభవత్ క్రోధస్తాదృశో యాదృశోఽద్య మే॥౯.

వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: "విష్వామిత్రుడు నా వంద మంది కుమారులను చంపాడు. అప్పుడూ నాకు ఇంతటి కోపం రాలేదు. కానీ ఇప్పుడు నా కోపం అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంది."

శ్రుత్వా నరాధిపమిమం స్వరాజ్యాదవరోపితమ్ । మహాత్మానం మహాభాగం దేవబ్రాహ్మణపూజకమ్॥౯.

ఈ మహాత్ముడు, మహాభాగుడు, దేవతలు బ్రాహ్మణులను భక్తితో పూజించే రాజు తన సింహాసనం కోల్పోయాడని విన్నప్పుడు,

యస్మాత్ స సత్యవాక్ శాన్తః శత్రావపి విమత్సరః । అనాగాశ్చైవ ధర్మాత్మా అప్రమత్తో మదాశ్రయః॥౯.

ఎందుకంటే అతడు సత్యవంతుడు, శాంత స్వభావుడు, శత్రువుల పట్ల కూడా అసూయ లేని వాడు, పాపం లేని వాడు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, అప్రమత్తుడూ, ఆత్మ నియంత్రణ కలిగినవాడు.

సపత్నీభృత్యపుత్రస్తు ప్రాపితోఽన్త్యాం దశాం నృపః । స రాజ్యాచ్చ్యావితోఽనేన బహుశశ్చ ఖిలీకృతః॥౯.

ఆ రాజు తన భార్యలు, సేవకులు, కుమారులతో కలిసి అతి దారుణ స్థితికి చేరాడు. ఆ వ్యక్తి చేత రాజ్యం నుండి తీసివేయబడి, ఎన్నోసార్లు అవమానించబడ్డాడు.

తస్మాద్ దురాత్మా బ్రహ్మద్విట్ ప్రాజ్ఞానామవరోపితః । మచ్ఛాపోపహతో మూఢః స బకత్వమవాప్స్యతి॥౯.

అందుకే ఆ దుష్టుడు, బ్రాహ్మణ ద్వేషి, జ్ఞానులు తక్కువగా చూసిన వాడు, నా శాపం వల్ల మూర్ఖుడై, బకపక్షిగా జన్మిస్తాడు.

పక్షిణ ఊచుః శ్రుత్వా శాపం మహాతేజా విశ్వామిత్రోఽపి కౌశికః । త్వమప్యాడిర్భవస్తేవతి ప్రతిశాపమయచ్ఛత॥౯.

పక్షులు ఇలా అన్నారు: "ఆ శాపాన్ని విని, మహాతేజస్సుతో ఉన్న విష్వామిత్రుడు కూడా నిన్ను శపించాడు — 'నీవు కూడా ఆడిపక్షిగా అవుతావు' అని."

అన్యోఽన్యశాపాత్ తౌ ప్రాప్తౌ తిర్యక్త్వం పరమద్యుతీ । వశిష్ఠః స మహాతేజా విశ్వామిత్రశ్చ కౌశికః॥౯.

ఇలా పరస్పరం శాపాలు వేసుకున్న ఆ ఇద్దరు మహాతేజస్సులు — వశిష్ఠుడు, విష్వామిత్రుడు — జంతువుల రూపాన్ని పొందారు.

అన్యజాతిసమాయోగం గతావప్యమితౌజసౌ । యుయుధాతేఽతిసంరబ్ధౌ మహాబలపరాక్రమౌ॥౯.

వారు వేరే జన్మలు పొందినా, అపార శక్తి కలిగి, తీవ్రమైన కోపంతో, గొప్ప బలంతో పరాక్రమంతో యుద్ధం చేశారు.

యోజనానాం సహస్రే ద్వే ప్రమాణేనాడిరుచ్ఛ్రితః । యన్నవత్యధికం బ్రహ్మన్ ! సహస్రత్రితయం బకః॥౯.

బకపక్షి రెండు వేల యోజనాల ఎత్తులో ఉండగా, ఆడి మూడు వేల తొంభై యోజనాల ఎత్తులో ఉండేవాడు, ఓ బ్రాహ్మణా!

తౌ తు పక్షప్రహారాభ్యామన్యోన్యస్యోరువిక్రమౌ । ప్రహరన్తౌ భయం తీవ్రం ప్రజానాఞ్చక్రతుస్తదా॥౯.

ఆ ఇద్దరు బలవంతులు రెక్కలతో ఒకరిని ఒకరు గట్టిగా కొట్టి, అన్ని జీవులలో తీవ్రమైన భయాన్ని కలిగించారు.

విధూయ పక్షాణి బకో రక్తోద్వృత్తాక్షిరాహనత్ । ఆడిం సోఽప్యున్నతగ్రీవో బకం పద్భ్యామతాడయత్॥౯.

బకపక్షి తన రెక్కలు ఊపుతూ, కన్నులు రక్తంతో ఎర్రగా మారి కొట్టాడు. ఆడిపక్షి మెడ పైకి ఎత్తి, తన కాళ్లతో బకపక్షిని తన్నాడు.

తయోః పక్షానిలాపాస్తాః ప్రపేతుర్గిరయో భువి । గిరిప్రపాతాభిహతా చకమ్పే చ వసున్ధరా॥౯.

వారి రెక్కల గాలికి కొండలు నేలపై పడిపోయాయి. ఆ కొండలు పడటంతో భూమి కంపించింది.

క్ష్మా కమ్పమానా జలధీనుద్వృత్తామ్బూంశ్చకార చ । ననామ చైకపార్శ్వేన పాతాలగమనోన్ముఖీ॥౯.

భూమి కంపించడంతో సముద్రాలు ఉప్పొంగి నీళ్లు పైకి వచ్చాయి. భూమి ఒక వైపు వంగి, పాతాళానికి పడిపోవడానికి సిద్ధమయింది.

కేచిదిగరినిపాతేన కేచిదమ్భోధివారిణా । కేచిన్మహీసఞ్చలనాత్ ప్రయయుః ప్రాణినః క్షయమ్॥౯.

కొంతమంది కొండలు పడిపోవడంతో, మరికొందరు సముద్రపు నీళ్లతో, ఇంకొందరు భూమి కంపించడంతో ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

ఇతి సర్వం పరిత్రస్తం హాహాభూతమచేతనమ్ । జగదాసీత్ సుసమ్భ్రాన్తం పర్యస్తక్షితిమణ్డలమ్॥౯.

ఇలా అన్నీ భయంతో, చైతన్యం లేకుండా, అయోమయంగా మారిపోయాయి. జగత్తు అంతా కలవరపడి, భూమి తిరిగి పడిపోయింది.

హా వత్స ! హా కాన్త ! శిశో ! ప్రయాహ్యేషోఽస్మి సంస్థితః । హా ప్రియే ! కాన్త ! శైలోఽయం పతత్యాశు పలాయతామ్॥౯.

"అయ్యో బిడ్డా! అయ్యో ప్రియమైనవాడా! చిన్నవాడా, పారిపో, నేను మరణించబోతున్నాను! అయ్యో ప్రియమైనవాడా! ప్రియమైనవాడా! ఈ కొండ పడిపోతోంది — త్వరగా పారిపో!"

ఇత్యాకులీకృతే లోకే సంత్రాసవిముఖే తదా । సురైః పరివృతః సర్వైరాజగామ పితామహః॥౯.

ఇలా లోకమంతా కలవరపడి, భయంతో ఉన్నప్పుడు, అన్ని దేవతలతో కలిసి పితామహుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

ప్రత్యువాచ చ విశ్వేశాస్తావుభావతికోపితౌ । యుద్ధం వా విరమత్వేతల్లోకాః స్వాస్థ్యం వ్రజన్తు చ॥౯.

అతివేగంగా కోపంతో ఉన్న వారిద్దరినీ లోకాలయుడైన పరమేశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ యుద్ధాన్ని ఆపండి. లోకాలు మళ్లీ శాంతిగా ఉండిపోవాలి."

శృణ్వన్తావపి తౌ వాక్యం బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః । కోపామర్షసమావిష్టో యుయుధాతే న తస్థతుః॥౯.

బ్రహ్మదేవుడు చెప్పిన మాటలు విన్నా, ఆ ఇద్దరూ కోపంతో, అసహనంతో నిండిపోయి, యుద్ధాన్ని ఆపకుండా కొనసాగించారు.

తతః పితామహో దేవస్తం దృష్ట్వా లోకసంక్షయమ్ । తయోశ్చ హితమన్విచ్ఛన్ తిర్యగ్భావమపానుదత్॥౯.

అప్పుడు పితామహుడు అయిన దేవుడు, లోకాలు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసి, వారిద్దరి మేలు కోరుతూ, వారి మధ్య ఉన్న విరోధాన్ని తొలగించాడు.

తతస్తౌ పూర్వదేహస్థౌ ప్రాహ దేవః ప్రజాపతిః । వ్యుదస్తే తామసే భావే వశిష్ఠ౦-కౌశికర్షభౌ॥౯.

తర్వాత ప్రజాపతి అయిన దేవుడు, వారిద్దరూ మునుపటి శరీరాల్లో ఉన్నట్టు చూసి ఇలా అన్నాడు: "వశిష్ఠ, కౌశికా! మీరు అంధకారపు స్థితి నుంచి బయటపడ్డారు."

జహి వత్స వశిష్ఠ త్వం త్వఞ్చ కౌశిక సత్తమ । తామసం భావమాశ్రిత్య ఈదృగ్యుద్ధం చికీర్షితమ్॥౯.

"వశిష్ఠా! నా బిడ్డా, నీవు కూడా, మహానుభావుడైన కౌశికా, నీవు కూడా, అంధకార ప్రభావంతో ఇలాంటి యుద్ధాన్ని చేయాలని ప్రయత్నించారు. ఇక ఆపండి."

రాజసూయవిపాకోఽయం హరిశ్చన్ద్రస్య భూపతేః । యువయోర్విగ్రహశ్చాయం పృథివీక్షయకారకః॥౯.

"ఈ కలహం హరిశ్చంద్ర మహారాజు చేసిన రాజసూయ యాగ ఫలితమే. మీ ఇద్దరి గొడవ వల్ల భూమి నాశనం అవుతోంది."