మార్కణ్డేయపురాణమ్

మగ్నస్య దుః ఖజలధౌ పారః ప్రాణవియోజనమ్ । ఏకోఽపి బాలకో యోఽయమాసీద్వంశకరః సుతః॥౮.

బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయినవాడికి మరణమే ఒడ్డుగా ఉంటుంది. వంశాన్ని కొనసాగించే నా ఏకైక కుమారుడు కూడా పోయాడు.

మమ దైవామ్బువేగేన మగ్నః సోఽపి బలీయసా । కథం ప్రాణాన్ విముఞ్చామి పరాయత్తోఽస్మి దుర్గతః॥౮.

నా దురదృష్టం నన్ను నీటిలా ముంచేసింది, ఎంత బలమైనవాడినైనా నేను దానికే లోబడి పోయాను. ఇలాంటి కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, నేను నా ప్రాణాలు ఎలా విడిచిపెట్టగలను? నేను పూర్తిగా బలహీనుడిని, దురదృష్టవశాత్తూ ఏమీ చేయలేను.

అథవా నార్తినా క్లిష్టో నరః పాపమవేక్షతే । తిర్యక్త్వే నాస్తి తద్దుః శం నాసిపత్రవనే తథా॥౮.

లేదా, బాధతో బాధపడే మనిషి పాపాన్ని కూడా ఆలోచించవచ్చు. కానీ జంతువుగా పుట్టినప్పుడు అలాంటి బాధ ఉండదు, అలాగే కత్తిపత్రల అడవిలోనూ అంతటి కష్టం ఉండదు.

వైతరణ్యాఙ్కుతస్తాదృగ్ యాదృశం పుత్రవిప్లవే । సోఽహం సుతశిరీరేణ దీప్యమానే హుతాశనే॥౮.

వైతరణి నదిలోని కంకణాల బాధ ఎంత భయంకరమో, కొడుకు మృతిలో కలిగే బాధ కూడా అంతే. ఇప్పుడు నా కొడుకు శరీరం అగ్నిలో దహనమవుతుండగా, నేను కూడా అలాంటి బాధను అనుభవిస్తున్నాను.

నిపతిష్యామి తన్వఙ్గి క్షన్తవ్యం కుకృతం మమ । అనుజ్ఞాతా చ గచ్ఛ త్వం విప్రవేశ్మ సుఛిస్మితే॥౮.

బలహీనమైనవాడినై నేనిప్పుడు పడిపోతాను. నా తప్పులను క్షమించు. నీవు అనుమతి తీసుకుని, చిరునవ్వుతో బ్రాహ్మణుని ఇంటికి వెళ్ళు.

మమ వాక్యఞ్చ తన్వఙ్గి నిబోధాదృతమానసా । యది దత్తం యది హుతం గురవో యది తోషితాః॥౮.

సన్నగా ఉన్నవాడివి, నా మాటలు శ్రద్ధగా విను. నేను దానం చేసినా, హవనం చేసినా, పెద్దలను సంతుష్టిపరిచినా—

పరత్ర సఙ్గమో భూయాత్ పుత్రేణ సహ చ త్వయా । ఇహ లోకే కుతస్త్వేతద్ భవిష్యతి మమేఙ్గితమ్॥౮.

పరలోకంలో నా కొడుకుతో పాటు నీతో కూడా మళ్లీ కలిసే అవకాశం కలగాలి. ఈ లోకంలో మాత్రం నా కోరిక నెరవేరడం అసాధ్యం.

త్వయా సహ మమ శ్రేయో గమనం పుత్రమార్గణే । యన్మయా హసతా కిఞ్చిద్రహస్యే వా శుచిస్మితే॥౮.

నీవు నా వెంట వచ్చి మన కొడుకును వెతకడం నాకు మేలు. చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడివి, నేను ఎప్పుడైనా నవ్వుతూ లేదా రహస్యంగా ఏదైనా అనుచితంగా మాట్లాడినట్లయితే—

అశ్లీలముక్తం తత్ సర్వం క్షన్తవ్యం మమ యాచతః । రాజపత్నీతి గర్వేణ నావజ్ఞేయః స తే ద్విజః । సర్వయత్నేన తే తోష్యః స్వామిదైవతవచ్ఛుభే॥౮.

నాకు క్షమించు అని అడుగుతున్నాను, నేను చెప్పిన అనుచితమైన మాటలన్నీ నీవు మన్నించాలి. నీవు రాణివని గర్వంతో ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి తక్కువగా చూడకూడదు. యత్నపూర్వకంగా, ఆయనను నీ యజమానుడిగా, దైవంగా భావించి సంతుష్టిపరచాలి, శుభవంతురాలివి.

; రాజపత్న్యువాచ అహమప్యత్ర రాజర్షే దీప్యమానే హుతాశనే । దుః ఖభారాసహాద్యైవ సహ యాస్యామి వై త్వయా॥౮.

రాణి ఇలా చెప్పింది— రాజర్షీ! నేను కూడా ఈ అగ్నిలో దహనమవుతున్న బాధను భరించలేక, ఈ రోజు నీతో పాటు వెళ్ళిపోతాను.

; పక్షిణ ఊచుః తతః కృత్వా చితాం రాజా ఆరోప్య తనయం స్వకమ్ । భార్యయా సహితశ్చాసౌ బద్ధాఞ్జలిపుటస్తదా॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నారు— రాజు చితిని సిద్ధం చేసి, తన కుమారుని అందులో ఉంచాడు. భార్యతో కలిసి, చేతులు జోడించి అక్కడ నిలబడ్డాడు.

చిన్తయన్ పరమాత్మానమీశం నారాయణం హరిమ్ । హృత్కోటరగుహాసీనం వాసుదేవం సురేశ్వరమ్ । అనాదినిధనం బ్రహ్మ కృష్ణం పీతామ్బరం శుభమ్॥౮.

ఆయన పరమాత్మను, నారాయణుడిని, హరిని, హృదయంలోని గుహలో ఉన్న వాసుదేవుడిని, దేవతల అధిపతిని, ఆదియంతరహితమైన బ్రహ్మను, పీతాంబరధారినైన కృష్ణుడిని, మంగళకరుడైన వాడిని ధ్యానిస్తూ ఉన్నాడు.

తస్య చిన్తయమానస్య సర్వే దేవాః సవాసవాః । ధర్మం ప్రముఖతః కృత్వా సమాజగ్ముస్త్వరాన్వితాః॥౮.

ఆయన ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు, అందరు దేవతలు, ఇంద్రుడితో కలిసి, ధర్మాన్ని ముందుగా ఉంచుకుని త్వరగా అక్కడికి వచ్చారు.

ఆగత్య సర్వే ప్రోచుస్తే భో భో రాజన్ ! శృణు ప్రభో । అయం పితామహః సాక్షాద్ధర్మశ్చ భగవాన్ స్వయమ్॥౮.

వారు అందరూ వచ్చి ఇలా అన్నారు— రాజా! ప్రభూ! విను. ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా పితామహుడు ఉన్నాడు, భగవంతుడైన ధర్ముడు కూడా వచ్చాడు.

సాధ్యాశ్చ విశ్వే మరుతో లోకపాలాః సవాహనాః । నాగాః సిద్ధాః సగన్ధర్వా రుద్రాశ్చైవ తథాశ్వినౌ॥౮.

సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, మరుత్‌లు, లోకపాలకులు, నాగులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, రుద్రులు, అశ్వినీదేవతలు— వీరందరూ అక్కడ ఉన్నారు.

ఏతే చాన్యే చ బహవో విశ్వామిత్రస్తథైవ చ । విశ్వత్రయేణ యో మిత్రం కర్తుం న శకితః పురా॥౮.

విశ్వామిత్రుడు సహా మరికొంతమంది కూడా అక్కడ ఉన్నారు. మునుపు విశ్వత్రయం తో స్నేహం చేయలేకపోయిన విశ్వామిత్రుడు కూడా వచ్చాడు.

విశ్వామిత్రస్తు తే మైత్రీమిష్టఞ్చాహర్తుమిచ్ఛతి । ఆరురోహ తతః ప్రాప్తో ధర్మః శక్రోఽథ గాధిజః॥౮.

ఇప్పుడు విశ్వామిత్రుడు నీతో స్నేహం చేయాలని కోరుకుంటున్నాడు. ఆ తరువాత ధర్ముడు, ఇంద్రుడు, గాధిపుత్రుడు అక్కడికి వచ్చారు.

; ధర్మి ఉవాచ మా రాజన్ ! సాహసం కార్షోర్ధర్మోఽహం త్వాముపాగతః । తితిక్షా-దమ-సత్యాద్యైః స్వగుణైః పరితోషితః॥౮.

ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు— రాజా! తొందరపడి ఏదైనా చేయకూ. నేనే ధర్ముడిని, నీ సహనానికి, నియమానికి, సత్యానికి సంతోషించి నీ వద్దకు వచ్చాను.

; ఇన్ద్ర ఉవాచ హరిశ్చన్ద్ర మాహభాగ ! ప్రాప్తః శక్రోఽస్మితేఽన్తికమ్ । త్వయా సభార్యపుత్రేణ జితా లోకాః సనాతనాః॥౮.

ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు— హరిశ్చంద్ర మహాభాగా! నేను శక్రుడిని, నీ వద్దకు వచ్చాను. నీవు నీ భార్య, కొడుకుతో కలసి శాశ్వత లోకాలను జయించావు.

ఆరోహ త్రిదివం రాజన్ ! భార్యాపుత్రసమన్వితః । సుదుష్ప్రాప్తం నరైరన్యైర్జితమాత్మీయకర్మభిః॥౮.

ఓ రాజా! నీవు నీ భార్య, కుమారునితో కలిసి, ఇతరులకు చాలా కష్టంగా దక్కే పరమ పదాన్ని, నీ సొంత సత్కర్మల వల్ల పొందావు. ఇప్పుడు స్వర్గానికి ఎక్కు.

; పక్షిణ ఊచుః తతోఽమృతమయం వర్షమపమృత్యువినాశనమ్ । ఇన్ద్రః ప్రాసృజదాకాశాచ్చితాస్థానగతః ప్రభుః॥౮.

ఆ సమయంలో ఇంద్రుడు దేవతల మధ్య కూర్చొని, ఆకాశం నుండి మరణాన్ని తొలగించే అమృత వర్షాన్ని కురిపించాడు.

పుష్పవర్షఞ్చ సుమహద్దేవదున్దుభినిస్వనమ్ । తతస్తతో వర్తమానే సమాజే దేవసంకులే॥౮.

అక్కడ దేవతల సమూహంలో ఉన్న సభలో, ఎక్కడికక్కడా పుష్పవర్షం కురిసింది, దేవదుండుబులు మ్రోగాయి.

సముత్తస్థౌ తతః పుత్రో రాజ్ఞస్తస్య మహాత్మనః । సుకుమారతనుః సుస్థః ప్రసన్నేన్ద్రియమానసః॥౮.

ఆ మహాత్ముడైన రాజుని కుమారుడు, సున్నితమైన శరీరంతో, ఆరోగ్యంగా, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ప్రశాంతంగా లేచాడు.

తతో రాజా హరిశ్చన్ద్రః పరిష్వజ్య సుతం క్షణాత్ । సభార్యః స శ్రియా యుక్తో దివ్యమాల్యామ్బరాన్వితః॥౮.

తర్వాత హరిశ్చంద్రుడు, దివ్యమాలలు, వస్త్రాలతో అలంకరించబడి, తన భార్యతో కలిసి కుమారుణ్ణి హర్షంతో ఒడిచ్చుకున్నాడు.

సుస్థః సమ్పూర్ణహృదయో ముదా పరమయా యుతః । బభూవ తత్క్షణాదిన్ద్రో భూయశ్చైనమభాషత॥౮.

ఆ క్షణంలోనే ఆరోగ్యంగా, హృదయం సంతృప్తితో, పరమానందంతో నిండిపోయాడు. అప్పుడు ఇంద్రుడు మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.

సభార్యస్త్వం సపుత్రశ్చ ప్రాప్స్యసే సద్గతిం పరామ్ । సమారోహ మాహభాగ నిజానాం కర్మణాం ఫలైః॥౮.

నీ భార్య, కుమారునితో కలిసి, నీ సత్కర్మల ఫలితంగా పరమగతి పొందుతావు. మహాభాగ! స్వర్గానికి ఎక్కు.

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ దేవరాజాననుజ్ఞాతః స్వామినా శ్వపచేన వై । అగత్వా నిష్కృతిం తస్య నారోక్ష్యేఽహం సురాలయమ్॥౮.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: "దేవేంద్రా! మీరు అనుమతించినా, నా యజమాని అయిన చండాలునికి నేను అప్పగించిన బాధ్యతను నెరవేర్చకుండా, స్వర్గానికి పోను."

; ధర్మ ఉవాచ తవైనం భావినం క్లేశమవగమ్యాత్మమాయయా । ఆత్మా శ్వపాకతాం నీతో దర్శితం తచ్చ చాపలమ్॥౮.

ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు: "నీ భవిష్యత్తు కష్టం తెలుసుకొని, నా స్వీయ శక్తితో నిన్ను చండాల స్థితికి తీసుకెళ్లాను. ఆ చంచలతను కూడా నీకు చూపించాను."

; ఇన్ద్ర ఉవాచ ప్రార్థ్యతే యత్ పరం స్థానం సమస్తైర్మనుజైర్భువి । తదారోహ హరిశ్చన్ద్ర స్థానం పుణ్యకృతాం నృణామ్॥౮.

ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: "హరిశ్చంద్రా! భూమిపై అందరూ కోరుకునే, సత్కర్మలు చేసినవారికి లభించే పరమ స్థానం నీవు పొందు."