మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఏవముక్త్వా సమాశ్లిష్య కణ్ఠం రాజ్ఞో నృపాత్మజా । కష్టశోకశతాధారా విలలాపార్తయా గిరా॥౮.

ఇలా చెప్పి, రాజుని కుమార్తె అతని మెడను ఆలింగనం చేసి, వందలాది దుఃఖధారలతో, బాధతో నిండిన స్వరంలో విలపించింది.

; రాజపత్న్యువాచ రాజన్ ! స్వప్నోఽథ తథ్యం వా యదేతన్మన్యతే భవాన్ । తత్ కథ్యతాం మహాభాగ మనో వై ముహ్యతే మమ॥౮.

రాణి ఇలా అనింది: రాజా! ఇది కలలో జరుగుతోందా, నిజంగానే జరుగుతోందా? దయచేసి చెప్పండి ప్రభూ, నా మనస్సు అయోమయంగా ఉంది.

యద్యేతదేవం ధర్మజ్ఞ నాస్తి ధర్మే సహాయతా । తథైవ విప్రదేవాదిపూజనే పాలనే భువః॥౮.

ఇది నిజమైతే, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ధర్మంలో సహాయం లేదు. అలాగే బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, భూమిని పూజించడం, రక్షించడం కూడా వృథా.

నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యమార్జవం చానృశంసతా । యత్ర త్వం ధర్మపరమః స్వరాజ్యాదవరోపితః॥౮.

ధర్మం లేదు, సత్యం లేదు, నేరుగా ఉండటం లేదు, దయ కూడా లేదు. ఎందుకంటే నువ్వు ధర్మానికి పరమంగా ఉండి కూడా నీ స్వరాజ్యాన్ని కోల్పోయావు.

ఇతి తస్యా వచః శ్రుత్వా నిశ్వస్యోష్ణం సగద్గదమ్ । కథయామాస తన్వఙ్గ్యా యథా ప్రాప్తా శ్వపాకతా॥౮.

ఆమె మాటలు విని, అతడు వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, వణుకుతున్న స్వరంతో తన సన్నని భార్యకు తాను ఎలా శ్వపాకుల మధ్యకు వచ్చానో చెప్పాడు.

రుదిత్వా సాపి సుచిరం నిశ్వస్యోష్ణఞ్చ దుః ఖితా । స్వపుత్రమరణం భీరుర్యథావృత్తం న్యవేదయత్॥౮.

ఆమె కూడా చాలా సేపు ఏడ్చి, బాధతో వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, భయంతో తన కుమారుడి మరణాన్ని జరిగినట్టు వివరించింది.

; రాజోవాచ ప్రియే ! న రోచయే దీర్ఘం కాలం క్లేశముపాసితుమ్ । నాత్మాయత్తశ్చ తన్వఙ్గి పశ్య మే మన్దభాగ్యతామ్॥౮.

రాజు ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా, నేను ఎక్కువ కాలం బాధను భరించాలనుకోవడం లేదు. నా అదృష్టం నా చేతిలో లేదు, నా దురదృష్టాన్ని చూడు.

చణ్డాలేనాననుజ్ఞాతః ప్రవేక్ష్యే జ్వలనం యది । చణ్డాలదాసతాం యాస్యే పునరప్యన్యజన్మని॥౮.

చండాలుడు అనుమతి ఇవ్వకుండా నేను అగ్నిలోకి వెళితే, మళ్ళీ మరో జన్మలో చండాలుడి దాసుడిగా మారిపోతాను.

నరకే చ తపిష్యామి కోటకః కృమిభోజనః । వైతరణ్యాం మహాపూయ-వసాసృక్-స్నాయుపిచ్ఛిలే॥౮.

నరకంలో నేను పురుగులకు ఆహారమై బాధపడతాను. వైతరణి నదిలో పుళ్ళు, రక్తం, మేద, మాంసంతో కలసి, నరాల వల్ల జారిపోతూ ఉండిపోతాను.

అసిపత్రవనే ప్రాప్య ఛేదం ప్రాప్స్యామి దారుణమ్ । తాపం ప్రాప్స్యామి వా ప్రాప్య మహారౌరవరౌరవౌ॥౮.

కత్తిపత్రల అడవిలో భయంకరమైన కోయింపును అనుభవిస్తాను, లేదా మహారౌరవ, రౌరవ నరకాలలో తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తాను.

మగ్నస్య దుః ఖజలధౌ పారః ప్రాణవియోజనమ్ । ఏకోఽపి బాలకో యోఽయమాసీద్వంశకరః సుతః॥౮.

బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయినవాడికి మరణమే ఒడ్డుగా ఉంటుంది. వంశాన్ని కొనసాగించే నా ఏకైక కుమారుడు కూడా పోయాడు.

మమ దైవామ్బువేగేన మగ్నః సోఽపి బలీయసా । కథం ప్రాణాన్ విముఞ్చామి పరాయత్తోఽస్మి దుర్గతః॥౮.

నా దురదృష్టం నన్ను నీటిలా ముంచేసింది, ఎంత బలమైనవాడినైనా నేను దానికే లోబడి పోయాను. ఇలాంటి కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, నేను నా ప్రాణాలు ఎలా విడిచిపెట్టగలను? నేను పూర్తిగా బలహీనుడిని, దురదృష్టవశాత్తూ ఏమీ చేయలేను.

అథవా నార్తినా క్లిష్టో నరః పాపమవేక్షతే । తిర్యక్త్వే నాస్తి తద్దుః శం నాసిపత్రవనే తథా॥౮.

లేదా, బాధతో బాధపడే మనిషి పాపాన్ని కూడా ఆలోచించవచ్చు. కానీ జంతువుగా పుట్టినప్పుడు అలాంటి బాధ ఉండదు, అలాగే కత్తిపత్రల అడవిలోనూ అంతటి కష్టం ఉండదు.

వైతరణ్యాఙ్కుతస్తాదృగ్ యాదృశం పుత్రవిప్లవే । సోఽహం సుతశిరీరేణ దీప్యమానే హుతాశనే॥౮.

వైతరణి నదిలోని కంకణాల బాధ ఎంత భయంకరమో, కొడుకు మృతిలో కలిగే బాధ కూడా అంతే. ఇప్పుడు నా కొడుకు శరీరం అగ్నిలో దహనమవుతుండగా, నేను కూడా అలాంటి బాధను అనుభవిస్తున్నాను.

నిపతిష్యామి తన్వఙ్గి క్షన్తవ్యం కుకృతం మమ । అనుజ్ఞాతా చ గచ్ఛ త్వం విప్రవేశ్మ సుఛిస్మితే॥౮.

బలహీనమైనవాడినై నేనిప్పుడు పడిపోతాను. నా తప్పులను క్షమించు. నీవు అనుమతి తీసుకుని, చిరునవ్వుతో బ్రాహ్మణుని ఇంటికి వెళ్ళు.

మమ వాక్యఞ్చ తన్వఙ్గి నిబోధాదృతమానసా । యది దత్తం యది హుతం గురవో యది తోషితాః॥౮.

సన్నగా ఉన్నవాడివి, నా మాటలు శ్రద్ధగా విను. నేను దానం చేసినా, హవనం చేసినా, పెద్దలను సంతుష్టిపరిచినా—

పరత్ర సఙ్గమో భూయాత్ పుత్రేణ సహ చ త్వయా । ఇహ లోకే కుతస్త్వేతద్ భవిష్యతి మమేఙ్గితమ్॥౮.

పరలోకంలో నా కొడుకుతో పాటు నీతో కూడా మళ్లీ కలిసే అవకాశం కలగాలి. ఈ లోకంలో మాత్రం నా కోరిక నెరవేరడం అసాధ్యం.

త్వయా సహ మమ శ్రేయో గమనం పుత్రమార్గణే । యన్మయా హసతా కిఞ్చిద్రహస్యే వా శుచిస్మితే॥౮.

నీవు నా వెంట వచ్చి మన కొడుకును వెతకడం నాకు మేలు. చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడివి, నేను ఎప్పుడైనా నవ్వుతూ లేదా రహస్యంగా ఏదైనా అనుచితంగా మాట్లాడినట్లయితే—

అశ్లీలముక్తం తత్ సర్వం క్షన్తవ్యం మమ యాచతః । రాజపత్నీతి గర్వేణ నావజ్ఞేయః స తే ద్విజః । సర్వయత్నేన తే తోష్యః స్వామిదైవతవచ్ఛుభే॥౮.

నాకు క్షమించు అని అడుగుతున్నాను, నేను చెప్పిన అనుచితమైన మాటలన్నీ నీవు మన్నించాలి. నీవు రాణివని గర్వంతో ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి తక్కువగా చూడకూడదు. యత్నపూర్వకంగా, ఆయనను నీ యజమానుడిగా, దైవంగా భావించి సంతుష్టిపరచాలి, శుభవంతురాలివి.

; రాజపత్న్యువాచ అహమప్యత్ర రాజర్షే దీప్యమానే హుతాశనే । దుః ఖభారాసహాద్యైవ సహ యాస్యామి వై త్వయా॥౮.

రాణి ఇలా చెప్పింది— రాజర్షీ! నేను కూడా ఈ అగ్నిలో దహనమవుతున్న బాధను భరించలేక, ఈ రోజు నీతో పాటు వెళ్ళిపోతాను.

; పక్షిణ ఊచుః తతః కృత్వా చితాం రాజా ఆరోప్య తనయం స్వకమ్ । భార్యయా సహితశ్చాసౌ బద్ధాఞ్జలిపుటస్తదా॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నారు— రాజు చితిని సిద్ధం చేసి, తన కుమారుని అందులో ఉంచాడు. భార్యతో కలిసి, చేతులు జోడించి అక్కడ నిలబడ్డాడు.

చిన్తయన్ పరమాత్మానమీశం నారాయణం హరిమ్ । హృత్కోటరగుహాసీనం వాసుదేవం సురేశ్వరమ్ । అనాదినిధనం బ్రహ్మ కృష్ణం పీతామ్బరం శుభమ్॥౮.

ఆయన పరమాత్మను, నారాయణుడిని, హరిని, హృదయంలోని గుహలో ఉన్న వాసుదేవుడిని, దేవతల అధిపతిని, ఆదియంతరహితమైన బ్రహ్మను, పీతాంబరధారినైన కృష్ణుడిని, మంగళకరుడైన వాడిని ధ్యానిస్తూ ఉన్నాడు.

తస్య చిన్తయమానస్య సర్వే దేవాః సవాసవాః । ధర్మం ప్రముఖతః కృత్వా సమాజగ్ముస్త్వరాన్వితాః॥౮.

ఆయన ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు, అందరు దేవతలు, ఇంద్రుడితో కలిసి, ధర్మాన్ని ముందుగా ఉంచుకుని త్వరగా అక్కడికి వచ్చారు.

ఆగత్య సర్వే ప్రోచుస్తే భో భో రాజన్ ! శృణు ప్రభో । అయం పితామహః సాక్షాద్ధర్మశ్చ భగవాన్ స్వయమ్॥౮.

వారు అందరూ వచ్చి ఇలా అన్నారు— రాజా! ప్రభూ! విను. ఇక్కడ ప్రత్యక్షంగా పితామహుడు ఉన్నాడు, భగవంతుడైన ధర్ముడు కూడా వచ్చాడు.

సాధ్యాశ్చ విశ్వే మరుతో లోకపాలాః సవాహనాః । నాగాః సిద్ధాః సగన్ధర్వా రుద్రాశ్చైవ తథాశ్వినౌ॥౮.

సాధ్యులు, విశ్వదేవతలు, మరుత్‌లు, లోకపాలకులు, నాగులు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, రుద్రులు, అశ్వినీదేవతలు— వీరందరూ అక్కడ ఉన్నారు.

ఏతే చాన్యే చ బహవో విశ్వామిత్రస్తథైవ చ । విశ్వత్రయేణ యో మిత్రం కర్తుం న శకితః పురా॥౮.

విశ్వామిత్రుడు సహా మరికొంతమంది కూడా అక్కడ ఉన్నారు. మునుపు విశ్వత్రయం తో స్నేహం చేయలేకపోయిన విశ్వామిత్రుడు కూడా వచ్చాడు.

విశ్వామిత్రస్తు తే మైత్రీమిష్టఞ్చాహర్తుమిచ్ఛతి । ఆరురోహ తతః ప్రాప్తో ధర్మః శక్రోఽథ గాధిజః॥౮.

ఇప్పుడు విశ్వామిత్రుడు నీతో స్నేహం చేయాలని కోరుకుంటున్నాడు. ఆ తరువాత ధర్ముడు, ఇంద్రుడు, గాధిపుత్రుడు అక్కడికి వచ్చారు.

; ధర్మి ఉవాచ మా రాజన్ ! సాహసం కార్షోర్ధర్మోఽహం త్వాముపాగతః । తితిక్షా-దమ-సత్యాద్యైః స్వగుణైః పరితోషితః॥౮.

ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు— రాజా! తొందరపడి ఏదైనా చేయకూ. నేనే ధర్ముడిని, నీ సహనానికి, నియమానికి, సత్యానికి సంతోషించి నీ వద్దకు వచ్చాను.

; ఇన్ద్ర ఉవాచ హరిశ్చన్ద్ర మాహభాగ ! ప్రాప్తః శక్రోఽస్మితేఽన్తికమ్ । త్వయా సభార్యపుత్రేణ జితా లోకాః సనాతనాః॥౮.

ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు— హరిశ్చంద్ర మహాభాగా! నేను శక్రుడిని, నీ వద్దకు వచ్చాను. నీవు నీ భార్య, కొడుకుతో కలసి శాశ్వత లోకాలను జయించావు.