మార్కణ్డేయపురాణమ్

శ్వపాకార్హమతో మోహం జగామాయతలోచనా । ప్రాప్య చేతశ్చ శనకైః సగద్గదమభాషత॥౮.

ఆమె విశాలమైన కళ్ళు మబ్బుగా మారి, మూర్ఛతో శ్వపాకురాలవలె అయింది. కాస్త కాస్తగా జ్ఞానం వచ్చి, గొంతు కట్టుకుని మాట్లాడింది.

ధిక్ త్వాం దైవాతికరుణాం నిర్మర్యాదం జుగుప్సితమ్ । యేనాయమమరప్రఖ్యో నీతో రాజా శ్వపాకతామ్॥౮.

ఓ దయలేని విధీ! నీకు సిగ్గు లేదు. నీ వల్ల ఈ అమరులకు సమానమైన రాజు శ్వపాకుని స్థితికి దిగజారాడు.

రాజ్యనాశం సుహృత్త్యాగం భార్యా-తనయవిక్రయమ్ । ప్రాపయిత్వాపి నో కుక్తశ్చణ్డాలోఽయం కృతో నృపః॥౮.

రాజ్యాన్ని పోగొట్టించి, మిత్రులను వదిలించించి, భార్య, కుమారుని అమ్మించించి, చివరికి ఈ రాజును శ్వపాకుడిగా చేసి, అపహాస్యం చేశావు.

హా రాజన్ ! జాతసన్తాపామిత్థం మాం ధరణీతలాత్ । ఉత్థాప్య నాద్య పర్యఙ్కమారోహేతి కిముచ్యతే॥౮.

అయ్యో రాజా! నేను ఎంత బాధపడుతున్నానో చూడండి. ఇంతవరకు ఎవరైనా నన్ను భూమి మీద నుంచి లేపి, మునుపట్లా మంచంపై కూర్చోబెట్టేవారు. కానీ ఇప్పుడు ఎవ్వరూ అలా చేయడం లేదు.

నాద్య పశ్యామి తే ఛత్రం భృఙ్గారమథవా పునః । చామరం వ్యజనఞ్చాపి కోఽయం విధివిపర్యయః॥౮.

ఈరోజు నీ రాజచత్రం కనిపించడం లేదు, ఆభరణాలు కూడా లేవు, చామరము గానీ, పంకా గానీ కనబడటం లేదు. ఇది ఎలాంటి దురదృష్టమో!

యస్యాగ్రే వ్రజతః పూర్వం రాజానో భృత్యతాం గతాః । స్వోత్తరీయైరకుర్వన్త నీరజస్కం మహీతలమ్॥౮.

నీవు ముందుగా నడిచేటప్పుడు, ఇతర రాజులు కూడా నీ సేవకులై, తమ ఉత్తరీయాలతో నేలపై ఉన్న ధూళిని తుడిచేవారు.

సోఽయం కపాలసంలగ్న-ఘటీఘటనిరన్తరే । మృతనిర్మాల్యసూత్రాన్తర్గూగ్కేశే సుదారుణే॥౮.

ఇప్పుడు ఇతని మెడకు కపాలం కట్టబడి ఉంది, విరిగిన కుండల దండ ధరించాడు, చనిపోయిన వారి మిగతా అవయవాలతో జుట్టు చిక్కుకొని, భయంకరంగా కనిపిస్తున్నాడు.

వసానిస్యన్దసంశుష్క-మహీపుటకమణ్డితే । భస్మాఙ్గారార్ధదగ్ధాస్థి-మజ్జాసఙ్ఘట్టభీషణే॥౮.

మాంసం కారిన మట్టితో కూడిన ముద్దను ధరించి, బూడిద, అగ్ని, అర్ధం కాలిన ఎముకలు, మజ్జతో కలసి భయానకంగా ఉన్నాడు.

గృధ్ర-గోమాయునాదార్తనష్టక్షుద్రవిహఙ్గమే । చితాధూమాతతిరుచా నీలీకృతదిగన్తరే॥౮.

గద్దలు, నక్కలు అరుపులతో బాధపడుతూ, చిన్న పక్షులు పారిపోయి, చితా పొగతో దిక్కులు నలుపుగా మారిపోయాయి.

కుణపాస్వాదనముదా సమ్ప్రహృష్టనిశాచరే । చరత్యమేధ్యే రాజేన్ద్రః శ్మశానే దుః ఖపీడితః॥౮.

శవాలను రుచి చూస్తూ, రాత్రిపూట తిరిగే దయ్యాలను సంతోషపెట్టుతూ, రాజు బాధతో, అపవిత్రమైన శ్మశానంలో తిరుగుతున్నాడు.

ఏవముక్త్వా సమాశ్లిష్య కణ్ఠం రాజ్ఞో నృపాత్మజా । కష్టశోకశతాధారా విలలాపార్తయా గిరా॥౮.

ఇలా చెప్పి, రాజుని కుమార్తె అతని మెడను ఆలింగనం చేసి, వందలాది దుఃఖధారలతో, బాధతో నిండిన స్వరంలో విలపించింది.

; రాజపత్న్యువాచ రాజన్ ! స్వప్నోఽథ తథ్యం వా యదేతన్మన్యతే భవాన్ । తత్ కథ్యతాం మహాభాగ మనో వై ముహ్యతే మమ॥౮.

రాణి ఇలా అనింది: రాజా! ఇది కలలో జరుగుతోందా, నిజంగానే జరుగుతోందా? దయచేసి చెప్పండి ప్రభూ, నా మనస్సు అయోమయంగా ఉంది.

యద్యేతదేవం ధర్మజ్ఞ నాస్తి ధర్మే సహాయతా । తథైవ విప్రదేవాదిపూజనే పాలనే భువః॥౮.

ఇది నిజమైతే, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ధర్మంలో సహాయం లేదు. అలాగే బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, భూమిని పూజించడం, రక్షించడం కూడా వృథా.

నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యమార్జవం చానృశంసతా । యత్ర త్వం ధర్మపరమః స్వరాజ్యాదవరోపితః॥౮.

ధర్మం లేదు, సత్యం లేదు, నేరుగా ఉండటం లేదు, దయ కూడా లేదు. ఎందుకంటే నువ్వు ధర్మానికి పరమంగా ఉండి కూడా నీ స్వరాజ్యాన్ని కోల్పోయావు.

ఇతి తస్యా వచః శ్రుత్వా నిశ్వస్యోష్ణం సగద్గదమ్ । కథయామాస తన్వఙ్గ్యా యథా ప్రాప్తా శ్వపాకతా॥౮.

ఆమె మాటలు విని, అతడు వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, వణుకుతున్న స్వరంతో తన సన్నని భార్యకు తాను ఎలా శ్వపాకుల మధ్యకు వచ్చానో చెప్పాడు.

రుదిత్వా సాపి సుచిరం నిశ్వస్యోష్ణఞ్చ దుః ఖితా । స్వపుత్రమరణం భీరుర్యథావృత్తం న్యవేదయత్॥౮.

ఆమె కూడా చాలా సేపు ఏడ్చి, బాధతో వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, భయంతో తన కుమారుడి మరణాన్ని జరిగినట్టు వివరించింది.

; రాజోవాచ ప్రియే ! న రోచయే దీర్ఘం కాలం క్లేశముపాసితుమ్ । నాత్మాయత్తశ్చ తన్వఙ్గి పశ్య మే మన్దభాగ్యతామ్॥౮.

రాజు ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా, నేను ఎక్కువ కాలం బాధను భరించాలనుకోవడం లేదు. నా అదృష్టం నా చేతిలో లేదు, నా దురదృష్టాన్ని చూడు.

చణ్డాలేనాననుజ్ఞాతః ప్రవేక్ష్యే జ్వలనం యది । చణ్డాలదాసతాం యాస్యే పునరప్యన్యజన్మని॥౮.

చండాలుడు అనుమతి ఇవ్వకుండా నేను అగ్నిలోకి వెళితే, మళ్ళీ మరో జన్మలో చండాలుడి దాసుడిగా మారిపోతాను.

నరకే చ తపిష్యామి కోటకః కృమిభోజనః । వైతరణ్యాం మహాపూయ-వసాసృక్-స్నాయుపిచ్ఛిలే॥౮.

నరకంలో నేను పురుగులకు ఆహారమై బాధపడతాను. వైతరణి నదిలో పుళ్ళు, రక్తం, మేద, మాంసంతో కలసి, నరాల వల్ల జారిపోతూ ఉండిపోతాను.

అసిపత్రవనే ప్రాప్య ఛేదం ప్రాప్స్యామి దారుణమ్ । తాపం ప్రాప్స్యామి వా ప్రాప్య మహారౌరవరౌరవౌ॥౮.

కత్తిపత్రల అడవిలో భయంకరమైన కోయింపును అనుభవిస్తాను, లేదా మహారౌరవ, రౌరవ నరకాలలో తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తాను.

మగ్నస్య దుః ఖజలధౌ పారః ప్రాణవియోజనమ్ । ఏకోఽపి బాలకో యోఽయమాసీద్వంశకరః సుతః॥౮.

బాధ సముద్రంలో మునిగిపోయినవాడికి మరణమే ఒడ్డుగా ఉంటుంది. వంశాన్ని కొనసాగించే నా ఏకైక కుమారుడు కూడా పోయాడు.

మమ దైవామ్బువేగేన మగ్నః సోఽపి బలీయసా । కథం ప్రాణాన్ విముఞ్చామి పరాయత్తోఽస్మి దుర్గతః॥౮.

నా దురదృష్టం నన్ను నీటిలా ముంచేసింది, ఎంత బలమైనవాడినైనా నేను దానికే లోబడి పోయాను. ఇలాంటి కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు, నేను నా ప్రాణాలు ఎలా విడిచిపెట్టగలను? నేను పూర్తిగా బలహీనుడిని, దురదృష్టవశాత్తూ ఏమీ చేయలేను.

అథవా నార్తినా క్లిష్టో నరః పాపమవేక్షతే । తిర్యక్త్వే నాస్తి తద్దుః శం నాసిపత్రవనే తథా॥౮.

లేదా, బాధతో బాధపడే మనిషి పాపాన్ని కూడా ఆలోచించవచ్చు. కానీ జంతువుగా పుట్టినప్పుడు అలాంటి బాధ ఉండదు, అలాగే కత్తిపత్రల అడవిలోనూ అంతటి కష్టం ఉండదు.

వైతరణ్యాఙ్కుతస్తాదృగ్ యాదృశం పుత్రవిప్లవే । సోఽహం సుతశిరీరేణ దీప్యమానే హుతాశనే॥౮.

వైతరణి నదిలోని కంకణాల బాధ ఎంత భయంకరమో, కొడుకు మృతిలో కలిగే బాధ కూడా అంతే. ఇప్పుడు నా కొడుకు శరీరం అగ్నిలో దహనమవుతుండగా, నేను కూడా అలాంటి బాధను అనుభవిస్తున్నాను.

నిపతిష్యామి తన్వఙ్గి క్షన్తవ్యం కుకృతం మమ । అనుజ్ఞాతా చ గచ్ఛ త్వం విప్రవేశ్మ సుఛిస్మితే॥౮.

బలహీనమైనవాడినై నేనిప్పుడు పడిపోతాను. నా తప్పులను క్షమించు. నీవు అనుమతి తీసుకుని, చిరునవ్వుతో బ్రాహ్మణుని ఇంటికి వెళ్ళు.

మమ వాక్యఞ్చ తన్వఙ్గి నిబోధాదృతమానసా । యది దత్తం యది హుతం గురవో యది తోషితాః॥౮.

సన్నగా ఉన్నవాడివి, నా మాటలు శ్రద్ధగా విను. నేను దానం చేసినా, హవనం చేసినా, పెద్దలను సంతుష్టిపరిచినా—

పరత్ర సఙ్గమో భూయాత్ పుత్రేణ సహ చ త్వయా । ఇహ లోకే కుతస్త్వేతద్ భవిష్యతి మమేఙ్గితమ్॥౮.

పరలోకంలో నా కొడుకుతో పాటు నీతో కూడా మళ్లీ కలిసే అవకాశం కలగాలి. ఈ లోకంలో మాత్రం నా కోరిక నెరవేరడం అసాధ్యం.

త్వయా సహ మమ శ్రేయో గమనం పుత్రమార్గణే । యన్మయా హసతా కిఞ్చిద్రహస్యే వా శుచిస్మితే॥౮.

నీవు నా వెంట వచ్చి మన కొడుకును వెతకడం నాకు మేలు. చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడివి, నేను ఎప్పుడైనా నవ్వుతూ లేదా రహస్యంగా ఏదైనా అనుచితంగా మాట్లాడినట్లయితే—

అశ్లీలముక్తం తత్ సర్వం క్షన్తవ్యం మమ యాచతః । రాజపత్నీతి గర్వేణ నావజ్ఞేయః స తే ద్విజః । సర్వయత్నేన తే తోష్యః స్వామిదైవతవచ్ఛుభే॥౮.

నాకు క్షమించు అని అడుగుతున్నాను, నేను చెప్పిన అనుచితమైన మాటలన్నీ నీవు మన్నించాలి. నీవు రాణివని గర్వంతో ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి తక్కువగా చూడకూడదు. యత్నపూర్వకంగా, ఆయనను నీ యజమానుడిగా, దైవంగా భావించి సంతుష్టిపరచాలి, శుభవంతురాలివి.