మార్కణ్డేయపురాణమ్

తాత ! తాతేతి మధురం బ్రువాణం స్వయమాగతమ్ । ఉపగుహ్య వదిష్యే కం వత్స ! వత్సేతి సౌహృదాత్॥౮.

"తాతా! తాతా!" అని మధురంగా పిలిచి, నన్ను చేరుకునే నువ్వు లేరు. ఇకపై నేను ఎవరిని ఆలింగనం చేసుకుని, "వత్సా! వత్సా!" అని ప్రేమగా పిలవాలి?

కస్య జానుప్రణీతేన పిఙ్గేన క్షితిరేణునా । మమోత్తరీయముత్సఙ్గం తథాఙ్గం మలమేష్యతి॥౮.

ఇకపై ఎవరి మోకాళ్ళు, పసుపు మట్టి అంటుకుని, నా పై వస్త్రాన్ని, నా శరీరాన్ని మురికిపెట్టబోతాయి? నువ్వు చేసినట్టు ఇంకెవరు చేస్తారు?

అఙ్గప్రత్యఙ్గసమ్భూతో మనోహృదయనన్దనః । మయా కుపిత్రా హా వత్స ! విక్రీతో యేన వస్తువత్॥౮.

నా శరీరంలో పుట్టినవాడా, నా మనసుకు ఆనందాన్ని ఇచ్చినవాడా! అయ్యో బిడ్డా! కోపంతో నిన్ను వస్తువులా అమ్మేశాను.

హృత్వా రాజ్యమశేషం మే ససాధనధనం మహత్ । దైవాహినా నృశంసేన దష్టో మే తనయస్తతః॥౮.

నా రాజ్యాన్ని, ధనాన్ని, సర్వసంపదను కోల్పోయి, దుర్దయమైన విధి అనే పాము కాటు వల్ల నా కుమారుడు కూడా నశించాడు.

అహం దైవాహిదష్టస్య పుత్రస్యాననపఙ్కజమ్ । నిరీక్షన్నపి ఘోరేణ విషేణాన్ధీకృతోఽధునా॥౮.

విధి పాము కాటుకు గురైన నా కుమారుని పద్మ ముఖాన్ని చూస్తూ, దాని భయంకరమైన విషంతో నేను కూడా అంధుడినయ్యాను.

ఏకముక్త్తవా తమాదాయ బాలకం బాష్పగద్గదః । పరిష్వజ్య చ నిశ్చేష్టో మూర్చ్ఛయా నిపపాత హ॥౮.

ఒక్క ముత్యంలాంటి తన బిడ్డను తీసుకుని, కన్నీళ్లతో గొంతు కట్టుకుని, రాజు ఆలింగనం చేసి, మూర్చతో చలనం లేకుండా పడిపోయాడు.

; రాజపత్న్యువాచ అయం స పురుషవ్యాఘ్రః స్వరేణైవోపలక్ష్యతే । విద్వజ్జనమనశ్చన్ద్రో హరిశ్చన్ద్రో న సంశయః॥౮.

రాణి ఇలా అనింది: "ఇతడే ఆ పురుషశార్దూలుడు. స్వరంతోనే గుర్తుపడతారు. ఇతడే హరిశ్చంద్రుడు, పండితులకు చంద్రుడు. దీనిలో సందేహమే లేదు."

తథాస్య నాసికా తుఙ్గా అగ్రతోఽధోముఖం గతా । దన్తాశ్చ ముకులప్రఖ్యాః ఖ్యాతకీర్తేర్మహాత్మనః॥౮.

ఇతని ముక్కు ఎత్తుగా, ముందుకు వంగినట్లుగా ఉంది. దంతాలు మొగ్గలవంటి తెల్లగా మెరిసిపోతున్నాయి. ఇతడు పేరుగాంచిన మహాత్ముడు.

శ్మశానమాగతః కస్మాదద్యైష స నరేశ్వరః । అపహాయ పుత్రశోకం సాపశ్యత్ పతితం పతిమ్॥౮.

ఈ నరేశ్వరుడు ఈ రోజు శ్మశానానికి ఎందుకు వచ్చాడు? కుమారుని శోకాన్ని పక్కనపెట్టి, తన భర్తను పడిపోయినవాడిగా చూసింది.

ప్రకృష్టా విస్మితా దీనా భర్తృపుత్రాధిపీడితా । వీక్షన్తీ సా తతోఽపశ్యద్ భర్తృదణ్డం జుగుప్సితమ్॥౮.

తీవ్రంగా బాధపడుతూ, ఆశ్చర్యపడి, భర్త, కుమారుని దుఃఖంతో నిండిపోయిన ఆమె, భర్త చేతిలో ఉన్న దండాన్ని చూసి, అసహ్యించుకుంది.

శ్వపాకార్హమతో మోహం జగామాయతలోచనా । ప్రాప్య చేతశ్చ శనకైః సగద్గదమభాషత॥౮.

ఆమె విశాలమైన కళ్ళు మబ్బుగా మారి, మూర్ఛతో శ్వపాకురాలవలె అయింది. కాస్త కాస్తగా జ్ఞానం వచ్చి, గొంతు కట్టుకుని మాట్లాడింది.

ధిక్ త్వాం దైవాతికరుణాం నిర్మర్యాదం జుగుప్సితమ్ । యేనాయమమరప్రఖ్యో నీతో రాజా శ్వపాకతామ్॥౮.

ఓ దయలేని విధీ! నీకు సిగ్గు లేదు. నీ వల్ల ఈ అమరులకు సమానమైన రాజు శ్వపాకుని స్థితికి దిగజారాడు.

రాజ్యనాశం సుహృత్త్యాగం భార్యా-తనయవిక్రయమ్ । ప్రాపయిత్వాపి నో కుక్తశ్చణ్డాలోఽయం కృతో నృపః॥౮.

రాజ్యాన్ని పోగొట్టించి, మిత్రులను వదిలించించి, భార్య, కుమారుని అమ్మించించి, చివరికి ఈ రాజును శ్వపాకుడిగా చేసి, అపహాస్యం చేశావు.

హా రాజన్ ! జాతసన్తాపామిత్థం మాం ధరణీతలాత్ । ఉత్థాప్య నాద్య పర్యఙ్కమారోహేతి కిముచ్యతే॥౮.

అయ్యో రాజా! నేను ఎంత బాధపడుతున్నానో చూడండి. ఇంతవరకు ఎవరైనా నన్ను భూమి మీద నుంచి లేపి, మునుపట్లా మంచంపై కూర్చోబెట్టేవారు. కానీ ఇప్పుడు ఎవ్వరూ అలా చేయడం లేదు.

నాద్య పశ్యామి తే ఛత్రం భృఙ్గారమథవా పునః । చామరం వ్యజనఞ్చాపి కోఽయం విధివిపర్యయః॥౮.

ఈరోజు నీ రాజచత్రం కనిపించడం లేదు, ఆభరణాలు కూడా లేవు, చామరము గానీ, పంకా గానీ కనబడటం లేదు. ఇది ఎలాంటి దురదృష్టమో!

యస్యాగ్రే వ్రజతః పూర్వం రాజానో భృత్యతాం గతాః । స్వోత్తరీయైరకుర్వన్త నీరజస్కం మహీతలమ్॥౮.

నీవు ముందుగా నడిచేటప్పుడు, ఇతర రాజులు కూడా నీ సేవకులై, తమ ఉత్తరీయాలతో నేలపై ఉన్న ధూళిని తుడిచేవారు.

సోఽయం కపాలసంలగ్న-ఘటీఘటనిరన్తరే । మృతనిర్మాల్యసూత్రాన్తర్గూగ్కేశే సుదారుణే॥౮.

ఇప్పుడు ఇతని మెడకు కపాలం కట్టబడి ఉంది, విరిగిన కుండల దండ ధరించాడు, చనిపోయిన వారి మిగతా అవయవాలతో జుట్టు చిక్కుకొని, భయంకరంగా కనిపిస్తున్నాడు.

వసానిస్యన్దసంశుష్క-మహీపుటకమణ్డితే । భస్మాఙ్గారార్ధదగ్ధాస్థి-మజ్జాసఙ్ఘట్టభీషణే॥౮.

మాంసం కారిన మట్టితో కూడిన ముద్దను ధరించి, బూడిద, అగ్ని, అర్ధం కాలిన ఎముకలు, మజ్జతో కలసి భయానకంగా ఉన్నాడు.

గృధ్ర-గోమాయునాదార్తనష్టక్షుద్రవిహఙ్గమే । చితాధూమాతతిరుచా నీలీకృతదిగన్తరే॥౮.

గద్దలు, నక్కలు అరుపులతో బాధపడుతూ, చిన్న పక్షులు పారిపోయి, చితా పొగతో దిక్కులు నలుపుగా మారిపోయాయి.

కుణపాస్వాదనముదా సమ్ప్రహృష్టనిశాచరే । చరత్యమేధ్యే రాజేన్ద్రః శ్మశానే దుః ఖపీడితః॥౮.

శవాలను రుచి చూస్తూ, రాత్రిపూట తిరిగే దయ్యాలను సంతోషపెట్టుతూ, రాజు బాధతో, అపవిత్రమైన శ్మశానంలో తిరుగుతున్నాడు.

ఏవముక్త్వా సమాశ్లిష్య కణ్ఠం రాజ్ఞో నృపాత్మజా । కష్టశోకశతాధారా విలలాపార్తయా గిరా॥౮.

ఇలా చెప్పి, రాజుని కుమార్తె అతని మెడను ఆలింగనం చేసి, వందలాది దుఃఖధారలతో, బాధతో నిండిన స్వరంలో విలపించింది.

; రాజపత్న్యువాచ రాజన్ ! స్వప్నోఽథ తథ్యం వా యదేతన్మన్యతే భవాన్ । తత్ కథ్యతాం మహాభాగ మనో వై ముహ్యతే మమ॥౮.

రాణి ఇలా అనింది: రాజా! ఇది కలలో జరుగుతోందా, నిజంగానే జరుగుతోందా? దయచేసి చెప్పండి ప్రభూ, నా మనస్సు అయోమయంగా ఉంది.

యద్యేతదేవం ధర్మజ్ఞ నాస్తి ధర్మే సహాయతా । తథైవ విప్రదేవాదిపూజనే పాలనే భువః॥౮.

ఇది నిజమైతే, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ధర్మంలో సహాయం లేదు. అలాగే బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, భూమిని పూజించడం, రక్షించడం కూడా వృథా.

నాస్తి ధర్మః కుతః సత్యమార్జవం చానృశంసతా । యత్ర త్వం ధర్మపరమః స్వరాజ్యాదవరోపితః॥౮.

ధర్మం లేదు, సత్యం లేదు, నేరుగా ఉండటం లేదు, దయ కూడా లేదు. ఎందుకంటే నువ్వు ధర్మానికి పరమంగా ఉండి కూడా నీ స్వరాజ్యాన్ని కోల్పోయావు.

ఇతి తస్యా వచః శ్రుత్వా నిశ్వస్యోష్ణం సగద్గదమ్ । కథయామాస తన్వఙ్గ్యా యథా ప్రాప్తా శ్వపాకతా॥౮.

ఆమె మాటలు విని, అతడు వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, వణుకుతున్న స్వరంతో తన సన్నని భార్యకు తాను ఎలా శ్వపాకుల మధ్యకు వచ్చానో చెప్పాడు.

రుదిత్వా సాపి సుచిరం నిశ్వస్యోష్ణఞ్చ దుః ఖితా । స్వపుత్రమరణం భీరుర్యథావృత్తం న్యవేదయత్॥౮.

ఆమె కూడా చాలా సేపు ఏడ్చి, బాధతో వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, భయంతో తన కుమారుడి మరణాన్ని జరిగినట్టు వివరించింది.

; రాజోవాచ ప్రియే ! న రోచయే దీర్ఘం కాలం క్లేశముపాసితుమ్ । నాత్మాయత్తశ్చ తన్వఙ్గి పశ్య మే మన్దభాగ్యతామ్॥౮.

రాజు ఇలా అన్నాడు: ప్రియమైనవాడా, నేను ఎక్కువ కాలం బాధను భరించాలనుకోవడం లేదు. నా అదృష్టం నా చేతిలో లేదు, నా దురదృష్టాన్ని చూడు.

చణ్డాలేనాననుజ్ఞాతః ప్రవేక్ష్యే జ్వలనం యది । చణ్డాలదాసతాం యాస్యే పునరప్యన్యజన్మని॥౮.

చండాలుడు అనుమతి ఇవ్వకుండా నేను అగ్నిలోకి వెళితే, మళ్ళీ మరో జన్మలో చండాలుడి దాసుడిగా మారిపోతాను.

నరకే చ తపిష్యామి కోటకః కృమిభోజనః । వైతరణ్యాం మహాపూయ-వసాసృక్-స్నాయుపిచ్ఛిలే॥౮.

నరకంలో నేను పురుగులకు ఆహారమై బాధపడతాను. వైతరణి నదిలో పుళ్ళు, రక్తం, మేద, మాంసంతో కలసి, నరాల వల్ల జారిపోతూ ఉండిపోతాను.