మార్కణ్డేయపురాణమ్

శక్ర ఉవాచ తతః కథాన్తరే శక్రస్తమువాచ మహామునిమ్ । దేహ్యాజ్ఞాం నృత్యతామాసాం తవ యాభిమతేతి వై॥౧.

శక్రుడు ఇలా అన్నాడు — సంభాషణ మధ్యలో, శక్రుడు ఆ మహామునిని ఉద్దేశించి, 'ఈ నర్తకుల్లో నీకు ఎవరు ఇష్టమో, వారిని చెప్పు. వారు నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తారు' అన్నాడు.

రమ్భా వా కర్కశా వాథ ఉర్వశ్యథ తిలోత్తమా । ఘృతాచీ మేనకా వాపి యత్ర వా భవతో రుచిః॥౧.

రంభ, కర్కశ, ఉర్వశి, తిలోత్తమ, ఘృతాచీ, మేనక — వీరిలో నీకు ఎవరు ఇష్టమో వారిని ఎంచుకో.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా ద్విజశ్రేష్ఠో వచో శక్రస్య నారదః । విచిన్త్యాప్సరసః ప్రాహ వినయావనతాః స్థితాః॥౧.

శక్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు నారదుడు, ఆప్సరసులను పరిశీలించి, వినయంగా నిలబడి ఉన్న వారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

యుష్మాకమిహ సర్వాసాం రూపౌదార్యగుణాధికమ్ । ఆత్మానం మన్యతే యా తు సా నృత్యతు మమాగ్రతః॥౧.

ఇక్కడ మీ అందరిలో ఎవరు తనను అందంలో, ఔదార్యంలో, గుణాలలో శ్రేష్ఠురాలిగా భావిస్తుందో, ఆమె నా ముందు నాట్యం చేయాలి.

గుణరూపవిహీనాయాః సిద్ధిర్నాట్యస్య నాస్తి వై । చార్వధిష్ఠానవన్నృత్యం నృత్యమన్యద్విడమ్బనమ్॥౧.

గుణమూ, అందమూ లేని వారికి నాట్యంలో విజయం సాధ్యం కాదు. బలమైన ఆధారం లేని నాట్యం, నిజమైన నాట్యం కాదు — అది కేవలం అనుకరణ మాత్రమే.

తద్వాక్యసమకాలం చ ఏకైకాస్తా నతాస్తతః । అహం గుణాధికా న త్వం న త్వం చాన్యాబ్రవీదిదమ్॥౧.

అందరు ఒకేసారి వంగి, 'నేను మిమ్మల్ని కన్నా గొప్పదాన్ని, నువ్వు కాదు, ఇంకెవ్వరూ కాదు,' అని ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్కరికి చెప్పారు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తాసాం సంభ్రమమాలోక్య భగవాన్ పాకశాసనః । పృచ్ఛ్యతాం మునిరిత్యాహ వక్తా యాం వో గుణాధికామ్॥౧.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: వారి ఆందోళనను గమనించిన వజ్రాయుధుడు, 'ఈ విషయాన్ని మునిని అడగండి; మీలో ఎవరు గొప్పవారో ఆయన చెబుతారు,' అని అన్నాడు.

శక్రచ్ఛన్దానుయాతాభిః పృష్టస్తాభిః సనారదః । ప్రోవాచ యత్ తదా వాక్యం జైమినే తన్నిబోధ మే॥౧.

ఇంద్రుని అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి వారు అడిగినప్పుడు నారదుడు సమాధానం చెప్పాడు. జైమినీ, అప్పుడాయన చెప్పిన మాటలు విను.

తపస్యన్తం నగేన్ద్రస్థం యా వః క్షోభయతే బలాత్ । దుర్వాససం మునిశ్రేష్ఠం తాం వో మన్యే గుణాధికామ్॥౧.

మీలో ఎవరు పర్వతంపై తపస్సు చేస్తున్న మహర్షి దుర్వాసుని బలవంతంగా మనసు కలవరపరిచగలరో, ఆమెనే నేను గొప్పదిగా భావిస్తున్నాను.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సర్వా వేపతకన్ధరాః । అశక్యమేతదస్మాకమితి తాశ్చక్రిరే కథాః॥౧.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: ఆ మాటలు విని అందరి మెడలు వణికాయి; 'ఇది మన వల్ల కాదు,' అని వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.

తత్రాప్సరా వపుర్నామ మునిక్షోభణగర్వితా । ప్రత్యువాచాద్య యాస్యామి యత్రాసౌ సంస్థితో మునిః॥౧.

అక్కడ మునులను కలవరపర్చడంలో గర్వంగా ఉన్న వపు అనే అప్సరస, 'ఈరోజు నేను ఆ మహర్షి ఉన్న చోటికి వెళ్తాను,' అని సమాధానం చెప్పింది.

అద్య తం దేహయన్తారం ప్రయుక్తేన్ద్రియవాజినమ్ । స్మరశస్త్రగలద్రశ్మిం కరిష్యామి కుసారథిమ్॥౧.

ఈరోజు మనస్సును ఆకర్షించే బాణాలు వేసే మన్మథుని సహాయంతో, ఆ ఇంద్రియాలను జయించిన మునిని నేను ఓడిస్తాను.

బ్రహ్మా జనార్దనో వాపి యది వా నీలలోహితః । తమప్యద్య కరిష్యామి కామబాణక్షతాన్తరమ్॥౧.

బ్రహ్మ అయినా, జనార్దనుడు అయినా, లేక నీలకంఠుడు అయినా, ఈరోజు వారినీ కామబాణాలతో గాయపరిచే శక్తి నాకుందని చెప్పింది.

ఇత్యుక్త్వా ప్రజగామాథ ప్రాలేయాద్రిం వపుస్తదా । మునేస్తపః ప్రభావేణ ప్రశాన్తశ్వాపదాశ్రమమ్॥౧.

అలా చెప్పి, వపు వెంటనే మంచు పర్వతానికి వెళ్లింది. అక్కడ మహర్షి తపస్సు వల్ల అడవి జంతువులూ ప్రశాంతంగా ఉన్న ఆశ్రమానికి చేరుకుంది.

స పుంస్కోకిలమాధుర్యా యత్రాస్తే స మహామునిః । క్రోశమాత్రం స్థితా తస్మాదగాయత వరాప్సరాః॥౧.

అక్కడ ఆ మహర్షి, పుంగవ కోయిల పాటల మధురత లాంటి వాతావరణంలో ఉండగా, ఆ అప్సరసలు కొంత దూరంలో నిలబడి పాటలు పాడడం ప్రారంభించాయి.

తద్గీతధ్వనిమాకర్ణ్య మునిర్విస్మితమానసః । జగామ తత్ర యత్రాస్తే సా బాలా రుచిరాననా॥౧.

ఆ పాట ధ్వని విని, ఆ మహర్షి ఆశ్చర్యంతో మనసు కలవరపడి, ఆ అందమైన ముఖం గల యువతిని ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.

తాం దృష్ట్వా చారుసర్వాఙ్గీం మునిః సంస్తభ్య మానసమ్ । క్షోభణాయాగతాం జ్ఞాత్వా కోపామర్షసన్వితః॥౧.

ఆమెను అందంగా చూసి, తన మనస్సును నియంత్రించుకున్న ముని, ఆమె తనను కలవరపర్చడానికి వచ్చిందని తెలుసుకొని కోపంతో, అసహనంతో నిండిపోయాడు.

ఉవాచేదం తతో వాక్యం మహర్షిస్తాం మహాతపాః॥౧.

అప్పుడు ఆ మహాతపస్సు గల మహర్షి ఆమెతో ఇలా మాట్లాడాడు.

యస్మాద్దుః ఖార్జితస్యేహ తపసో విధ్నకారణాత్ । ఆగతాసి మదోన్మత్తే మమ దుః ఖాయ ఖేచరి॥౧.

ఓ ఆకాశంలో సంచరించే వనితా! నీవు గర్వంతో నా తపస్సును భంగపర్చడానికి వచ్చావు. అందువల్ల నన్ను బాధకు గురిచేసింది.

తస్మాత్ సుపర్ణగోత్రే త్వం మత్క్రోధకలుషీకృతా । జన్మ ప్రాప్స్యసి దుష్ప్రజ్ఞే యావద్వర్షాణి షోడశ॥౧.

అందుకే, నా కోపం వల్ల నీవు పక్షుల వంశంలో పదహారు సంవత్సరాలు జన్మిస్తావు, ఓ మూర్ఖురాలా!

నిజరూపం పరిత్యజ్య పక్షిణీరూపధారిణీ । చత్వారస్తే చ తనయా జనిష్యన్తేఽధమాప్సరాః॥౧.

నీ స్వరూపాన్ని వదిలి, పక్షి రూపంలోకి మారి, నీవు నాలుగు కుమారులను కనవు, ఓ నికృష్ట అప్సరసా!

అప్రాప్య తేషు చ ప్రీతిం శస్త్రపూతా పునర్దివి । వాసమాప్స్యసి వక్తవ్యం నోత్తరం తే కథఞ్చన॥౧.

వారిలో సంతోషం పొందక, ఈ శిక్షతో పవిత్రురాలై, మళ్లీ స్వర్గంలో నివసించవచ్చు. కానీ నీవు ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడకూడదు.

ఇతి వచనమసహ్యం కోపసంరక్తదృష్టిశ్ చలకలబలయాం తాం మానినీం శ్రావయిత్వా । తరలతరతరఙ్గాం గాం పరిత్యజ్య విప్రః ప్రథితగుణగణౌఘాం సంప్రయాతాః ఖగఙ్గామ్॥౧.

ఈ భరించలేని శాపాన్ని, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో చెప్పి, ఆ గర్వంతో వణికిపోతున్న ఆమెను అక్కడే వదిలి, ఆ మహర్షి వెళ్లిపోయాడు. ఆమె మనస్సు అలలు లాంటి కలవరంతో, భూమిని విడిచి, మంచి లక్షణాలతో పేరుగాంచిన పక్షులలో జన్మించింది.

; ధర్మపక్షిణ ఊచుః హరిశ్చన్ద్రేతి రాజర్షిరాసీత్ త్రేతాయుగే పురా । ధర్మాత్మా పృథివీపాలః ప్రోల్లసత్కీర్తిరుత్తమః॥౭.

త్రేతాయుగంలో హరిశ్చంద్రుడు అనే రాజర్షి ఉండేవాడు. ఆయన ధర్మబద్ధంగా పాలించి, లోకంలో మంచి పేరును సంపాదించాడు.

న దుర్భిక్షం న చ వ్యాధిర్నాకాలమరణం నృణామ్ । నాధర్మరుచయః పౌరాస్తస్మిన్ శాసతి పార్థివే॥౭.

ఆయన పాలనలో ప్రజలకు ఎలాంటి కరువు, వ్యాధి, అకాలమరణం ఉండేవి కావు. ప్రజలు ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించేవారు కాదు.

బభూవుర్న తథోన్మత్తా ధన-వీర్య-తపోమదైః । నాజాయన్త స్త్రియశ్చైవ కాశ్చిదప్రాప్తయౌవనాః॥౭.

ఆ కాలంలో ధనం, బలం, తపస్సు వల్ల మదమెక్కినవారు లేరు. ఇంకా యవ్వనాన్ని అందుకోని మహిళలు పుట్టేవారు కూడా లేరు.

స కదాచిన్మహాబాహురరణ్యేఽనుసరన్ మృగమ్ । శుశ్రావ శబ్దమసకృత్ త్రాయస్వేతి చ యోషితామ్॥౭.

ఒకసారి ఆ మహాబలుడు అడవిలో మృగాన్ని వెంబడిస్తూ ఉండగా, అక్కడ మహిళలు 'మమ్మల్ని కాపాడండి!' అని పదే పదే అరుస్తున్న శబ్దాన్ని విన్నాడు.

స విహాయ మృగం రాజా మా భైషీరిత్యభాషత । మయి శాసతి దుర్మేధాః కోఽయమన్యాయవృత్తిమాన్॥౭.

రాజు వెంటనే మృగాన్ని వదిలేసి, 'భయపడకండి!' అని చెప్పాడు. 'నేను పాలిస్తున్నప్పుడు ఇలాంటి దుర్మార్గుడు ఎవరు?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.

తత్క్రన్దితానుసారీ చ సర్వారమ్భవిఘాతకృత్ । ఏకస్మిన్నన్తరే రౌద్రో విఘ్నరాట్ సమచిన్తయత్॥౭.

ఆ అరుపుల శబ్దాన్ని అనుసరిస్తూ రాజు వెళ్లగా, అన్ని ఆటంకాలకు కారణమైన ఒక భయంకరుడు అక్కడ ఉన్నాడని గ్రహించాడు.