మార్కణ్డేయపురాణమ్

సర్వాస్తాస్తేన సమ్భుక్తా యావద్వర్షాణి ద్వాదశ । అతీతే ద్వాదశే వర్ష నీయమానో భటైర్బలాత్॥౮.

ఆ రాజు ఆ స్థితులను పన్నెండు సంవత్సరాలు అనుభవించాడు. పన్నెండవ సంవత్సరం పూర్తయ్యాక, అతడిని రాక్షసులు బలవంతంగా లాక్కెళ్లారు.

యమం సోఽపశ్యదాకారాదువాచ చ నరాధిపమ్ । విశ్వామిత్రస్య కోపోఽయం దుర్నివార్యో మహాత్మనః॥౮.

అతడు యముని చూశాడు. యముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'విశ్వామిత్ర మహాత్ముని కోపాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు.'

పుత్రస్య తే మృత్యుమపి ప్రదాస్యతి స కౌశికః । గచ్ఛ త్వం మానుషం లోకం దుః ఖశేషఞ్చ భుఙ్క్ష్వ వై । గతస్య తత్ర రాజేన్ద్ర శ్రేయస్తవ భవిష్యతి॥౮.

'ఆ కౌశికుడు నీ కుమారుని మరణాన్ని కూడా కలిగిస్తాడు. నీవు మానవ లోకానికి వెళ్లి మిగిలిన బాధను అనుభవించు. అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత నీకు మేలు జరుగుతుంది, రాజేంద్ర.'

వ్యతీతే ద్వాదశే వర్షే దుః ఖస్యాన్తే నరాధిపః । అన్తరీక్షాచ్చ పతితో యమదూతైః ప్రణోదితః॥౮.

పన్నెండవ సంవత్సరం ముగిసిన తర్వాత, ఆ రాజు బాధ అంతమై, యమదూతలు అతడిని ఆకాశం నుంచి కింద పడేసారు.

పతితో యమలోకాచ్చ విబుద్ధో భయసమ్భ్రమాత్ । అహో కష్టమితి ధ్యాత్వా క్షతే క్షారావసేవనమ్॥౮.

యమలోకంనుంచి కింద పడిపోయి, భయంతో ఉలిక్కిపడి లేచాడు. 'అయ్యో, ఎంత కష్టమో!' అని ఆలోచిస్తూ, గాయాలకు క్షారద్రవ్యాలు వేసుకున్నాడు.

స్వప్నే దుః ఖం మహద్దృష్టం యస్యాన్తో నోపలభ్యతే । స్వప్నే దృష్టం మయా యత్తు కిం ను మే ద్వాదశాః సమాః॥౮.

కలలో అతడు అంతం లేని గొప్ప బాధను చూశాడు. 'నేను కలలో చూచింది ఏమిటి? నిజంగా పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయా?' అని అనుకున్నాడు.

గతేత్యపృచ్ఛత్ తత్రస్థాన్ పుక్కసాంస్తు స సమ్భ్రమాత్ । నేత్యుచుః కేచిత్ తత్రస్థా ఏవమేవాపరేఽబ్రువన్॥౮.

అక్కడ ఉన్న పుక్కసులను ఆందోళనతో అడిగాడు: 'గడిచిపోయిందా?' అక్కడ కొందరు 'లేదు' అన్నారు, మరికొందరు 'అవును, గడిచింది' అన్నారు.

శ్రుత్వా దుః ఖీ తదా రాజా దేవాన్ శరణమీయివాన్ । స్వస్తి కుర్వన్తు మే దేవాః శైవ్యాయా బాలకస్య చ॥౮.

ఇది విని రాజు మనసు బాధతో నిండిపోయి, దేవతలను ఆశ్రయించి ఇలా ప్రార్థించాడు: దేవతలు నాకు, శైవ్యా కుమారుడికి మంగళం కలుగజేయాలి.

నమో ధర్మాయ మహతే నమః కృష్ణాయ వేధసే । పరావరాయ శుద్ధాయ పురాణాయావ్యయాయ చ॥౮.

ధర్మమూర్తి మహాత్ముడికి నమస్కారం. సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం. పరమమైనవారికి, లఘువైనవారికి, పవిత్రుడికి, పురాతనుడికి, నశించని దేవునికి నమస్కారం.

నమో బృహస్పతే తుభ్యం నమస్తే వాసవాయ చ । ఏవముక్త్వా స రాజా తు యుక్తః పుక్కసకర్మణి॥౮.

బృహస్పతికి నమస్కారం. వాసవునికి కూడా నమస్కారం. ఇలా చెప్పి ఆ రాజు పుక్కసుని పనిలో నిమగ్నమయ్యాడు.

శవానాం మూల్యకరణే పునర్నష్టస్మృతిర్యథా । మలినో జటిలః కృష్ణో లకుటీ విహ్వలో నృపః॥౮.

శవాలకు ధర వసూలు చేస్తూ ఉండగా, అతని జ్ఞాపకం మళ్లీ పోయింది. మురికిగా, జటలు పెంచుకుని, నల్లగా, చేతిలో కర్ర పట్టుకుని, అయోమయంగా ఆ రాజు తిరిగాడు.

నైవ పుత్రో న భార్యా తు తస్య వై స్మృతిగోచరే । నష్టోత్సాహో రాజ్యనాశాత్ శ్మశానే నివసంస్తదా॥౮.

ఆయనకు తన కుమారుడు, భార్య ఎవ్వరూ గుర్తుకు రాలేదు. రాజ్యం పోయిన బాధతో ఉత్సాహం అంతా మాయమై, అప్పట్లో శ్మశానంలోనే నివసించాడు.

అథాజగామ స్వసుతం మృతమాదాయ లాపినీ । భార్యా తస్య నరేన్ద్రస్య సర్పదష్టం హి బాలకమ్॥౮.

అప్పుడే, ఏడుస్తూ తన చనిపోయిన కుమారుడిని మోసుకొచ్చింది ఆ రాజు భార్య. ఆ చిన్నవాడిని పాము కాటు వేసింది.

హా వత్స ! హా పుత్ర ! శిశో ! ఇత్యేవం వదతీ ముహుః । కృశా వివర్ణా విమనాః పాంశుధ్వస్తశిరోరుహా॥౮.

హాయ్ బిడ్డా! హాయ్ కుమారుడా! ఓ చిన్నవాడా! అని మళ్లీ మళ్లీ పిలుస్తూ, క్షీణించి, రంగు తగ్గి, మనసు దిగులుతో, తలపై మట్టి అంటుకుని, ఆమె ఏడుస్తూ ఉండింది.

; రాజపత్న్యువాచ హా రాజన్నద్య బాలం త్వం పశ్య సోమం మహీతలే । రమమాణం పురా దృష్టం దుష్టాహినా మృతమ్॥౮.

రాణి ఇలా చెప్పింది: హాయ్ రాజా! ఈ రోజు భూమిపై పడుకుని ఉన్న నీ కుమారుడు సోమను చూడు. ఒకప్పుడు ఆడుకుంటూ కనిపించిన వాడిని, ఇప్పుడు దుష్ట పాము కాటు వేసి చంపింది.

తస్యా విలాపశబ్దం తమాకర్ణ్య స నరాధిపః । జగామ త్వరితోఽత్రేతి భవితా మృతకమ్బలః॥౮.

ఆమె విలాపం విని, ఆ రాజు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు. చనిపోయినవారిని కప్పే పని చేసేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

స తాం రోరుదతీం భార్యాం నాభ్యజానాత్తు పార్థివః । చిరప్రవాససన్తప్తాం పునర్జాతామివాబలామ్॥౮.

తన భార్య ఏడుస్తూ ఉండగా, రాజు ఆమెను గుర్తుపట్టలేకపోయాడు. చాలా కాలంగా వేరుగా ఉండి బాధపడుతూ, కొత్తగా పుట్టిన పిల్లలా కనిపించింది ఆమె.

సాపి తం చారుకేశాన్తం పురా దృష్ట్వా జటాలకమ్ । నాభ్యజానాన్నృపసుతా శుష్కవృక్షోపమం నృపమ్॥౮.

ఆమె కూడా, ఒకప్పుడు అందమైన జుట్టుతో కనిపించిన వాడిని ఇప్పుడు జటలు పెరిగినవాడిగా చూసి, ఆ రాజు కుమారుడిని ఎండిపోయిన చెట్టు లాంటి రాజును గుర్తించలేకపోయింది.

సోఽపి కృష్ణపటే బాలం దృష్ట్వాశీవిషపీడితమ్ । నరేన్ద్రలక్షణోపేతం చిన్తామాప నరేశ్వరః॥౮.

ఆ రాజు, నల్ల వస్త్రంలో చుట్టబడి, పాము విషంతో బాధపడుతున్న, రాజకుమారుని లక్షణాలు ఉన్న ఆ బాలుడిని చూసి లోతైన ఆలోచనలో పడ్డాడు.

అహో కష్టం నరేన్ద్రస్య కస్యాప్యేష కులే శిశుః । జాతో నీతః కృతాన్తేన కామప్యాశాం దురాత్మనా॥౮.

హాయ్! ఎంత దురదృష్టం! ఏ కుటుంబంలో ఈ బిడ్డ పుట్టాడు? ఇప్పుడు యముడు వచ్చి, ఎవరో ఒకరి ఆశను చెడగొట్టాడు.

ఏవం దృష్ట్వా హి మే బాలం మాతురుత్సఙ్గశాయినమ్ । స్మృతిమభ్యాగతో బాలో రోహితాశ్వోఽబ్జలోచనః॥౮.

తల్లి ఒడిలో పడుకుని ఉన్న ఆ బాలుడిని చూసి, నా కుమారుడు రోహితాశ్వుడు, పద్మాకర్షణ కన్నులతో, గుర్తుకు వచ్చాడు.

సోఽప్యేతామేవ మే వత్సో వయోఽవస్థాముపాగతః । నీతో యది న ఘోరేణ కృతాన్తేనాత్మనో వశమ్॥౮.

అతడూ, నా కుమారుడూ, ఇదే వయస్సు, ఇదే స్థితికి చేరాడు. భయంకరమైన యముడు అతన్ని తన వశంలోకి తీసుకుపోలేదని ఆశిస్తున్నాను.

; రాజపత్న్యువాచ హా వత్స ! కస్య పాపస్య అపధ్యానాదిదం మహత్ । దుః ఖమాపతితం ఘోరం యస్యాన్తో నోపలభ్యతే॥౮.

రాణి ఇలా చెప్పింది: హాయ్ బిడ్డా! ఎవరి పాపపు ఆలోచన వల్ల ఈ గొప్ప, భయంకరమైన దుఃఖం వచ్చిందో, దాని అంతు కనిపించడంలేదు.

హా నాథ ! రాజన్ ! భవతా మామనాశ్వాస్య దుః ఖితామ్ । క్వాపి సన్తిష్ఠతా స్థానే విశ్రబ్ధం స్థీయతే కథమ్॥౮.

హాయ్ ప్రభూ! రాజా! నేను బాధతో ఉన్నాను, నన్ను ఓదార్చు. ఇలాంటి స్థితిలో ఎక్కడైనా నిశ్చింతగా ఎలా ఉండగలం?

రాజ్యనాశః సుహృత్త్యాగో భార్యాతనయవిక్రయః । హరిశ్చన్ద్రస్య రాజర్షేః కిం విధే ! న కృతం త్వయా॥౮.

రాజ్యం పోయింది, స్నేహితులను వదిలిపెట్టాడు, భార్యను కుమారుడిని అమ్మాడు — ఓ విధీ! హరిశ్చంద్ర మహారాజుకు నువ్వు ఏం చేయలేదీ?

ఇతి తస్యా వచః శ్రుత్వా రాజా స్వస్థానతశ్చ్యుతః । ప్రత్యభిజ్ఞాయ దయితాం పుత్రఞ్చ నిధనం గతమ్॥౮.

ఆమె మాటలు విని, రాజు తన స్థానం నుండి కూలిపోయాడు. తన ప్రియ భార్యను, మరణించిన కుమారుని గుర్తుపట్టి బాధతో నిండిపోయాడు.

కష్టం శైవ్యేయమేషా హి స బాలోఽయమితీరయన్ । రురోద దుః ఖసన్తప్తో మూర్చ్ఛామభిజగామ చ॥౮.

"అయ్యో! ఇదే శైవ్య, ఇతనే నా బిడ్డ" అని రాజు విలపిస్తూ, దుఃఖంతో కన్నీళ్లు పెట్టి, చివరకు మూర్చపోయాడు.

సా చ తం ప్రత్యభిజ్ఞాయ తామవస్థాముపాగతమ్ । మూర్చ్ఛితా నిపపాతార్తా నిశ్చేష్టా ధరణీతలే॥౮.

ఆమె కూడా అతన్ని ఆ స్థితిలో చూసి, బాధతో, మూర్చపడి, చలనం లేకుండా నేలమీద పడిపోయింది.

చేతః సమ్ప్రాప్య రాజేన్ద్రో రాజపత్నీ చ తై సమమ్ । విలేపతుః సుసన్తప్తౌ శోకభారావపీడితౌ॥౮.

చేతనానికి వచ్చిన రాజు, రాణి ఇద్దరూ కలసి, తీవ్ర శోకభారంతో, గాఢంగా ఏడ్చారు.