మార్కణ్డేయపురాణమ్

తత్ర స్థితస్య తస్యాపి రాజ్యం ద్యూతేన హారితమ్ । భార్యా హృతా చ పుత్రశ్చ స చైకాకీ వనం గతః॥౮.

అక్కడే ఉన్నప్పుడు అతని రాజ్యం జూదంలో పోయింది. భార్య, కుమారుడు కూడా దూరమయ్యారు. చివరికి ఒంటరిగా అడవికి వెళ్లిపోయాడు.

తత్రాపశ్యత స సింహం వై వ్యాదితాస్యం భయావహమ్ । బిభక్షయిషుమాయాతం శరభేణ సమన్వితమ్॥౮.

అక్కడ అతను నోరు విప్పి భయంకరంగా ఉన్న సింహాన్ని, దాని వెంట ఒక అడవి ఎద్దుతో తనను తినబోయేలా వస్తున్నదాన్ని చూసాడు.

పునశ్చ భక్షితః సోఽపి భార్యాం శోచితుముద్యతః । హా శైవ్యే ! క్వ గతాస్యద్య మామిహాపాస్య దుః ఖితమ్॥౮.

తర్వాత అతనూ ఆ సింహానికి ఆహారమయ్యాడు. భార్యను తలచుకుంటూ బాధతో, 'హా శైవ్యే! నన్ను ఇక్కడ బాధలో వదిలేసి ఎక్కడికి పోయావు?' అని విలపించాడు.

అపశ్యత్ పునరేవాపి భార్యాం స్వం సహపుత్రకామ్ । త్రాయస్వ త్వం హరిశ్చన్ద్ర కిం ద్యూతేన తవ ప్రభో॥౮.

తర్వాత మళ్లీ తన భార్యను కుమారుడితో కలిసి చూశాడు. ఆమె, 'హరిశ్చంద్రా! మాకు రక్షణ ఇవ్వు. జూదం వల్ల నీకు ఏమైంది ప్రభూ?' అని అరవసాగింది.

పుత్రస్తే శోచ్యతాం ప్రాప్తో భర్యంయా శైవ్యయా సహ । స నాపశ్యత్ పునరపి ధావమానః పునః పునః॥౮.

నీ కుమారుడు భార్య శైవ్యతో కలిసి దయనీయ స్థితికి చేరాడు. కానీ రాజు వారిద్దరిని మళ్లీ మళ్లీ వెంబడించినా కనిపించలేదు.

అథాపశ్యత్ పునరపి స్వర్గస్థః స నరాధిపః । నీయతే ముక్తకేశీ సా దీనా వివసనా బలాత్॥౮.

తర్వాత ఆ రాజు, తన భార్యను పరలోకంలో ఉన్నట్టు చూశాడు. ఆమె జుట్టు విరబూసి, దుఃఖంతో, అర్ధనగ్నంగా బలవంతంగా లాక్కెళ్తున్నారు.

హాహావాక్యం ప్రముఞ్చన్తీ త్రాయస్వేత్యసకృత్స్వనా । అథాపశ్యత్ పునస్తత్ర ధర్మరాజస్య శాసనాత్॥౮.

ఆమె 'రక్షించు! రక్షించు!' అని పదే పదే విలపిస్తూ అరవసాగింది. అప్పుడే ధర్మరాజు ఆజ్ఞతో మరొక దృశ్యం రాజుకు కనిపించింది.

ఆక్రాన్దన్త్యన్తరీక్షస్థా ఆగచ్ఛేహ నరాధిప । విశ్వామిత్రేణ విజ్ఞప్తో యమో రాజంస్తవార్థతః॥౮.

ఆకాశంలో ఎవరో ఏడుస్తూ, 'రాజా! ఇక్కడకు రా. విశ్వామిత్రుడు నీ విషయమై యమునికి చెప్పాడు,' అని పిలిచారు.

ఇత్యుక్త్వా సర్పపాశైస్తు నీయతే బలవద్విభుః । శ్రాద్ధదేవేన కథితం విశ్వామిత్రస్య చేష్టితమ్॥౮.

అలా చెప్పి, ఆ మహాబలుడు పాముల బందాలతో బలవంతంగా లాక్కెళ్లబడ్డాడు. ఇది శ్రాద్ధదేవుడు చెప్పినది, విశ్వామిత్రుడు చేసిన పని.

తత్రాపి తస్య వికృతిర్నాధర్మోత్థా వ్యవర్ధత । ఏతాః సర్వా దశాస్తస్య యాః స్వప్నే సమ్ప్రదర్శితాః॥౮.

అక్కడ కూడా అతని చెడు స్థితి, పాపఫలితంగా వచ్చిన బాధ, తగ్గలేదు. ఇవన్నీ అతనికి కలలో చూపించబడ్డాయి.

సర్వాస్తాస్తేన సమ్భుక్తా యావద్వర్షాణి ద్వాదశ । అతీతే ద్వాదశే వర్ష నీయమానో భటైర్బలాత్॥౮.

ఆ రాజు ఆ స్థితులను పన్నెండు సంవత్సరాలు అనుభవించాడు. పన్నెండవ సంవత్సరం పూర్తయ్యాక, అతడిని రాక్షసులు బలవంతంగా లాక్కెళ్లారు.

యమం సోఽపశ్యదాకారాదువాచ చ నరాధిపమ్ । విశ్వామిత్రస్య కోపోఽయం దుర్నివార్యో మహాత్మనః॥౮.

అతడు యముని చూశాడు. యముడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'విశ్వామిత్ర మహాత్ముని కోపాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు.'

పుత్రస్య తే మృత్యుమపి ప్రదాస్యతి స కౌశికః । గచ్ఛ త్వం మానుషం లోకం దుః ఖశేషఞ్చ భుఙ్క్ష్వ వై । గతస్య తత్ర రాజేన్ద్ర శ్రేయస్తవ భవిష్యతి॥౮.

'ఆ కౌశికుడు నీ కుమారుని మరణాన్ని కూడా కలిగిస్తాడు. నీవు మానవ లోకానికి వెళ్లి మిగిలిన బాధను అనుభవించు. అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత నీకు మేలు జరుగుతుంది, రాజేంద్ర.'

వ్యతీతే ద్వాదశే వర్షే దుః ఖస్యాన్తే నరాధిపః । అన్తరీక్షాచ్చ పతితో యమదూతైః ప్రణోదితః॥౮.

పన్నెండవ సంవత్సరం ముగిసిన తర్వాత, ఆ రాజు బాధ అంతమై, యమదూతలు అతడిని ఆకాశం నుంచి కింద పడేసారు.

పతితో యమలోకాచ్చ విబుద్ధో భయసమ్భ్రమాత్ । అహో కష్టమితి ధ్యాత్వా క్షతే క్షారావసేవనమ్॥౮.

యమలోకంనుంచి కింద పడిపోయి, భయంతో ఉలిక్కిపడి లేచాడు. 'అయ్యో, ఎంత కష్టమో!' అని ఆలోచిస్తూ, గాయాలకు క్షారద్రవ్యాలు వేసుకున్నాడు.

స్వప్నే దుః ఖం మహద్దృష్టం యస్యాన్తో నోపలభ్యతే । స్వప్నే దృష్టం మయా యత్తు కిం ను మే ద్వాదశాః సమాః॥౮.

కలలో అతడు అంతం లేని గొప్ప బాధను చూశాడు. 'నేను కలలో చూచింది ఏమిటి? నిజంగా పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయా?' అని అనుకున్నాడు.

గతేత్యపృచ్ఛత్ తత్రస్థాన్ పుక్కసాంస్తు స సమ్భ్రమాత్ । నేత్యుచుః కేచిత్ తత్రస్థా ఏవమేవాపరేఽబ్రువన్॥౮.

అక్కడ ఉన్న పుక్కసులను ఆందోళనతో అడిగాడు: 'గడిచిపోయిందా?' అక్కడ కొందరు 'లేదు' అన్నారు, మరికొందరు 'అవును, గడిచింది' అన్నారు.

శ్రుత్వా దుః ఖీ తదా రాజా దేవాన్ శరణమీయివాన్ । స్వస్తి కుర్వన్తు మే దేవాః శైవ్యాయా బాలకస్య చ॥౮.

ఇది విని రాజు మనసు బాధతో నిండిపోయి, దేవతలను ఆశ్రయించి ఇలా ప్రార్థించాడు: దేవతలు నాకు, శైవ్యా కుమారుడికి మంగళం కలుగజేయాలి.

నమో ధర్మాయ మహతే నమః కృష్ణాయ వేధసే । పరావరాయ శుద్ధాయ పురాణాయావ్యయాయ చ॥౮.

ధర్మమూర్తి మహాత్ముడికి నమస్కారం. సృష్టికర్త కృష్ణునికి నమస్కారం. పరమమైనవారికి, లఘువైనవారికి, పవిత్రుడికి, పురాతనుడికి, నశించని దేవునికి నమస్కారం.

నమో బృహస్పతే తుభ్యం నమస్తే వాసవాయ చ । ఏవముక్త్వా స రాజా తు యుక్తః పుక్కసకర్మణి॥౮.

బృహస్పతికి నమస్కారం. వాసవునికి కూడా నమస్కారం. ఇలా చెప్పి ఆ రాజు పుక్కసుని పనిలో నిమగ్నమయ్యాడు.

శవానాం మూల్యకరణే పునర్నష్టస్మృతిర్యథా । మలినో జటిలః కృష్ణో లకుటీ విహ్వలో నృపః॥౮.

శవాలకు ధర వసూలు చేస్తూ ఉండగా, అతని జ్ఞాపకం మళ్లీ పోయింది. మురికిగా, జటలు పెంచుకుని, నల్లగా, చేతిలో కర్ర పట్టుకుని, అయోమయంగా ఆ రాజు తిరిగాడు.

నైవ పుత్రో న భార్యా తు తస్య వై స్మృతిగోచరే । నష్టోత్సాహో రాజ్యనాశాత్ శ్మశానే నివసంస్తదా॥౮.

ఆయనకు తన కుమారుడు, భార్య ఎవ్వరూ గుర్తుకు రాలేదు. రాజ్యం పోయిన బాధతో ఉత్సాహం అంతా మాయమై, అప్పట్లో శ్మశానంలోనే నివసించాడు.

అథాజగామ స్వసుతం మృతమాదాయ లాపినీ । భార్యా తస్య నరేన్ద్రస్య సర్పదష్టం హి బాలకమ్॥౮.

అప్పుడే, ఏడుస్తూ తన చనిపోయిన కుమారుడిని మోసుకొచ్చింది ఆ రాజు భార్య. ఆ చిన్నవాడిని పాము కాటు వేసింది.

హా వత్స ! హా పుత్ర ! శిశో ! ఇత్యేవం వదతీ ముహుః । కృశా వివర్ణా విమనాః పాంశుధ్వస్తశిరోరుహా॥౮.

హాయ్ బిడ్డా! హాయ్ కుమారుడా! ఓ చిన్నవాడా! అని మళ్లీ మళ్లీ పిలుస్తూ, క్షీణించి, రంగు తగ్గి, మనసు దిగులుతో, తలపై మట్టి అంటుకుని, ఆమె ఏడుస్తూ ఉండింది.

; రాజపత్న్యువాచ హా రాజన్నద్య బాలం త్వం పశ్య సోమం మహీతలే । రమమాణం పురా దృష్టం దుష్టాహినా మృతమ్॥౮.

రాణి ఇలా చెప్పింది: హాయ్ రాజా! ఈ రోజు భూమిపై పడుకుని ఉన్న నీ కుమారుడు సోమను చూడు. ఒకప్పుడు ఆడుకుంటూ కనిపించిన వాడిని, ఇప్పుడు దుష్ట పాము కాటు వేసి చంపింది.

తస్యా విలాపశబ్దం తమాకర్ణ్య స నరాధిపః । జగామ త్వరితోఽత్రేతి భవితా మృతకమ్బలః॥౮.

ఆమె విలాపం విని, ఆ రాజు త్వరగా అక్కడికి వెళ్లాడు. చనిపోయినవారిని కప్పే పని చేసేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

స తాం రోరుదతీం భార్యాం నాభ్యజానాత్తు పార్థివః । చిరప్రవాససన్తప్తాం పునర్జాతామివాబలామ్॥౮.

తన భార్య ఏడుస్తూ ఉండగా, రాజు ఆమెను గుర్తుపట్టలేకపోయాడు. చాలా కాలంగా వేరుగా ఉండి బాధపడుతూ, కొత్తగా పుట్టిన పిల్లలా కనిపించింది ఆమె.

సాపి తం చారుకేశాన్తం పురా దృష్ట్వా జటాలకమ్ । నాభ్యజానాన్నృపసుతా శుష్కవృక్షోపమం నృపమ్॥౮.

ఆమె కూడా, ఒకప్పుడు అందమైన జుట్టుతో కనిపించిన వాడిని ఇప్పుడు జటలు పెరిగినవాడిగా చూసి, ఆ రాజు కుమారుడిని ఎండిపోయిన చెట్టు లాంటి రాజును గుర్తించలేకపోయింది.

సోఽపి కృష్ణపటే బాలం దృష్ట్వాశీవిషపీడితమ్ । నరేన్ద్రలక్షణోపేతం చిన్తామాప నరేశ్వరః॥౮.

ఆ రాజు, నల్ల వస్త్రంలో చుట్టబడి, పాము విషంతో బాధపడుతున్న, రాజకుమారుని లక్షణాలు ఉన్న ఆ బాలుడిని చూసి లోతైన ఆలోచనలో పడ్డాడు.