మార్కణ్డేయపురాణమ్

అస్థిసంఘాతసఙ్కీర్ణం మహాదుర్గన్ధసంకులమ్ । నానామృతసుహృన్నాద-రౌద్రకోలాహలాయుతమ్॥౮.

అస్థిపంజరాలతో, ఘోరమైన దుర్వాసనతో, రకరకాల మృతుల బంధువుల ఏడుపులతో, భయంకరమైన హడావుడితో నిండి ఉండేది.

హా పుత్ర ! మిత్ర ! హా బన్ధో ! భ్రాతర్వత్స ! ప్రియాద్య మే । హా పతే ! భగిని ! మాతర్హా మాతుల ! పితామహ॥౮.

అయ్యో నా కుమారా! స్నేహితా! బంధువా! అన్నా! ప్రియమైనవాడా! అయ్యో నా భర్తా! అక్కా! తల్లీ! మామయ్యా! తాతయ్యా!

మాతామహ ! పితః ! క్వ గతోఽస్యేహి బాన్ధవ । ఇత్యేవం వదతాం యత్ర ధ్వనిః సంశ్రుయతే మహాన్॥౮.

మామయ్యా! నాన్నా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లావు? రా బంధువులారా! అని ఏడుస్తూ అక్కడ పెద్దగా వినిపించే అరుపుల శబ్దం.

జ్వలన్మాంస-వసా-మేదచ్ఛమచ్ఛమితసంకులమ్॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మండుతున్న మాంసం, కొవ్వు, మజ్జ, ఇంకా పాక్షికంగా కాలిన చర్మపు ముక్కలు గుట్టలుగా కనిపించేవి.

అర్ధదగ్ధాః శవాః శ్యామా వికసద్దన్తపఙ్క్తయః । హసన్తీవాగ్నిమధ్యస్థాః కాయస్యేయం దశా త్వితి॥౮.

అర్ధంగా కాలిపోయిన, నల్లగా మారిన శవాలు, బయటకు కనిపించే పళ్లతో, ఆ మంటల్లో పడుకుని నవ్వుతున్నట్టు అనిపించేవి — ఇదే మన శరీర స్థితి.

అగ్నేశ్చటచటాశబ్దో వయసామస్థిపఙ్క్తిషు । బాన్ధవాక్రాన్దశబ్దశ్చ పుక్కసేషు ప్రహర్షజః॥౮.

అక్కడ పక్షుల ఎముకల మధ్యగా మంటలు చటచట మంటల శబ్దం వినిపించేది. బంధువుల ఏడుపు, పుక్కసుల ఆనంద కేకలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించేవి.

గాయతాం భూత-వేతాల-పిశాచగణః రక్షసామ్ । శ్రూయతే సుమహాన్ ఘోరః కల్పాన్త ఇవ నిః స్వనః॥౮.

ఆ శ్మశానంలో భూతాలు, వేతాళాలు, పిశాచాలు, రాక్షసులు గట్టిగా, భయంకరంగా పాడుతూ, ప్రళయాంతంలో లాగ శబ్దం చేస్తూ ఉండేవారు.

మహామహిషకారీష-గోశకృద్రాశిసఙ్కులమ్ । తదుత్థభస్మకూటైశ్చ వృతం సాస్థిభిరున్నతైః॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మహిషి, ఆవుల పేడ గుట్టలు, చుట్టూ పొంగిన బూడిద ముద్దలు, పైకి కనిపించే ఎముకలు అన్నీ కలిసిపోయి ఉండేవి.

నానోపహారస్త్రగ్దీప-కాకవిక్షేపకాలికమ్ । అనేకశబ్దబహులం శ్మశానం నరకాయతే॥౮.

వివిధ రకాల నైవేద్యాలు, చెల్లిన దీపాలు, మిగిలిన భాగాలను తింటున్న కాకులు, ఎన్నో రకాల శబ్దాలతో నిండిన ఆ శ్మశానం నరకంలా కనిపించేది.

సవహ్నిగర్భైరశివైః శివారుతైర్ నినాదితం భీషణరావగహ్వరమ్ । భయం భయస్యాప్యుపసఞ్జనైర్భృశం శ్మశానమాక్రన్దవిరావదారుణమ్॥౮.

అశుభాత్మలు, శివారులు చేసే భయంకర అరుపులతో, నక్కల హావళితో, భయంకరమైన ఏడుపు, అరుపులతో ఆ శ్మశానం భయానకంగా మారింది. అక్కడ భయం కూడా భయపడే స్థితి.

స రాజా తత్ర సమ్ప్రాప్తో దుః ఖితః శోచనోద్యతః । హా భృత్యా మన్త్రిణో విప్రాః తద్రాజ్యం విధే గతమ్॥౮.

అక్కడికి వచ్చిన రాజు ఎంతో దుఃఖంతో, బాధతో, 'అయ్యో నా సేవకులు, మంత్రులు, బ్రాహ్మణులు, నా రాజ్యం అంతా నాశనమైపోయింది' అని విలపించసాగాడు.

హా శైవ్యే పుత్ర హా బాల మాం త్యక్త్వా మన్దభాగ్యకమ్ । విశ్వామిత్రస్య దోషేణ గతాః కుత్రాపి తే మమ॥౮.

'అయ్యో శైవ్యే! అయ్యో నా కుమారా! అయ్యో నా బిడ్డా! నన్ను వదిలేసి పోయావు. విశ్వామిత్రుని శాపం వల్ల నువ్వు నాకు దూరంగా ఎక్కడికో వెళ్ళిపోయావు' అని రాజు విలపించాడు.

ఇత్యేవం చిన్తయంస్తత్ర చణ్డాలోక్తం పునః పునః । మలినో రూక్షసర్వాఙ్గః కేశవాన్ గన్ధవాన్ ధ్వజీ॥౮.

ఇలా చింతిస్తూ, చండుడు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, రాజు మురికి పట్టి, శరీరం పొడిగా మారి, జుట్టు ముడివేసి, దుర్వాసనతో, చేతిలో దండ పట్టుకుని తిరిగాడు.

లకుటీ కాలకల్పశ్చ ధావంశ్చాపి తతస్తతః । అస్మిన్ శవ ఇదం మూల్యం ప్రాప్తం ప్రాప్స్యామి చాప్యుత॥౮.

చేతిలో దండ పట్టుకుని, యమధర్మరాజు లాగా కనిపిస్తూ, 'ఈ శవానికి ఇంత దక్కింది, ఇంకొంత దక్కుతుందని' అంటూ అక్కడక్కడ పరుగెత్తాడు.

ఇదం మమ ఇదం రాజ్ఞే ముఖ్యచణ్డాలకే త్విదమ్ । ఇతి ధావన్ దిశో రాజా జీవన్ యోన్యన్తరం గతః॥౮.

'ఇది నాది, ఇది రాజునది, ఇది ప్రధాన చండాలునది' అంటూ అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తుతూ, ఆ రాజు బ్రతికుండగానే ఇంకొక జన్మలోకి వెళ్లిపోయాడు.

జీర్ణకర్పణ్టసుగ్రన్థి-కృతకన్థాపరిగ్రహః చితాభస్మరజోలిప్త-ముఖబాహూదరాఙిఘ్రకః॥౮.

చిన్న చిన్న ముడులు వేసిన పాత బట్టలు ధరించి, శవాల బూడిదతో ముఖం, చేతులు, పొట్ట, తొడలు, పాదాలు మొత్తం పూసుకుని తిరిగేవాడు.

నానామేదో-వసా-మజ్జా లిప్తపాణ్యఙ్గులిః శ్వసన్ । నానాశవోదనకృతా-హారతృప్తిపరాయణః॥౮.

వివిధ రకాల కొవ్వు, మజ్జ, మాంసం చేతులు, వేళ్ళకు పూసుకుని, గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, ఎన్నో శవాల దగ్గర నుండి తెచ్చిన ఆహారంతో తృప్తిగా ఉండేవాడు.

తదీయమాల్యసంశ్లేషకృతమస్తకమణ్డనః । న రాత్రౌ న దివా శేతే హా హేతి ప్రవదన్ ముహుః॥౮.

శవాలపై వేసిన పూలమాలలతో తల అలంకరించుకుని, రాత్రింబవళ్లు నిద్రపోకుండా, 'అయ్యో! అయ్యో!' అని పదే పదే అరుస్తూ ఉండేవాడు.

ఏవం ద్వాదశమాసాస్తు నీతాః శతసమోపమాః । స కదాచిన్నృపశ్రేష్ఠః శ్రాన్తో బన్ధువియోగవాన్॥౮.

అలా, రాజు తన బంధువులను కోల్పోయి, అలసిపోయి, ఆ పన్నెండు నెలలు నూరు సంవత్సరాల్లా గడిపాడు.

నిద్రాభిభూతో రూక్షాఙ్గో నిశ్చేష్టః సుప్త ఏవ చ । తత్రాపి శయనీయే స దృష్టవానద్భుతం హమత్॥౮.

ఒక రోజు నిద్ర ముంచుకొని, శరీరం పొడిగా, కదలకుండా, చనిపోయినట్టు పడుకున్న రాజు, తన మంచంపై అద్భుతమైన దృశ్యం చూశాడు.

శ్మశానాభ్యాసయోగేన దైవస్య బలవత్తయా । అన్యదేహేన దత్త్వా తు గురవే గురుదక్షిణామ్॥౮.

శ్మశానంలో ఎక్కువ కాలం ఉండటం వల్ల, దైవబలంతో, రాజు ఇంకొక శరీరంలో గురువుకి గురుదక్షిణ ఇచ్చాడు.

తదా ద్వాదశ వర్షాణి దుః ఖదానాత్తు నిష్కృతిః । ఆత్మానం స దదర్శాథ పుక్కసీగర్భసమ్భవమ్॥౮.

పన్నెండు సంవత్సరాలు తీవ్ర బాధలు అనుభవించిన తరువాత, అతడు ఆ బాధల నుండి విముక్తి పొందాడు. అప్పుడతడు తాను ఒక తక్కువ జాతి మహిళ గర్భంలో పుట్టినవాడినని గ్రహించాడు.

తత్రస్థశ్చాప్యసౌ రాజా సోఽచిన్తయదిదం తదా । ఇతో నిష్క్రాన్తమాత్రో హి దానధర్మం కరోమ్యహమ్॥౮.

అక్కడ ఉన్నప్పుడు ఆ రాజు తనలో తానే ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఇక్కడినుండి బయటపడిన వెంటనే నేను దానం చేయాలి, ధర్మమార్గంలో నడవాలి' అని.

అనన్తరం స జాతస్తు తదా పుక్కసబాలకః । శ్మశానమృతసంస్కార-కరణేషు సదోద్యతః॥౮.

తర్వాత వెంటనే ఆ పుక్కస బాలుడు పుట్టినప్పటి నుండి శ్మశానంలో మృతుల అంత్యక్రియలు చేయడంలో ఎప్పుడూ నిమగ్నంగా ఉండేవాడు.

ప్రాప్తే తు సప్తమే వర్షే శ్మశానేఽథ మృతో ద్విజః । ఆనీతో బన్ధుభిర్దృష్టస్తేన తత్రాధనో గుణీ॥౮.

ఏడవ సంవత్సరానికి వచ్చేసరికి, శ్మశానంలో ఒక ద్విజుడు మరణించాడు. అతడిని బంధువులు అక్కడికి తీసుకువచ్చారు. ఆ పేద కానీ మంచితనమున్న బాలుడు అతడిని చూశాడు.

మూల్యార్థినా తు తేనాపి పరిభూతాస్తు బ్రాహ్మణాః । ఊచుస్తే బ్రాహ్మణాస్తత్ర విశ్వామిత్రస్య చేష్టితమ్॥౮.

అతడు పారితోషికం అడిగినందుకు అక్కడ ఉన్న బ్రాహ్మణులు అవమానాన్ని అనుభవించారు. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు అక్కడ విశ్వామిత్రుడు చేసిన పనిని చెప్పుకున్నారు.

పాపిష్ఠమశుభం కర్మ కురు త్వం పాపకారక । హరిశ్చన్ద్రః పురా రాజా విశ్వామిత్రేణ పుక్కసః॥౮.

'పాపమయమైన, అశుభమైన పని చేయి, నీవు పాపకారుడివి! పూర్వం హరిశ్చంద్రుడు రాజుగా ఉండగా విశ్వామిత్రుడు అతన్ని పుక్కసుడిగా మార్చాడు.' అని అన్నారు.

కృతః పుణ్యవినాశేన బ్రాహ్మణస్వాపనాశనాత్ । యదా న క్షమతే తేషాం తైః స శప్తో రుషా తదా॥౮.

'పుణ్యాన్ని కోల్పోయి, బ్రాహ్మణుల ఆస్తిని తీసుకున్నందువల్ల అతను అలా అయ్యాడు. వారి మాటలను భరించలేకపోయినప్పుడు, వారు కోపంతో అతనిని శపించారు.' అని చెప్పారు.

గచ్ఛ త్వం నరకం ఘోరమధునైవ నరాధమ । ఇత్యుక్తమాత్రే వచనే స్వప్నస్థః స నృపస్తదా॥౮.

'ఇప్పుడే నీవు ఘోరమైన నరకానికి పో, దుష్టుడా!' అని వారు చెప్పగానే, ఆ రాజు కలలో ఉన్నట్టుగా అయిపోయాడు.