మార్కణ్డేయపురాణమ్

బాలా దీనముఖీ దృష్ట్వా బాలం దీనముఖం పురః । మాం స్మరత్యసుఖావిష్టా మోచయిష్యతి నౌ నృపః॥౮.

దుఃఖంతో ఉన్న బాలుడిని, ముఖంలో విషాదం ఉన్న బాలికను చూస్తూ, బాధలో ఉన్న ఆమె నన్ను గుర్తు చేసుకుంటుంది; రాజు మమ్మల్ని తప్పించగలడు అని ఆశపడతాను.

ఉపాత్తవిత్తో విప్రాయ దత్త్వా విత్తమతోఽధికమ్ । న సా మాం మృగశావాక్షీ వేత్తి పాపతరం కృతమ్॥౮.

సంపాదించిన ధనాన్ని బ్రాహ్మణునికి మరింతగా ఇచ్చాను; అయినా, ఆ మృగశావాక్షి నేను చేసిన పెద్ద పాపాన్ని తెలియదు.

రాజ్యనాశః సుహృత్త్యాగో భర్యాతనయవిక్రయః । ప్రాప్తా చణ్డాలతా చేయమహో దుః ఖపరమ్పరా॥౮.

రాజ్యాన్ని కోల్పోయాను, స్నేహితులను వదిలేశాను, భార్య, కుమారుడిని అమ్ముకున్నాను, ఇప్పుడు చండాలుడిగా మారాను — అయ్యో, ఎంతటి బాధల పరంపర!

ఏవం స నివసన్ నిత్యం సస్మార దయితం సుతమ్ । ఆర్యాఞ్చాత్మసమావిష్టాం హృతసర్వస్వ ఆతురః॥౮.

అలా అక్కడ నివసిస్తూ, తన ప్రియమైన కుమారుడిని, తన ప్రాణంతో సమానమైన ఆర్యను, అన్నీ కోల్పోయిన బాధతో, ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేవాడు.

కస్యచిత్త్వథ కాలస్య మృతచేలాపహారకః । హరిశ్చన్ద్రోఽభవద్రాజా శ్మశానే తద్వశానుగః॥౮.

కొంతకాలం తర్వాత, హరిశ్చంద్రుడు చండాలుని ఆజ్ఞతో శ్మశానంలో మృతుల వస్త్రాలను సేకరించేవాడయ్యాడు.

చణ్డాలేనానుశిష్టశ్వ మృతచేలాపహారిణా । శవాగమనమన్విచ్ఛన్నిహ తిష్ఠ దివానిశమ్॥౮.

మృతుల వస్త్రాలు తీసుకునే చండాలుడు చెప్పినట్లు, హరిశ్చంద్రుడు అక్కడ రాత్రింబవళ్ళు శవాలు వచ్చేలా ఎదురుచూస్తూ ఉండేవాడు.

ఇదం రాజ్ఞేఽపి దేయఞ్చ షడ్భాగన్తు శవం ప్రతి । త్రయస్తు మమ భాగాః స్యుర్ద్వో భాగౌ తవ వేతనమ్॥౮.

ఈ శవానికి రాజుకూ ఒక ఆరవ భాగం ఇవ్వాలి; మూడు భాగాలు నాకు, రెండు భాగాలు నీకు జీతంగా వస్తాయి.

ఇతి ప్రతిసమాదిష్టో జగామ శవమన్దిరమ్ । దిశన్తు దక్షిణాం యత్ర వారాణస్యాం స్థితం తదా॥౮.

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన హరిశ్చంద్రుడు, అప్పట్లో వారాణసిలో ఉన్న దక్షిణా గృహానికి, అంటే మృతుల ఇంటికి వెళ్లాడు.

శ్మశానం ఘోరసంనాదం శివాశతసమాకులమ్ । శవమౌలిసమాకీర్ణం దుర్గన్ధం బహుధూమకమ్॥౮.

ఆ శ్మశానం భయానకమైన శబ్దాలతో, శివుని భక్తులతో నిండిపోయి, శవాల గుట్టలతో, దుర్వాసనతో, పొగతో నిండి ఉండేది.

పిశాచ-భూత-వేతాల-డాకినీ-యక్షసఙ్కులమ్ । గృధ్రగోమాయుసఙ్కీర్ణం శ్వవృన్దపరివారితమ్॥౮.

అక్కడ పిశాచులు, భూతాలు, వేటాళులు, డాకినీలు, యక్షులు, గద్దలు, నక్కలు, కుక్కల గుంపులతో నిండి ఉండేది.

అస్థిసంఘాతసఙ్కీర్ణం మహాదుర్గన్ధసంకులమ్ । నానామృతసుహృన్నాద-రౌద్రకోలాహలాయుతమ్॥౮.

అస్థిపంజరాలతో, ఘోరమైన దుర్వాసనతో, రకరకాల మృతుల బంధువుల ఏడుపులతో, భయంకరమైన హడావుడితో నిండి ఉండేది.

హా పుత్ర ! మిత్ర ! హా బన్ధో ! భ్రాతర్వత్స ! ప్రియాద్య మే । హా పతే ! భగిని ! మాతర్హా మాతుల ! పితామహ॥౮.

అయ్యో నా కుమారా! స్నేహితా! బంధువా! అన్నా! ప్రియమైనవాడా! అయ్యో నా భర్తా! అక్కా! తల్లీ! మామయ్యా! తాతయ్యా!

మాతామహ ! పితః ! క్వ గతోఽస్యేహి బాన్ధవ । ఇత్యేవం వదతాం యత్ర ధ్వనిః సంశ్రుయతే మహాన్॥౮.

మామయ్యా! నాన్నా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లావు? రా బంధువులారా! అని ఏడుస్తూ అక్కడ పెద్దగా వినిపించే అరుపుల శబ్దం.

జ్వలన్మాంస-వసా-మేదచ్ఛమచ్ఛమితసంకులమ్॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మండుతున్న మాంసం, కొవ్వు, మజ్జ, ఇంకా పాక్షికంగా కాలిన చర్మపు ముక్కలు గుట్టలుగా కనిపించేవి.

అర్ధదగ్ధాః శవాః శ్యామా వికసద్దన్తపఙ్క్తయః । హసన్తీవాగ్నిమధ్యస్థాః కాయస్యేయం దశా త్వితి॥౮.

అర్ధంగా కాలిపోయిన, నల్లగా మారిన శవాలు, బయటకు కనిపించే పళ్లతో, ఆ మంటల్లో పడుకుని నవ్వుతున్నట్టు అనిపించేవి — ఇదే మన శరీర స్థితి.

అగ్నేశ్చటచటాశబ్దో వయసామస్థిపఙ్క్తిషు । బాన్ధవాక్రాన్దశబ్దశ్చ పుక్కసేషు ప్రహర్షజః॥౮.

అక్కడ పక్షుల ఎముకల మధ్యగా మంటలు చటచట మంటల శబ్దం వినిపించేది. బంధువుల ఏడుపు, పుక్కసుల ఆనంద కేకలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించేవి.

గాయతాం భూత-వేతాల-పిశాచగణః రక్షసామ్ । శ్రూయతే సుమహాన్ ఘోరః కల్పాన్త ఇవ నిః స్వనః॥౮.

ఆ శ్మశానంలో భూతాలు, వేతాళాలు, పిశాచాలు, రాక్షసులు గట్టిగా, భయంకరంగా పాడుతూ, ప్రళయాంతంలో లాగ శబ్దం చేస్తూ ఉండేవారు.

మహామహిషకారీష-గోశకృద్రాశిసఙ్కులమ్ । తదుత్థభస్మకూటైశ్చ వృతం సాస్థిభిరున్నతైః॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మహిషి, ఆవుల పేడ గుట్టలు, చుట్టూ పొంగిన బూడిద ముద్దలు, పైకి కనిపించే ఎముకలు అన్నీ కలిసిపోయి ఉండేవి.

నానోపహారస్త్రగ్దీప-కాకవిక్షేపకాలికమ్ । అనేకశబ్దబహులం శ్మశానం నరకాయతే॥౮.

వివిధ రకాల నైవేద్యాలు, చెల్లిన దీపాలు, మిగిలిన భాగాలను తింటున్న కాకులు, ఎన్నో రకాల శబ్దాలతో నిండిన ఆ శ్మశానం నరకంలా కనిపించేది.

సవహ్నిగర్భైరశివైః శివారుతైర్ నినాదితం భీషణరావగహ్వరమ్ । భయం భయస్యాప్యుపసఞ్జనైర్భృశం శ్మశానమాక్రన్దవిరావదారుణమ్॥౮.

అశుభాత్మలు, శివారులు చేసే భయంకర అరుపులతో, నక్కల హావళితో, భయంకరమైన ఏడుపు, అరుపులతో ఆ శ్మశానం భయానకంగా మారింది. అక్కడ భయం కూడా భయపడే స్థితి.

స రాజా తత్ర సమ్ప్రాప్తో దుః ఖితః శోచనోద్యతః । హా భృత్యా మన్త్రిణో విప్రాః తద్రాజ్యం విధే గతమ్॥౮.

అక్కడికి వచ్చిన రాజు ఎంతో దుఃఖంతో, బాధతో, 'అయ్యో నా సేవకులు, మంత్రులు, బ్రాహ్మణులు, నా రాజ్యం అంతా నాశనమైపోయింది' అని విలపించసాగాడు.

హా శైవ్యే పుత్ర హా బాల మాం త్యక్త్వా మన్దభాగ్యకమ్ । విశ్వామిత్రస్య దోషేణ గతాః కుత్రాపి తే మమ॥౮.

'అయ్యో శైవ్యే! అయ్యో నా కుమారా! అయ్యో నా బిడ్డా! నన్ను వదిలేసి పోయావు. విశ్వామిత్రుని శాపం వల్ల నువ్వు నాకు దూరంగా ఎక్కడికో వెళ్ళిపోయావు' అని రాజు విలపించాడు.

ఇత్యేవం చిన్తయంస్తత్ర చణ్డాలోక్తం పునః పునః । మలినో రూక్షసర్వాఙ్గః కేశవాన్ గన్ధవాన్ ధ్వజీ॥౮.

ఇలా చింతిస్తూ, చండుడు చెప్పిన మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, రాజు మురికి పట్టి, శరీరం పొడిగా మారి, జుట్టు ముడివేసి, దుర్వాసనతో, చేతిలో దండ పట్టుకుని తిరిగాడు.

లకుటీ కాలకల్పశ్చ ధావంశ్చాపి తతస్తతః । అస్మిన్ శవ ఇదం మూల్యం ప్రాప్తం ప్రాప్స్యామి చాప్యుత॥౮.

చేతిలో దండ పట్టుకుని, యమధర్మరాజు లాగా కనిపిస్తూ, 'ఈ శవానికి ఇంత దక్కింది, ఇంకొంత దక్కుతుందని' అంటూ అక్కడక్కడ పరుగెత్తాడు.

ఇదం మమ ఇదం రాజ్ఞే ముఖ్యచణ్డాలకే త్విదమ్ । ఇతి ధావన్ దిశో రాజా జీవన్ యోన్యన్తరం గతః॥౮.

'ఇది నాది, ఇది రాజునది, ఇది ప్రధాన చండాలునది' అంటూ అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తుతూ, ఆ రాజు బ్రతికుండగానే ఇంకొక జన్మలోకి వెళ్లిపోయాడు.

జీర్ణకర్పణ్టసుగ్రన్థి-కృతకన్థాపరిగ్రహః చితాభస్మరజోలిప్త-ముఖబాహూదరాఙిఘ్రకః॥౮.

చిన్న చిన్న ముడులు వేసిన పాత బట్టలు ధరించి, శవాల బూడిదతో ముఖం, చేతులు, పొట్ట, తొడలు, పాదాలు మొత్తం పూసుకుని తిరిగేవాడు.

నానామేదో-వసా-మజ్జా లిప్తపాణ్యఙ్గులిః శ్వసన్ । నానాశవోదనకృతా-హారతృప్తిపరాయణః॥౮.

వివిధ రకాల కొవ్వు, మజ్జ, మాంసం చేతులు, వేళ్ళకు పూసుకుని, గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, ఎన్నో శవాల దగ్గర నుండి తెచ్చిన ఆహారంతో తృప్తిగా ఉండేవాడు.

తదీయమాల్యసంశ్లేషకృతమస్తకమణ్డనః । న రాత్రౌ న దివా శేతే హా హేతి ప్రవదన్ ముహుః॥౮.

శవాలపై వేసిన పూలమాలలతో తల అలంకరించుకుని, రాత్రింబవళ్లు నిద్రపోకుండా, 'అయ్యో! అయ్యో!' అని పదే పదే అరుస్తూ ఉండేవాడు.

ఏవం ద్వాదశమాసాస్తు నీతాః శతసమోపమాః । స కదాచిన్నృపశ్రేష్ఠః శ్రాన్తో బన్ధువియోగవాన్॥౮.

అలా, రాజు తన బంధువులను కోల్పోయి, అలసిపోయి, ఆ పన్నెండు నెలలు నూరు సంవత్సరాల్లా గడిపాడు.