మార్కణ్డేయపురాణమ్

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ చణ్డాలోఽయమనల్పం తే దాతుం విత్తముపస్థితః । కస్మాన్న దీయతే మహ్యమశేషా యజ్ఞదక్షిణా॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ చండాలుడు నీకు చాల ధనం ఇవ్వడానికి వచ్చాడు. మరి యజ్ఞానికి కావలసిన మొత్తం దక్షిణా నాకు ఎందుకు ఇవ్వడం లేదు?

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ భగవన్ ! సూర్యవంశోత్థమాత్మానం వేద్మే కౌశిక । కథం చణ్డాలదాసత్వం గమిష్యే విత్తకాముకః॥౮.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడా! నేను సూర్యవంశంలో పుట్టినవాడిని, కౌశికా! ధనానికి ఆశపడి నేను చండాలుడి దాసుడిగా ఎలా మారగలను?

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ యది చణ్డాలవిత్తం త్వమాత్మవిక్రయజం మమ । న ప్రదాస్యసి కాలేన శాప్స్యామి త్వామసంశయమ్॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వు చండాలుడి దగ్గర నుండి నీను అమ్ముకుని సంపాదించిన ధనాన్ని నాకు సమయానికి ఇవ్వకపోతే, నిన్ను తప్పకుండా శపిస్తాను.

; పక్షిణ ఊచుః హరిశ్చన్ద్రస్తతో రాజా చిన్తావస్థితజీవితః । ప్రసీదేతి వదన్ పాదావృషేర్జగ్రాహ విహ్వలః॥౮.

పక్షులు ఇలా చెప్పాయి: ఆ సమయంలో హరిశ్చంద్రుడు ఆందోళనతో జీవితం గడిపి, వణికిపోతూ, మునివర్యుడి పాదాలు పట్టుకుని, "దయచేయండి" అని వేడుకున్నాడు.

దాసోఽస్మ్యార్తోఽస్మి భీతోఽస్మి త్వద్భక్తశ్చ విశేషతః । కురు ప్రసాదం విప్రర్షే కష్టశ్చణ్డాలసఙ్కరః॥౮.

నేను నీ దాసుడిని, బాధపడుతున్నాను, భయపడుతున్నాను, ముఖ్యంగా నీ భక్తుడిని. మహర్షీ! దయచూపు. ఈ చండాలుడితో కలయిక నాకు భయంకరంగా ఉంది.

భవేయం విత్తశేషేణ సర్వకర్మకరో వశః । తవైవ మునిశార్దూల ! ప్రేష్యశ్చిత్తానువర్తకః॥౮.

మహర్షీ ! మిగిలిన ధనంతో నేను నీ చెప్పిన పనులన్నీ చేస్తాను. నీకు సేవకుడిగా, నీ మనసుకు అనుగుణంగా ఉండిపోతాను.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ యది ప్రేష్యో మమ భవాన్ చణ్డాలాయ తతో మయా । దాసభావమనుప్రాప్తో దత్తో విత్తార్బుదేన వై॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వు నా సేవకుడిగా ఉంటే, నేను నిన్ను చండాలుడికి అప్పగించాను. దానికి బదులుగా అతడిచేత ఎన్నో కోట్లు సంపాదించాను. ఇప్పుడు నువ్వు奴奴గా అతని వద్దకు వెళ్ళాలి.

; పక్షిణ ఊచుః ఏకముక్తే తదా తేన శ్వపాకో హృష్టమానసః । విశ్వామిత్రాయ తద్ద్రవ్యం దత్త్వా బద్ధ్వా నరేశ్వరమ్॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నారు: ఇది వినగానే ఆ చండాలుడు ఎంతో ఆనందంతో ఆ ధనాన్ని విశ్వామిత్రునికి ఇచ్చి, రాజును బంధించాడు.

దణ్డప్రహారసమ్భ్రాన్తమతీవ వ్యాకులేన్ద్రియమ్ । ఇష్టబన్ధువియోగార్తమనయన్నిజపత్తనమ్॥౮.

కర్రతో కొట్టించబడిన రాజు, మనసు గందరగోళంగా, ఇంద్రియాలు కలవరంతో, ప్రియమైన బంధువుల నుంచి వేరు పడిన బాధతో, తన పట్టణానికి తీసుకెళ్లబడ్డాడు.

హరిశ్చన్ద్రస్తతో రాజా వసంశ్చణ్డాలపత్తనే । ప్రాతర్మధ్యాహ్నసమయే సాయఞ్చైతదగాయత॥౮.

తర్వాత హరిశ్చంద్రుడు చండాలపట్టణంలో నివసిస్తూ, ప్రతి ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం ఇలా పాడేవాడు.

బాలా దీనముఖీ దృష్ట్వా బాలం దీనముఖం పురః । మాం స్మరత్యసుఖావిష్టా మోచయిష్యతి నౌ నృపః॥౮.

దుఃఖంతో ఉన్న బాలుడిని, ముఖంలో విషాదం ఉన్న బాలికను చూస్తూ, బాధలో ఉన్న ఆమె నన్ను గుర్తు చేసుకుంటుంది; రాజు మమ్మల్ని తప్పించగలడు అని ఆశపడతాను.

ఉపాత్తవిత్తో విప్రాయ దత్త్వా విత్తమతోఽధికమ్ । న సా మాం మృగశావాక్షీ వేత్తి పాపతరం కృతమ్॥౮.

సంపాదించిన ధనాన్ని బ్రాహ్మణునికి మరింతగా ఇచ్చాను; అయినా, ఆ మృగశావాక్షి నేను చేసిన పెద్ద పాపాన్ని తెలియదు.

రాజ్యనాశః సుహృత్త్యాగో భర్యాతనయవిక్రయః । ప్రాప్తా చణ్డాలతా చేయమహో దుః ఖపరమ్పరా॥౮.

రాజ్యాన్ని కోల్పోయాను, స్నేహితులను వదిలేశాను, భార్య, కుమారుడిని అమ్ముకున్నాను, ఇప్పుడు చండాలుడిగా మారాను — అయ్యో, ఎంతటి బాధల పరంపర!

ఏవం స నివసన్ నిత్యం సస్మార దయితం సుతమ్ । ఆర్యాఞ్చాత్మసమావిష్టాం హృతసర్వస్వ ఆతురః॥౮.

అలా అక్కడ నివసిస్తూ, తన ప్రియమైన కుమారుడిని, తన ప్రాణంతో సమానమైన ఆర్యను, అన్నీ కోల్పోయిన బాధతో, ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండేవాడు.

కస్యచిత్త్వథ కాలస్య మృతచేలాపహారకః । హరిశ్చన్ద్రోఽభవద్రాజా శ్మశానే తద్వశానుగః॥౮.

కొంతకాలం తర్వాత, హరిశ్చంద్రుడు చండాలుని ఆజ్ఞతో శ్మశానంలో మృతుల వస్త్రాలను సేకరించేవాడయ్యాడు.

చణ్డాలేనానుశిష్టశ్వ మృతచేలాపహారిణా । శవాగమనమన్విచ్ఛన్నిహ తిష్ఠ దివానిశమ్॥౮.

మృతుల వస్త్రాలు తీసుకునే చండాలుడు చెప్పినట్లు, హరిశ్చంద్రుడు అక్కడ రాత్రింబవళ్ళు శవాలు వచ్చేలా ఎదురుచూస్తూ ఉండేవాడు.

ఇదం రాజ్ఞేఽపి దేయఞ్చ షడ్భాగన్తు శవం ప్రతి । త్రయస్తు మమ భాగాః స్యుర్ద్వో భాగౌ తవ వేతనమ్॥౮.

ఈ శవానికి రాజుకూ ఒక ఆరవ భాగం ఇవ్వాలి; మూడు భాగాలు నాకు, రెండు భాగాలు నీకు జీతంగా వస్తాయి.

ఇతి ప్రతిసమాదిష్టో జగామ శవమన్దిరమ్ । దిశన్తు దక్షిణాం యత్ర వారాణస్యాం స్థితం తదా॥౮.

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడిన హరిశ్చంద్రుడు, అప్పట్లో వారాణసిలో ఉన్న దక్షిణా గృహానికి, అంటే మృతుల ఇంటికి వెళ్లాడు.

శ్మశానం ఘోరసంనాదం శివాశతసమాకులమ్ । శవమౌలిసమాకీర్ణం దుర్గన్ధం బహుధూమకమ్॥౮.

ఆ శ్మశానం భయానకమైన శబ్దాలతో, శివుని భక్తులతో నిండిపోయి, శవాల గుట్టలతో, దుర్వాసనతో, పొగతో నిండి ఉండేది.

పిశాచ-భూత-వేతాల-డాకినీ-యక్షసఙ్కులమ్ । గృధ్రగోమాయుసఙ్కీర్ణం శ్వవృన్దపరివారితమ్॥౮.

అక్కడ పిశాచులు, భూతాలు, వేటాళులు, డాకినీలు, యక్షులు, గద్దలు, నక్కలు, కుక్కల గుంపులతో నిండి ఉండేది.

అస్థిసంఘాతసఙ్కీర్ణం మహాదుర్గన్ధసంకులమ్ । నానామృతసుహృన్నాద-రౌద్రకోలాహలాయుతమ్॥౮.

అస్థిపంజరాలతో, ఘోరమైన దుర్వాసనతో, రకరకాల మృతుల బంధువుల ఏడుపులతో, భయంకరమైన హడావుడితో నిండి ఉండేది.

హా పుత్ర ! మిత్ర ! హా బన్ధో ! భ్రాతర్వత్స ! ప్రియాద్య మే । హా పతే ! భగిని ! మాతర్హా మాతుల ! పితామహ॥౮.

అయ్యో నా కుమారా! స్నేహితా! బంధువా! అన్నా! ప్రియమైనవాడా! అయ్యో నా భర్తా! అక్కా! తల్లీ! మామయ్యా! తాతయ్యా!

మాతామహ ! పితః ! క్వ గతోఽస్యేహి బాన్ధవ । ఇత్యేవం వదతాం యత్ర ధ్వనిః సంశ్రుయతే మహాన్॥౮.

మామయ్యా! నాన్నా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లావు? రా బంధువులారా! అని ఏడుస్తూ అక్కడ పెద్దగా వినిపించే అరుపుల శబ్దం.

జ్వలన్మాంస-వసా-మేదచ్ఛమచ్ఛమితసంకులమ్॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మండుతున్న మాంసం, కొవ్వు, మజ్జ, ఇంకా పాక్షికంగా కాలిన చర్మపు ముక్కలు గుట్టలుగా కనిపించేవి.

అర్ధదగ్ధాః శవాః శ్యామా వికసద్దన్తపఙ్క్తయః । హసన్తీవాగ్నిమధ్యస్థాః కాయస్యేయం దశా త్వితి॥౮.

అర్ధంగా కాలిపోయిన, నల్లగా మారిన శవాలు, బయటకు కనిపించే పళ్లతో, ఆ మంటల్లో పడుకుని నవ్వుతున్నట్టు అనిపించేవి — ఇదే మన శరీర స్థితి.

అగ్నేశ్చటచటాశబ్దో వయసామస్థిపఙ్క్తిషు । బాన్ధవాక్రాన్దశబ్దశ్చ పుక్కసేషు ప్రహర్షజః॥౮.

అక్కడ పక్షుల ఎముకల మధ్యగా మంటలు చటచట మంటల శబ్దం వినిపించేది. బంధువుల ఏడుపు, పుక్కసుల ఆనంద కేకలు కలిసిపోయి అక్కడ గంభీరంగా వినిపించేవి.

గాయతాం భూత-వేతాల-పిశాచగణః రక్షసామ్ । శ్రూయతే సుమహాన్ ఘోరః కల్పాన్త ఇవ నిః స్వనః॥౮.

ఆ శ్మశానంలో భూతాలు, వేతాళాలు, పిశాచాలు, రాక్షసులు గట్టిగా, భయంకరంగా పాడుతూ, ప్రళయాంతంలో లాగ శబ్దం చేస్తూ ఉండేవారు.

మహామహిషకారీష-గోశకృద్రాశిసఙ్కులమ్ । తదుత్థభస్మకూటైశ్చ వృతం సాస్థిభిరున్నతైః॥౮.

అక్కడ ఎక్కడ చూసినా మహిషి, ఆవుల పేడ గుట్టలు, చుట్టూ పొంగిన బూడిద ముద్దలు, పైకి కనిపించే ఎముకలు అన్నీ కలిసిపోయి ఉండేవి.

నానోపహారస్త్రగ్దీప-కాకవిక్షేపకాలికమ్ । అనేకశబ్దబహులం శ్మశానం నరకాయతే॥౮.

వివిధ రకాల నైవేద్యాలు, చెల్లిన దీపాలు, మిగిలిన భాగాలను తింటున్న కాకులు, ఎన్నో రకాల శబ్దాలతో నిండిన ఆ శ్మశానం నరకంలా కనిపించేది.