మార్కణ్డేయపురాణమ్

; రాజపత్న్యువాచ ముఞ్చార్య ముఞ్చ తావన్మాం యావత్పశ్యామ్యహం శిశుమ్ । దుర్లభం దర్శనం తాత పునరస్య భవిష్యతి॥౮.

రాణి ఇలా అంది: 'ఆర్యా! దయచేసి నన్ను కొద్దిసేపు వదిలేయండి. నా బిడ్డను ఒక్కసారి చూడాలని ఉంది. తాత! మళ్లీ అతడిని చూడటం నాకు చాలా కష్టం.'

పశ్యైహి వత్స మామేవం మాతరం దాస్యతాం గతామ్ । మాం మా స్ప్రార్క్షో రాజపుత్ర ! అస్పృశ్యాహం తవాధునా॥౮.

నా బిడ్డా! నన్ను ఇప్పుడు దాసిగా తీసుకెళ్తున్నారు. నన్ను ఇలా చూసుకో. రాజకుమారుడా! నన్ను ఇకపై తాకవద్దు. ఇప్పుడు నేను నీకు అందని వాడిని.

తతః స బాలః సహసా దృష్ట్వా కృష్టాం తు మాతరమ్ । సమభ్యధావదమ్బేతి రుదన్ సాస్త్రావిలేక్షణః॥౮.

తల్లి లాగిపోతున్నదాన్ని చూసి, ఆ చిన్నారి ఒక్కసారిగా 'అమ్మా!' అని అరుస్తూ కన్నీళ్లతో పరుగెత్తాడు.

తమాగతం ద్విజః క్రోధాద్వాలమభ్యాహనత్ పదా । వదంస్తథాపి సోఽమ్బేతి నైవాముఞ్చత మాతరమ్॥౮.

ఆ బాలుడు దగ్గరకు వచ్చేసరికి, బ్రాహ్మణుడు కోపంతో తన కాలితో కొట్టాడు. అయినా ఆ బిడ్డ 'అమ్మా!' అని ఏడుస్తూనే తల్లిని విడువలేదు.

; రాజపత్న్యువాచ ప్రసాదం కురు మేం నాథ క్రీణీష్వేమం చ బాలకమ్ । క్రీతాపి నాహం భవతో వినైనం కార్యసాధికా॥౮.

రాణి ఇలా అంది: 'ప్రభూ! దయచూపండి. ఈ బిడ్డను కూడా కొనండి. నేను మిమ్మల్ని సేవించాలంటే ఇతడిని లేకుండా చేయలేను.'

ఇత్థం మమాల్పభాగ్యాయాః ప్రసాదసుముఖో భవ । మాం సంయోజయ బాలేన వత్సేనేవ పయస్వినీమ్॥౮.

నాకు అంత దురదృష్టం వచ్చినా, దయచూపండి. ఆవును దూడతో కలిపినట్టు, నన్ను నా బిడ్డతో కలిపి ఉంచండి.

; బ్రాహ్మణ ఉవాచ గృహ్యతాం విత్తమేతత్ తే దీయతాం బాలకో మమ । స్త్రీపుంసోర్ధర్మశాస్త్రజ్ఞైః కృతమేవ హి వేతనమ్ । శతం సహస్రం లక్షం చ కోటిమూల్యం తథా పరైః॥౮.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ ధనం తీసుకో. బిడ్డను నాకు ఇవ్వు. మగవారు, ఆడవారు ఎలా కొనాలి అని ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పినట్టు, వంద, వెయ్యి, లక్ష, కోటి ఎంతైనా ధర నిర్ణయించబడింది.'

; పక్షిణ ఊచుః తథైవ తస్య తద్విత్తం బద్ధ్వోత్తరపటే తతః । ప్రగృహ్య బాలకం మాత్రా సహైకస్థమబన్ధయత్॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నాయి: 'ఆ ధనాన్ని పై వస్త్రంలో కట్టి, తల్లి బిడ్డలను కలిపి ఒకేసారి బంధించాడు.'

నీయమానౌ తు తౌ దృష్ట్వా భార్యా-పుత్రౌ స పార్థివః । విలలాప సుదుః ఖార్తో నిః శ్వస్యోష్ణం పునః పునః॥౮.

తన భార్య, కుమారుడిని తీసుకెళ్తున్నదాన్ని చూసి, ఆ రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో గుండె పగిలేలా ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ విలపించాడు.

యాం న వాయుర్న చాదిత్యో నేన్దుర్న చ పృథగ్జనః । దృష్టవన్తః పురా పత్నీం సేయం దాసీత్వమాగతా॥౮.

ఈమెను గాలీ, సూర్యుడూ, ఇతరులు కూడా ఎప్పుడూ చూడలేదు. అలాంటి నా భార్య ఇప్పుడు దాసిగా మారిపోయింది.

సూర్యవంశప్రసూతోఽయం సుకుమారకరాఙ్గులిః । సమ్ప్రాప్తో విక్రయం బాలో ధిఙ్మామస్తు సుదుర్మతిమ్॥౮.

సూర్యవంశంలో పుట్టిన, మృదువైన చేతులు, వేళ్లు ఉన్న ఈ బిడ్డను నేను అమ్మేశాను. నా చెడు మనసుకు నాకే సిగ్గు.

హా ప్రియే ! హా శిశో ! నత్స ! మమానార్యస్య దుర్నయైః । దైవాధీనాం దశాం ప్రాప్తో న మృతోఽస్మి తథాపి ధిక్॥౮.

హాయ్ ప్రియమైనవాడా! హాయ్ బిడ్డా! నా దుర్మార్గపు పనుల వల్ల మీరు ఇంత దుస్థితికి వచ్చారు. అయినా నేను చనిపోలేకపోతున్నాను — నాకే నింద.

; పక్షిణ ఊచుః ఏవం విలపతో రాజ్ఞః స విప్రోఽన్తరధీయత । వృక్షగేహాదిభిస్తుఙ్గైస్తావాదాయ త్వరాన్వితః॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నాయి: 'రాజు ఇలా విలపిస్తున్నప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మణుడు వారిని తీసుకుని, ఎత్తయిన చెట్లు, ఇళ్లు దాటి వేగంగా కనిపించకుండా పోయాడు.'

విశ్వామిత్రస్తతః ప్రాప్తో నృపం విత్తమయాచత । తస్మై సమర్పయామాస హరిశ్చన్ద్రోఽపి తద్ధనమ్॥౮.

ఆ తరువాత విశ్వామిత్రుడు వచ్చి, రాజును చూసి ధనం అడిగాడు. హరిశ్చంద్రుడు ఆ ధనాన్ని ఆయనకు అప్పగించాడు.

తద్విత్తం స్తోకమాలోక్య దారవిక్రయసమ్భవమ్ । శోకాభిభూతం రాజానం కుపితః కౌశికోఽబ్రవీత్॥౮.

తన భార్య, బిడ్డను అమ్మి వచ్చిన తక్కువ ధనాన్ని చూసి, ఆ రాజు దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు, కోపంతో కౌశికుడు ఇలా అన్నాడు.

క్షత్రబన్ధో ! మమేమాం త్వం సదృశీం యజ్ఞదక్షిణామ్ । మన్యసే యది తత్ క్షిప్రం పశ్య త్వం మే బలం పరమ్॥౮.

'నీతి తప్పిన క్షత్రియా! ఇది నాకు తగిన యజ్ఞఫలం అనుకుంటే, వెంటనే నా గొప్ప శక్తిని చూడు.'

తపసోఽత్ర సుతప్తస్య బ్రాహ్మణ్యస్యామలస్య చ । మత్ప్రభావస్య చోగ్రస్య శుద్ధస్యాధ్యయనస్య చ॥౮.

'ఇక్కడ నా ఘోరమైన తపస్సు, పవిత్రమైన బ్రాహ్మణత్వం, ఉగ్రమైన శక్తి, నిష్కళంకమైన విద్యా బలం చూపిస్తాను.'

అన్యాం దాస్యామి భగవన్ ! కాలః కశ్చిత్ప్రతీక్ష్యతామ్ । సామ్ప్రతం నాస్తి విక్రీతా పత్నీ పుత్రశ్చ బాలకః॥౮.

భగవంతుడా! ఇంకొంత సమయం ఆగండి, నేను ఇంకొకరిని ఇస్తాను. ఇప్పుడైతే నా భార్యను అమ్మేశాను, నా కుమారుడు ఇంకా చిన్నవాడు.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ చతుర్భాగః స్థితో యోఽయం దివసస్య నరాధిప । ఏష ఏవ ప్రతీక్ష్యో మే వక్తవ్యం నోత్తరం త్వయా॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా! ఈ రోజు నాలుగవ భాగం మాత్రమే మిగిలింది. అంతవరకే నేను వేచి ఉంటాను. ఇకమీదట నువ్వు ఏమీ చెప్పకూడదు.

; పక్షిణ ఊచుః తమేవముక్త్వా రాజేన్ద్రం నిష్ఠురం నిర్ఘృణం వచః । తదాదాయ ధనం తూర్ణం కుపితః కౌశికో యయౌ॥౮.

పక్షులు ఇలా చెప్పాయి: రాజును చూసి, విశ్వామిత్రుడు కఠినంగా, దయలేని మాటలు చెప్పి, ఆ ధనం తీసుకుని కోపంతో త్వరగా వెళ్లిపోయాడు.

విశ్వామిత్రే గతే రాజా భయశోకాబ్ధిమధ్యగః । సర్వాకారం వినిశ్చిత్య ప్రోవాచోచ్చైరధోముఖః॥౮.

విశ్వామిత్రుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, రాజు భయంతో, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, అన్ని మార్గాలు ఆలోచించి, తలవంచి, పెద్దగా మాట్లాడాడు.

విత్తక్రీతేన యో హ్యర్థో మయా ప్రేష్యేణ మానవః । స బ్రవీతు త్వరాయుక్తో యావత్ తపతి భాస్కరః॥౮.

నేను ధనంతో కొనుగోలు చేసిన పనివాడు, అతను త్వరగా చెప్పాలి — సూర్యుడు అస్తమించేలోపు, అతడిని ఏ పని కోసం కొనుగోలు చేశామో చెప్పాలి.

అథాజగామ త్వరితో ధర్మశ్చణ్డాలరూపధృక్ । దుర్గన్ధో వికృతో రూక్షః శ్మశ్రులో దన్తురో ఘృణీ॥౮.

అప్పుడే ధర్ముడు చండాల రూపంలో, దుర్వాసనతో, వంకరగా, కఠినంగా, గడ్డంతో, పెద్ద పళ్ళతో, భయంకరంగా, త్వరగా వచ్చాడు.

కృష్ణో లమ్బోదరః పిఙ్గరూక్షాక్షః పరుషాక్షరః । గృహీతపక్షిపుఞ్జశ్చ శవమాల్యైరలఙ్కృతః॥౮.

అతడు నల్లగా, పొట్ట పెద్దగా, గోధుమ రంగు, రుద్రంగా ఉన్న కళ్లతో, కఠినంగా మాట్లాడే వాడిగా, రెక్కల మూట పట్టుకుని, శవాల మాలలు వేసుకుని కనిపించాడు.

కపాలహస్తో దీర్ఘాస్యో భైరవోఽతివదన్ ముహుః । శ్వగణాభివృతో ఘోరో యష్టిహస్తో నిరాకృతిః॥౮.

తన చేతిలో కపాలం, పొడవాటి ముఖం, భయంకరంగా, నిత్యం నోరు తెరిచి, కుక్కల గుంపు చుట్టూ, చేతిలో దండతో, భయానక రూపంలో ఉన్నాడు.

; చణ్డాల ఉవాచ అహమర్థో త్వయా శీఘ్రం కథయస్వాత్మవేతనమ్ । స్తోకేన బహునా వాపి యేన వై లభ్యతే భవాన్॥౮.

చండాలుడు ఇలా అన్నాడు: నన్ను నువ్వే కొనుగోలు చేశావు. త్వరగా చెప్పు, నిన్ను ఎంత ధనానికి అమ్ముకోవాలి — తక్కువైనా, ఎక్కువైనా — ఎంతకు నువ్వు దొరుకుతావో చెప్పు.

; పక్షిణ ఊచుః తం తాదృశమథాలక్ష్య క్రూరదృష్టిం సునిష్ఠురమ్ । వదన్తమతిదుః శీలం కస్త్వమిత్యాహ పార్థివః॥౮.

పక్షులు ఇలా చెప్పాయి: అతడిని అలా దుర్దృష్టితో, కఠినంగా, దుర్మార్గంగా మాట్లాడుతుంటే చూసి, రాజు — "నువ్వెవరు?" అని అడిగాడు.

; చణ్డాల ఉవాచ చణ్డాలోఽహమిహాఖ్యాతః ప్రవీరేతి పురోత్తమే । విఖ్యాతో వధ్యవధకో మృతకమ్బలహారకః॥౮.

చండాలుడు ఇలా అన్నాడు: నన్ను ఇక్కడ చండాలుడని పిలుస్తారు, ఈ పట్టణంలో ప్రవీరుడని అంటారు. నేను శిక్షించేవాడిగా, శవాల బట్టలు తీసేవాడిగా ప్రసిద్ధి పొందాను.

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ నాహం చణ్డాలదాసత్వమిచ్ఛేయం సువిగర్హితమ్ । వరం సాపాగ్నినా దగ్ధో న చణ్డాలవశం గతః॥౮.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: నేను చండాలుడి దాసత్వాన్ని ఎప్పటికీ కోరను, అది చాలా నిందించదగినది. శాపంతో అగ్నిలో కాలిపోవడం మంచిది కానీ చండాలుడి వశమవడం కన్నా కాదు.