మార్కణ్డేయపురాణమ్

అవాప్య చేతనాం రాజా విశ్వామిత్రమవేక్ష్య చ । పునర్మోహం సమాపేదే స చ క్రోధం యయౌ మునిః॥౮.

రాజు చైతన్యం పొందిన తర్వాత విశ్వామిత్రుని చూశాడు. మళ్లీ మూర్చపోయాడు. అప్పుడు ఆ ముని కోపంతో నిండిపోయాడు.

స సమాశ్వాస్య రాజానం వాక్యమాహ ద్విజోత్తమః । దీయతాం దక్షిణా సా మే యది ధర్మమవేక్షసే॥౮.

ఆ బ్రాహ్మణుడు రాజును ఓదార్చి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నీకు ధర్మంపై నమ్మకం ఉంటే నాకు నా దక్షిణా ఇవ్వాలి.'

సత్యేనార్కః ప్రతపతి సత్యే తిష్ఠతి మేదినీ । సత్యం చోక్తం పరో ధర్మః స్వర్గః సత్యే ప్రతిష్ఠితః॥౮.

సత్యం వల్ల సూర్యుడు ప్రకాశిస్తాడు, సత్యంపైనే భూమి నిలబడింది. సత్యమే పరమధర్మం అని చెబుతారు, స్వర్గం కూడా సత్యంపై ఆధారపడి ఉంది.

అశ్వమేధసహస్రం చ సత్యం చ తులయా ధృతమ్ । అశ్వమేధసహస్రాద్ధి సత్యమేవ విశిష్యతే॥౮.

వెయ్యి అశ్వమేధ యాగాలు, ఒక సత్యవాక్యాన్ని తూకంలో వేసినా, సత్యమే వాటన్నింటికన్నా గొప్పది.

అథవా కిం మమైతేన సామ్నా ప్రోక్తేన కారణమ్ । అనార్త్యే పాపసఙ్కల్పే క్రూరే చానృతవాదిని॥౮.

లేకపోతే, ఇలాంటి మృదువైన మాటలు చెప్పడం నాకు ఏ ఉపయోగం? దురుద్దేశ్యంతో, దుర్మార్గంగా, అబద్ధాలు చెప్పే, దరిద్రుడైనవాడికి మాట్లాడటం ఎందుకు?

త్వయి రాజ్ఞి ప్రభవతి సద్భావః శ్రూయతామయమ్ । అద్య మే దక్షిణాం రాజన్ న దాస్యతి భవాన్ యది॥౮.

రాజా! నీ చేతిలో అధికారముంది. విను, నేడు నాకీ దక్షిణా ఇవ్వకపోతే—

అస్తాచలం ప్రయాతేర్ఽకే శప్స్యామి త్వాం తతో ధ్రువమ్ । ఇత్యుక్త్వా స యయౌ విప్రో రాజా చాసీద్భయాతురః॥౮.

'సూర్యుడు పడమటి కొండ వెనుకకి అస్తమించగానే, నేను నిన్ను శపిస్తాను. అప్పుడు అది తప్పక జరుగుతుంది.' అని చెప్పి ఆ బ్రాహ్మణుడు వెళ్ళిపోయాడు. రాజు భయంతో వణికిపోయాడు.

కాన్దిగ్భూతోఽధమో నిః స్వో నృశంసధనినార్దితః । భార్యాస్య భూయః ప్రాహేదం క్రియతాం వచనం మమ॥౮.

ఆ బ్రాహ్మణుడి కఠినమైన మాటలతో బాధపడి, ధనాన్ని కోల్పోయి, దిగజారిపోయిన రాజుని భార్య మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: 'నా మాట విను.'

మా శాపానలనిర్దగ్ధః పఞ్చత్వముపయాస్యసి । స తథా చోద్యమానస్తు రాజా పత్న్యా పునః పునః॥౮.

'శాపాగ్ని వల్ల కాలిపోకుండా, ప్రాణాలు పోకుండా జాగ్రత్త.' అని ఆమె పదే పదే చెప్పడంతో—

ప్రాహ భద్రే కరోమ్యేష విక్రయం తవ నిర్ఘృణః । నృశంసైరపి యద్ కర్తుం న శక్యం తత్ కరోమ్యహమ్

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'భద్రే! ఇది ఎంత క్రూరమైన పని అయినా, నిన్ను అమ్ముతాను. దయలేని వారు కూడా చేయని పనిని నేను చేయబోతున్నాను.'

యది మే శక్యతే వాణీ వక్తుమీదృక్ సుదుర్వచః । ఏవముక్త్వా తతో భార్యాం గత్వా నాగరమాతురః । బాష్పాపిహితకణ్ఠాక్షస్తతో వచనమబ్రవీత్॥౮.

'ఇంత కఠినమైన మాటను నేను చెప్పగలిగితే...' అని చెప్పి, ఆ బాధతో రాజు భార్యతో కలిసి పట్టణానికి వెళ్లాడు. కన్నీళ్లతో గొంతు, కళ్లూ నిండిపోయి, ఇలా అన్నాడు.

; రాజోవాచ భో భో నాగరికాః సర్వే శృణుధ్వం వచనం మమ । కిం మాం పృచ్ఛథ కస్త్వం భో నృశంసోఽహమమానుషః॥౮.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ పట్టణవాసులారా! నా మాట వినండి. ఎవరు నేను అని అడుగుతున్నారు? నేను క్రూరుడు, మానవత్వం లేని వాడిని.'

రాక్షసో వాతికఠినస్తతః పాపతరోఽపి వా । విక్రేతుం దయితాం ప్రాప్తో యో న ప్రాణాంస్త్యజామ్యహమ్॥౮.

'నేను రాక్షసుడిలా, హృదయం కఠినంగా ఉన్నవాడిని, ఇంకా పాపిష్టుడిని కూడా. ఎందుకంటే నా ప్రాణాలకంటే ప్రియమైన భార్యను అమ్మడానికి వచ్చాను, అయినా నా ప్రాణాలు విడిచిపెట్టడం లేదు.'

యది వః కస్యచిత్ కార్యం దాస్యా ప్రాణేష్టయా మమ । స బ్రీవీతు త్వరాయుక్తో యావత్ సన్ధారయామ్యహమ్॥౮.

'మీలో ఎవరికైనా పనికోసం, నా ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన దాసిని కావాలంటే, నేను ఇంకా తట్టుకోగలిగేంతవరకు త్వరగా చెప్పండి.'

; పక్షిణ ఊచుః అథ వృద్ధో ద్విజః కశ్చిదాగత్యాహ నరాధిపమ్ । సమర్పయస్వ మే దాసీమహం క్రేతా ధనప్రదః॥౮.

అప్పుడు ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు వచ్చి రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'నువ్వు నీ భార్యను నాకు దాసిగా ఇవ్వు. నేను కొనుగోలుదారిని, ధనం కూడా ఇస్తాను.'

అస్తి మే విత్తమస్తోకం సుకుమారీ చ మే ప్రియా । గృహకర్మ న శక్నోతి కర్తుమస్మాత్ ప్రయచ్ఛ మే॥౮.

'నాకు కొంత ధనం ఉంది. నా భార్య చాలా సున్నితంగా ఉంటుంది. ఆమె ఇంటిపనులు చేయలేను. అందుకే నువ్వు నీ భార్యను నాకు ఇవ్వు.'

కర్మణ్యతా-వయో-రూప-శీలానాం తవ యోషితః । అనురూపమిదం విత్తం గృహాణార్పయ మేఽబలామ్॥౮.

'నీ భార్యకు ఉన్న శక్తి, వయస్సు, అందం, స్వభావానికి తగినంత ధనం ఇది. దీన్ని తీసుకుని, ఆమెను నాకు అప్పగించు.'

ఏవముక్తస్య విప్రేణ హరిశ్చన్ద్రస్య భూపతేః । వ్యదీర్యత మనో దుః ఖాన్న చైనం కిఞ్చిదబ్రవీత్॥౮.

ఆ బ్రాహ్మణుడు ఇలా చెప్పగానే, హరిశ్చంద్రుని మనసు దుఃఖంతో చీలిపోయింది. అతడు ఏమీ చెప్పలేక మౌనంగా ఉన్నాడు.

తతః స విప్రో నృపతేర్వల్కలాన్తే దృఢం ధనమ్ । బద్ధ్వా కేశేష్వథాదాయ నృపపత్నీమకర్షయత్॥౮.

తర్వాత ఆ బ్రాహ్మణుడు తన వస్త్రపు చివరలో ధనాన్ని బలంగా కట్టి, ఆమె జుట్టు పట్టుకుని, రాజపత్నిని లాక్కెళ్లాడు.

రురోద రోహితాశ్వోఽపి దృష్ట్వా కృష్టాం తు మాతరమ్ । హస్తేన వస్త్రమాకర్షన్ కాకపక్షధరః శిశుః॥౮.

తన తల్లిని లాగిపోతుంటే, కాకపక్షాల్లాంటి జుట్టు ఉన్న చిన్నారి రోహితాశ్వుడు కూడా ఏడ్చాడు. చేతితో అమ్మ చీరను పట్టుకుని విడువకుండానే కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.

; రాజపత్న్యువాచ ముఞ్చార్య ముఞ్చ తావన్మాం యావత్పశ్యామ్యహం శిశుమ్ । దుర్లభం దర్శనం తాత పునరస్య భవిష్యతి॥౮.

రాణి ఇలా అంది: 'ఆర్యా! దయచేసి నన్ను కొద్దిసేపు వదిలేయండి. నా బిడ్డను ఒక్కసారి చూడాలని ఉంది. తాత! మళ్లీ అతడిని చూడటం నాకు చాలా కష్టం.'

పశ్యైహి వత్స మామేవం మాతరం దాస్యతాం గతామ్ । మాం మా స్ప్రార్క్షో రాజపుత్ర ! అస్పృశ్యాహం తవాధునా॥౮.

నా బిడ్డా! నన్ను ఇప్పుడు దాసిగా తీసుకెళ్తున్నారు. నన్ను ఇలా చూసుకో. రాజకుమారుడా! నన్ను ఇకపై తాకవద్దు. ఇప్పుడు నేను నీకు అందని వాడిని.

తతః స బాలః సహసా దృష్ట్వా కృష్టాం తు మాతరమ్ । సమభ్యధావదమ్బేతి రుదన్ సాస్త్రావిలేక్షణః॥౮.

తల్లి లాగిపోతున్నదాన్ని చూసి, ఆ చిన్నారి ఒక్కసారిగా 'అమ్మా!' అని అరుస్తూ కన్నీళ్లతో పరుగెత్తాడు.

తమాగతం ద్విజః క్రోధాద్వాలమభ్యాహనత్ పదా । వదంస్తథాపి సోఽమ్బేతి నైవాముఞ్చత మాతరమ్॥౮.

ఆ బాలుడు దగ్గరకు వచ్చేసరికి, బ్రాహ్మణుడు కోపంతో తన కాలితో కొట్టాడు. అయినా ఆ బిడ్డ 'అమ్మా!' అని ఏడుస్తూనే తల్లిని విడువలేదు.

; రాజపత్న్యువాచ ప్రసాదం కురు మేం నాథ క్రీణీష్వేమం చ బాలకమ్ । క్రీతాపి నాహం భవతో వినైనం కార్యసాధికా॥౮.

రాణి ఇలా అంది: 'ప్రభూ! దయచూపండి. ఈ బిడ్డను కూడా కొనండి. నేను మిమ్మల్ని సేవించాలంటే ఇతడిని లేకుండా చేయలేను.'

ఇత్థం మమాల్పభాగ్యాయాః ప్రసాదసుముఖో భవ । మాం సంయోజయ బాలేన వత్సేనేవ పయస్వినీమ్॥౮.

నాకు అంత దురదృష్టం వచ్చినా, దయచూపండి. ఆవును దూడతో కలిపినట్టు, నన్ను నా బిడ్డతో కలిపి ఉంచండి.

; బ్రాహ్మణ ఉవాచ గృహ్యతాం విత్తమేతత్ తే దీయతాం బాలకో మమ । స్త్రీపుంసోర్ధర్మశాస్త్రజ్ఞైః కృతమేవ హి వేతనమ్ । శతం సహస్రం లక్షం చ కోటిమూల్యం తథా పరైః॥౮.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ ధనం తీసుకో. బిడ్డను నాకు ఇవ్వు. మగవారు, ఆడవారు ఎలా కొనాలి అని ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పినట్టు, వంద, వెయ్యి, లక్ష, కోటి ఎంతైనా ధర నిర్ణయించబడింది.'

; పక్షిణ ఊచుః తథైవ తస్య తద్విత్తం బద్ధ్వోత్తరపటే తతః । ప్రగృహ్య బాలకం మాత్రా సహైకస్థమబన్ధయత్॥౮.

పక్షులు ఇలా అన్నాయి: 'ఆ ధనాన్ని పై వస్త్రంలో కట్టి, తల్లి బిడ్డలను కలిపి ఒకేసారి బంధించాడు.'

నీయమానౌ తు తౌ దృష్ట్వా భార్యా-పుత్రౌ స పార్థివః । విలలాప సుదుః ఖార్తో నిః శ్వస్యోష్ణం పునః పునః॥౮.

తన భార్య, కుమారుడిని తీసుకెళ్తున్నదాన్ని చూసి, ఆ రాజు తీవ్రమైన దుఃఖంతో గుండె పగిలేలా ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా ఊపిరి పీల్చుకుంటూ విలపించాడు.