మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఋషిరువాచ నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ । తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రుయతాం మమ॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: ఆమె నిత్యంగా ఉన్న జగన్మూర్తి. ఆమె వల్లే ఈ సర్వం వ్యాపించిఉంది. అయినా, ఆమె ఉద్భవం అనేక విధాలుగా ఉంది. వాటిని నన్ను విను.

దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా । ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే॥౮౧.

దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఆమె ఎప్పుడు ప్రత్యక్షమవుతుందో, అప్పుడే ఆమె జన్మించిందని అంటారు. అయినా, లోకంలో ఆమెను నిత్యమని పిలుస్తారు.

యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే । ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాన్తే భగవాన్ ప్రభుః॥౮౧.

కల్పాంతంలో, జగత్తు ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, విష్ణువు యోగనిద్రను పరచి, శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.

తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ । విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హన్తుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ॥౮౧.

అప్పుడు విష్ణువు చెవుల మలినుండి, మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులు పుట్టి, బ్రహ్మను హతమార్చాలని ఉద్ధేశించారు.

స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః । దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్॥౮౧.

విష్ణువు నాభికమలంలో కూర్చున్న బ్రహ్మదేవుడు, ఆ ఇద్దరు భయంకర రాక్షసులను, అలాగే నిద్రలో ఉన్న జనార్దనుని చూశాడు.

తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః । విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్॥౮౧.

హరిదేవుని కన్నుల్లో నివసించే యోగనిద్రను, హరిని మేల్కొలిపేందుకు, ఏకాగ్రహృదయంతో బ్రహ్మదేవుడు స్తుతించాడు.

బ్రహ్మోవాచ విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితి-సంహారకారిణీమ్ । నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః॥౮౧.

బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: జగత్కన్య, జగత్తును పోషించేవారు, స్థితి, లయానికి కారణమైనవారు, విష్ణువు నిద్ర, భగవంతుని అపూర్వ తేజస్సు!

త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా । సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా॥౮౧.

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే వషట్‌కారము, నీవే స్వరస్వరూపిణి. నీవే అమృతము, నిత్యమయిన అక్షరమూ, మూడు మాతృకల రూపంలో స్థితిచేసినది.

అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః । త్వమేవ సన్ధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా॥౮౧.

నీవు ఎప్పటికీ అర్ధమాత్రగా నిలిచినదవు, అది ప్రత్యేకంగా ఉచ్చరించదగినది కాదు. నీవే సంధ్య, నీవే సావిత్రి, నీవే పరమమైన తల్లి, దేవీ!

త్వయైవ ధార్యతే సర్వం త్వయైతత్సృజ్యతే జగత్ । త్వయైతత్పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యన్తే చ సర్వదా॥౮౧.

నీ వల్లే అన్నీ నిలబడుతున్నాయి, నీ వల్లే ఈ జగత్తు సృష్టించబడింది, నీ వల్లే ఇది పరిరక్షించబడుతోంది, దేవీ! అంతంలో నీ వల్లే ఇది లయమవుతోంది.

విసృష్టౌ సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే । తథా సంహృతిరూపాన్తే జగతోఽస్య జగన్మయే॥౮౧.

సృష్టిలో నీవు సృష్టిరూపంగా, పరిరక్షణలో నిలుపురూపంగా, అంతంలో లయరూపంగా ఉంటావు, జగన్మయినివి.

మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః । మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహేశ్వరీ॥౮౧.

నీవే గొప్ప విద్య, గొప్ప మాయ, గొప్ప జ్ఞానం, గొప్ప స్మృతి; నీవే గొప్ప మోహం, మహాదేవి, పరమేశ్వరి.

ప్రకృతిస్త్వఞ్చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ । కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా॥౮౧.

ప్రపంచానికి మూలమైన ప్రకృతి నీవే, మూడు గుణాలను ప్రదర్శించేవాడవు; నీవే కాలరాత్రి, మహారాత్రి, భయంకరమైన మోహరాత్రి.

త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా । లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాన్తిః క్షాన్తిరేవ చ॥౮౧.

నీవే శ్రీ, నీవే ఈశ్వరి, నీవే లజ్జ, నీవే బుద్ధి, నీవే హ్రీ, నీవే పోషణ, నీవే తృప్తి, నీవే శాంతి, నీవే సహనం కూడా.

ఖడిగనీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా । శఙ్ఖినీ చాపినీ బాణ-భుశుణ్డీ పరిఘాయుధా॥౮౧.

నీవు ఖడ్గాన్ని, శూలాన్ని ధరించేవాడవు, భయంకరురాలు, గదను, చక్రాన్ని, శంఖాన్ని, విల్లు, బాణాలు, గులికాయుధాన్ని, పరఘాయుధాన్ని కూడా ధరించేవాడవు.

సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేష-సౌమ్యేభ్యస్త్వతిసున్దరీ । పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ॥౮౧.

నీవు మృదువైనవారు, అందరికి మృదువైనవారిలోనూ మరింత మృదువైనవారు, అత్యంత అందమైనవారు; పరమమైనవారు, అపరమైనవారిలోనూ నీవే శ్రేష్ఠురాలు, పరమేశ్వరి.

యచ్చ కిఞ్చిత్ క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే । తస్య సర్వస్య యా శిక్తిః సా త్వం కిం స్తూయతే తదా॥౮౧.

ఏదైనా వస్తువు ఎక్కడైనా ఉన్నా, అది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, అన్ని వస్తువుల ఆత్మ అయినవాడా, వాటి శక్తి నీవే; మరి నిన్ను ఎలా స్తుతించగలం?

యయా త్వయా జగత్స్త్రష్టా జగత్పాత్యత్తి యో జగత్ । సోఽపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః॥౮౧.

నీవు చేసిన శక్తితో, జగత్తును సృష్టించేవాడు, పోషించేవాడు, లయంచేసేవాడు కూడా నిద్రలో పడిపోతాడు; మరి ఇక్కడ నిన్ను ఎవరు స్తుతించగలరు దేవీ?

విష్ణుః శరీరగ్రహణమహామీశాన ఏవ చ । కారితాస్తే యతోఽతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్॥౮౧.

విష్ణువు, రూపాన్ని ధరించేవాడు, మహా ఈశ్వరుడు కూడా నీ వల్ల కార్యాచరణ చేయబడతారు; అందుకే నిన్ను స్తుతించగల శక్తి ఎవరికీ లేదు.

సా త్వమిత్థం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా । మోహయైతౌ దురాధర్షావసురో మధుకైటభౌ॥౮౧.

ఇలా నీ గొప్ప శక్తులతో స్తుతింపబడిన దేవీ, ఆ ఇద్దరు దుర్జయ అసురులు మధు, కైటభులను మోహింపజేయు.

ప్రబోధఞ్చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతో లఘు । బోధశ్చ క్రియతామస్య హన్తుమేతౌ మహాసురౌ॥౮౧.

ప్రపంచానికి అధిపతి అయిన అచ్యుతుడు త్వరగా మేల్కొనాలని, అతడికి జ్ఞానం కలగాలని, ఆ ఇద్దరు మహాసురులను సంహరించేందుకు సిద్ధమవాలని కోరుతున్నాము.

ఋషిరువాచ ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా । విష్ణోః ప్రబోధనార్థాయ నిహన్తుం మధుకైటభౌ॥౮౧.

ఋషి అన్నారు: అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు ఇలా స్తుతించగా, మధు, కైటభులను సంహరించేందుకు విష్ణువును మేల్కొలిపేందుకు ఆ తామసీ దేవి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యింది.

నేత్రాస్యనాసికా-బాహు-హృదయేభ్యస్తథోరసః । నిర్గమ్య దర్శనే తస్థౌ బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః॥౮౧.

బ్రహ్మదేవుని కళ్ళు, నోరు, ముక్కు, చేతులు, హృదయం, ఛాతీ నుంచి బయటకు వచ్చి, ఆ అవ్యక్త జన్మ కలిగినవారి ఎదుట ఆమె ప్రత్యక్షమైంది.

ఉత్తస్థౌ చ జగన్నాథస్తయా ముక్తో జనార్దనః । ఏకార్ణవేఽహిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ॥౮౧.

ఆమె వల్ల విముక్తుడైన జగన్నాథుడు జనార్దనుడు ఏకార్ణవంలో ఆహిశయనంపై నుంచి లేచి, ఆ ఇద్దరిని చూశాడు.

మధుకైటభౌ దురాత్మానావతివీర్యపరాక్రమౌ । క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మాణం జనితోద్యమౌ॥౮౧.

మధు, కైటభులు దుష్టబుద్ధి కలవారు, అపారమైన బలంతో ఉన్నారు, కోపంతో కళ్ళు ఎర్రగా మెరుస్తూ, బ్రహ్మను చంపాలని ఉత్సాహంతో ఉన్నారు.

సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః । పఞ్చవర్షసహస్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః॥౮౧.

అప్పుడా భగవంతుడు హరి లేచి, తన చేతులతో ఆయుధంగా తీసుకుని, ఆ ఇద్దరితో అయిదువేల సంవత్సరాలు యుద్ధం చేశాడు.

తావప్యతిబలోన్మత్తౌ మహామాయావిమోహితౌ । ఉక్తవన్తౌ వరోఽస్మత్తో వ్రియతామితి కేశవమ్॥౮౧.

ఆ ఇద్దరూ అపారమైన బలంతో మత్తులో, మహామాయ వల్ల మోహితులై, కేశవుడిని చూచి: 'మా దగ్గర నుంచి ఒక వరం కోరుకో' అని చెప్పారు.

భగవానువాచ భవనేతామద్య మే తుష్టౌ మమ వధ్యావుభావపి । కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావద్ధి వృతం మమ॥౮౧.

భగవంతుడు పలికాడు: 'మీరు ఇద్దరూ నాతో సంతోషంగా ఉన్నారు కదా, మీరు ఇద్దరూ నేడు నా చేతిలో మరణించాలి. ఇంకేమి వరం కావాలి? ఇదే నాకు కావలసినది.'

ఋషిరువాచ వఞ్చితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్ । విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః॥౮౧.

ఋషి అన్నారు: అప్పుడు వారు మోసపోయామని గ్రహించి, మొత్తం లోకం నీటితో నిండిపోయినదిగా చూసి, ఆ ఇద్దరిని కమలాక్షుడు ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.