మార్కణ్డేయపురాణమ్

జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగృపక్షిణామ్ । మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః॥౮౧.

మనుషుల దగ్గర ఉన్న జ్ఞానం జంతువులు, పక్షుల దగ్గర కూడా ఉంటుంది. అలాగే వాళ్ల దగ్గర ఉన్నది మనుషులకూ ఉంటుంది. ఇద్దరిలోనూ కొన్ని విషయాలు ఒకేలా ఉంటాయి.

జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతఙ్గాఞ్ఛావచఞ్చుషు । కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా॥౮౧.

జ్ఞానం ఉన్నా కూడా, ఈ పురుగులను చూడు. ఆకలితో బాధపడుతూ, మాయ వల్ల, అవి అగ్ని దగ్గరికి వెళ్లి కాలిపోతాయి.

మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి । లోభాత్ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి॥౮౧.

మానవులూ, ఓ మానవసింహా! తమ పిల్లల పట్ల ఆశతో మమకారం పెంచుకుంటారు. లోభంతో ప్రతిఫలం ఆశిస్తారు. ఈ విషయం నీకు కనిపించదా?

తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః । మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా॥౮౧.

అయినా కూడా, మహామాయ యొక్క శక్తివల్ల, మనుషులు మమకారపు చక్రంలో, మాయా మోహపు గోతిలో పడిపోతున్నారు. అదే ఈ లోక జీవనానికి కారణం.

తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః । మహామాయా హరేశ్చైతత్తథా సంమోహ్యతే జగత్॥౮౧.

ఇక్కడ ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే ఇది జగత్పతికి సంబంధించిన యోగనిద్ర. హరిదేవుని మహామాయ వల్లే ఈ లోకం ఇలా మాయలో మునిగిపోతుంది.

జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా । బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి॥౮౧.

ఆ భగవతీదేవి, మహామాయ, జ్ఞానుల మనసులను కూడా బలవంతంగా ఆకర్షించి మాయలో ముంచుతుంది.

తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ । సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే॥౮౧.

ఆమె ద్వారానే ఈ చరాచర జగత్తంతా ప్రబవిస్తుంది. ఆమె ప్రసన్నమైతే, వరాలు ఇస్తుంది, మానవులకు మోక్షానికి కారణమవుతుంది.

సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ । సంసారబన్ధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ॥౮౧.

ఆమె పరమ విద్య, శాశ్వతమైన మోక్షానికి కారణం. అదే సమయంలో, సంసార బంధానికి కూడా ఆమెనే కారణం. ఆమె అందరికీ అధిపతుల అధిపతి.

రాజోవాచ భగవన్ ! కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ । బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవన్! మీరు చెప్పిన మహామాయ అనే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా జన్మించింది? ఆమె కార్యాలు ఏమిటి, ద్విజ?

యత్స్వభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా । తత్ సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర॥౮౧.

ఆ దేవికి స్వభావం ఏమిటి? ఆమె స్వరూపం ఎలా ఉంది? ఆమె ఎక్కడ నుండి ఉద్భవించింది? ఇవన్నీ మీరు చెప్పాలని నేను కోరుకుంటున్నాను, బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడా!

ఋషిరువాచ నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ । తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రుయతాం మమ॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: ఆమె నిత్యంగా ఉన్న జగన్మూర్తి. ఆమె వల్లే ఈ సర్వం వ్యాపించిఉంది. అయినా, ఆమె ఉద్భవం అనేక విధాలుగా ఉంది. వాటిని నన్ను విను.

దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా । ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే॥౮౧.

దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఆమె ఎప్పుడు ప్రత్యక్షమవుతుందో, అప్పుడే ఆమె జన్మించిందని అంటారు. అయినా, లోకంలో ఆమెను నిత్యమని పిలుస్తారు.

యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే । ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాన్తే భగవాన్ ప్రభుః॥౮౧.

కల్పాంతంలో, జగత్తు ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, విష్ణువు యోగనిద్రను పరచి, శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.

తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ । విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హన్తుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ॥౮౧.

అప్పుడు విష్ణువు చెవుల మలినుండి, మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులు పుట్టి, బ్రహ్మను హతమార్చాలని ఉద్ధేశించారు.

స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః । దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్॥౮౧.

విష్ణువు నాభికమలంలో కూర్చున్న బ్రహ్మదేవుడు, ఆ ఇద్దరు భయంకర రాక్షసులను, అలాగే నిద్రలో ఉన్న జనార్దనుని చూశాడు.

తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః । విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్॥౮౧.

హరిదేవుని కన్నుల్లో నివసించే యోగనిద్రను, హరిని మేల్కొలిపేందుకు, ఏకాగ్రహృదయంతో బ్రహ్మదేవుడు స్తుతించాడు.

బ్రహ్మోవాచ విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితి-సంహారకారిణీమ్ । నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః॥౮౧.

బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: జగత్కన్య, జగత్తును పోషించేవారు, స్థితి, లయానికి కారణమైనవారు, విష్ణువు నిద్ర, భగవంతుని అపూర్వ తేజస్సు!

త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా । సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా॥౮౧.

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే వషట్‌కారము, నీవే స్వరస్వరూపిణి. నీవే అమృతము, నిత్యమయిన అక్షరమూ, మూడు మాతృకల రూపంలో స్థితిచేసినది.

అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః । త్వమేవ సన్ధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా॥౮౧.

నీవు ఎప్పటికీ అర్ధమాత్రగా నిలిచినదవు, అది ప్రత్యేకంగా ఉచ్చరించదగినది కాదు. నీవే సంధ్య, నీవే సావిత్రి, నీవే పరమమైన తల్లి, దేవీ!

త్వయైవ ధార్యతే సర్వం త్వయైతత్సృజ్యతే జగత్ । త్వయైతత్పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యన్తే చ సర్వదా॥౮౧.

నీ వల్లే అన్నీ నిలబడుతున్నాయి, నీ వల్లే ఈ జగత్తు సృష్టించబడింది, నీ వల్లే ఇది పరిరక్షించబడుతోంది, దేవీ! అంతంలో నీ వల్లే ఇది లయమవుతోంది.

విసృష్టౌ సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే । తథా సంహృతిరూపాన్తే జగతోఽస్య జగన్మయే॥౮౧.

సృష్టిలో నీవు సృష్టిరూపంగా, పరిరక్షణలో నిలుపురూపంగా, అంతంలో లయరూపంగా ఉంటావు, జగన్మయినివి.

మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః । మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహేశ్వరీ॥౮౧.

నీవే గొప్ప విద్య, గొప్ప మాయ, గొప్ప జ్ఞానం, గొప్ప స్మృతి; నీవే గొప్ప మోహం, మహాదేవి, పరమేశ్వరి.

ప్రకృతిస్త్వఞ్చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ । కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా॥౮౧.

ప్రపంచానికి మూలమైన ప్రకృతి నీవే, మూడు గుణాలను ప్రదర్శించేవాడవు; నీవే కాలరాత్రి, మహారాత్రి, భయంకరమైన మోహరాత్రి.

త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా । లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాన్తిః క్షాన్తిరేవ చ॥౮౧.

నీవే శ్రీ, నీవే ఈశ్వరి, నీవే లజ్జ, నీవే బుద్ధి, నీవే హ్రీ, నీవే పోషణ, నీవే తృప్తి, నీవే శాంతి, నీవే సహనం కూడా.

ఖడిగనీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా । శఙ్ఖినీ చాపినీ బాణ-భుశుణ్డీ పరిఘాయుధా॥౮౧.

నీవు ఖడ్గాన్ని, శూలాన్ని ధరించేవాడవు, భయంకరురాలు, గదను, చక్రాన్ని, శంఖాన్ని, విల్లు, బాణాలు, గులికాయుధాన్ని, పరఘాయుధాన్ని కూడా ధరించేవాడవు.

సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేష-సౌమ్యేభ్యస్త్వతిసున్దరీ । పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ॥౮౧.

నీవు మృదువైనవారు, అందరికి మృదువైనవారిలోనూ మరింత మృదువైనవారు, అత్యంత అందమైనవారు; పరమమైనవారు, అపరమైనవారిలోనూ నీవే శ్రేష్ఠురాలు, పరమేశ్వరి.

యచ్చ కిఞ్చిత్ క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే । తస్య సర్వస్య యా శిక్తిః సా త్వం కిం స్తూయతే తదా॥౮౧.

ఏదైనా వస్తువు ఎక్కడైనా ఉన్నా, అది నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, అన్ని వస్తువుల ఆత్మ అయినవాడా, వాటి శక్తి నీవే; మరి నిన్ను ఎలా స్తుతించగలం?

యయా త్వయా జగత్స్త్రష్టా జగత్పాత్యత్తి యో జగత్ । సోఽపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః॥౮౧.

నీవు చేసిన శక్తితో, జగత్తును సృష్టించేవాడు, పోషించేవాడు, లయంచేసేవాడు కూడా నిద్రలో పడిపోతాడు; మరి ఇక్కడ నిన్ను ఎవరు స్తుతించగలరు దేవీ?

విష్ణుః శరీరగ్రహణమహామీశాన ఏవ చ । కారితాస్తే యతోఽతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్॥౮౧.

విష్ణువు, రూపాన్ని ధరించేవాడు, మహా ఈశ్వరుడు కూడా నీ వల్ల కార్యాచరణ చేయబడతారు; అందుకే నిన్ను స్తుతించగల శక్తి ఎవరికీ లేదు.