మార్కణ్డేయపురాణమ్

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ । సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్థివసత్తమః॥౮౧.

మార్కండేయుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రాహ్మణా! ఆ వాణిజుడు సమాధి అనే వాడు, ఆ మహారాజు ఇద్దరూ కలసి ఆ మహర్షిని దర్శించడానికి వెళ్లారు.

కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదమ్ । ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్య-పార్థివౌ॥౮౧.

వారు మహర్షిని యథావిధిగా గౌరవంగా పలకరించి, వాణిజుడు, రాజు ఇద్దరూ కూర్చుని సంభాషణ మొదలుపెట్టారు.

రాజోవాచ భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్చామ్యేకం వదస్వ తత్ । దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవంతుడా! నేను ఒక విషయం అడగాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి చెప్పండి. నా మనసు తన స్వభావానికి లోబడి బాధపడటానికి కారణం ఏమిటి?

మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాఙ్గేష్వఖిలేష్వపి । జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ॥౮౧.

రాజ్యం పోయినా కూడా, రాజ్యంలోని అన్నింటిపట్ల నాకు మమకారం ఇంకా ఉంది. తెలిసినా కూడా, నేను తెలియని వాడిలా ఉంటున్నాను. మహర్షీ! దీని కారణం ఏమిటి?

అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఝితః । స్వజనేన చ సన్త్యక్తస్తేషు హార్దే తథాప్యతి॥౮౧.

ఇతనూ తన కొడుకుల చేత మోసపోయాడు, భార్య, సేవకులు వదిలిపెట్టారు, సొంతవారు కూడా విడిచిపెట్టారు. అయినా ఇతని హృదయం వాళ్ల పట్లనే బంధించబడింది.

ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యన్తదుః ఖితౌ । దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ॥౮౧.

ఇలా నేను, ఇతను ఇద్దరం కూడా చాలా బాధపడుతున్నాం. లోపాలు తెలిసినా కూడా, మనసు మమకారానికి లోనవుతోంది.

తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి । మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాన్ధస్య మూఢతా॥౮౧.

అంతటి భాగ్యశాలి అయినా, జ్ఞానులైన మన ఇద్దరిలో కూడా ఈ మాయా ఎందుకు కలుగుతోంది? వివేకం లేకుండా మూర్ఖత్వం ఎందుకు వస్తోంది?

ఋషిరువాచ జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జన్తోర్విషయగోచరే । విషయశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్ పృథక్॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! అన్ని జీవులకూ ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన జ్ఞానం ఉంటుంది. కానీ, ప్రతి ఒక్కరికీ విషయాలు వేరుగా కనిపిస్తాయి.

దివాన్ధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావన్ధాస్తథాపరే । కేచిద్ దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః॥౮౧.

కొంతమంది ప్రాణులు పగలు చూడలేవు, మరికొందరు రాత్రి చూడలేరు. ఇంకొందరు పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ సమానంగా చూస్తారు.

జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిన్తు తే న హి కేవలమ్ । యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశు-పక్షి-మృగాదయః॥౮౧.

నిజమే, మనుషులకు జ్ఞానం ఉంది. కానీ అది వాళ్లకే పరిమితం కాదు. జంతువులు, పక్షులు, మృగాదులు అందరికీ జ్ఞానం ఉంది.

జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగృపక్షిణామ్ । మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః॥౮౧.

మనుషుల దగ్గర ఉన్న జ్ఞానం జంతువులు, పక్షుల దగ్గర కూడా ఉంటుంది. అలాగే వాళ్ల దగ్గర ఉన్నది మనుషులకూ ఉంటుంది. ఇద్దరిలోనూ కొన్ని విషయాలు ఒకేలా ఉంటాయి.

జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతఙ్గాఞ్ఛావచఞ్చుషు । కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా॥౮౧.

జ్ఞానం ఉన్నా కూడా, ఈ పురుగులను చూడు. ఆకలితో బాధపడుతూ, మాయ వల్ల, అవి అగ్ని దగ్గరికి వెళ్లి కాలిపోతాయి.

మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి । లోభాత్ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి॥౮౧.

మానవులూ, ఓ మానవసింహా! తమ పిల్లల పట్ల ఆశతో మమకారం పెంచుకుంటారు. లోభంతో ప్రతిఫలం ఆశిస్తారు. ఈ విషయం నీకు కనిపించదా?

తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః । మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా॥౮౧.

అయినా కూడా, మహామాయ యొక్క శక్తివల్ల, మనుషులు మమకారపు చక్రంలో, మాయా మోహపు గోతిలో పడిపోతున్నారు. అదే ఈ లోక జీవనానికి కారణం.

తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః । మహామాయా హరేశ్చైతత్తథా సంమోహ్యతే జగత్॥౮౧.

ఇక్కడ ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే ఇది జగత్పతికి సంబంధించిన యోగనిద్ర. హరిదేవుని మహామాయ వల్లే ఈ లోకం ఇలా మాయలో మునిగిపోతుంది.

జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా । బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి॥౮౧.

ఆ భగవతీదేవి, మహామాయ, జ్ఞానుల మనసులను కూడా బలవంతంగా ఆకర్షించి మాయలో ముంచుతుంది.

తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ । సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే॥౮౧.

ఆమె ద్వారానే ఈ చరాచర జగత్తంతా ప్రబవిస్తుంది. ఆమె ప్రసన్నమైతే, వరాలు ఇస్తుంది, మానవులకు మోక్షానికి కారణమవుతుంది.

సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ । సంసారబన్ధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ॥౮౧.

ఆమె పరమ విద్య, శాశ్వతమైన మోక్షానికి కారణం. అదే సమయంలో, సంసార బంధానికి కూడా ఆమెనే కారణం. ఆమె అందరికీ అధిపతుల అధిపతి.

రాజోవాచ భగవన్ ! కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ । బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవన్! మీరు చెప్పిన మహామాయ అనే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా జన్మించింది? ఆమె కార్యాలు ఏమిటి, ద్విజ?

యత్స్వభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా । తత్ సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర॥౮౧.

ఆ దేవికి స్వభావం ఏమిటి? ఆమె స్వరూపం ఎలా ఉంది? ఆమె ఎక్కడ నుండి ఉద్భవించింది? ఇవన్నీ మీరు చెప్పాలని నేను కోరుకుంటున్నాను, బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడా!

ఋషిరువాచ నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ । తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రుయతాం మమ॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: ఆమె నిత్యంగా ఉన్న జగన్మూర్తి. ఆమె వల్లే ఈ సర్వం వ్యాపించిఉంది. అయినా, ఆమె ఉద్భవం అనేక విధాలుగా ఉంది. వాటిని నన్ను విను.

దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా । ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే॥౮౧.

దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఆమె ఎప్పుడు ప్రత్యక్షమవుతుందో, అప్పుడే ఆమె జన్మించిందని అంటారు. అయినా, లోకంలో ఆమెను నిత్యమని పిలుస్తారు.

యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే । ఆస్తీర్య శేషమభజత్ కల్పాన్తే భగవాన్ ప్రభుః॥౮౧.

కల్పాంతంలో, జగత్తు ఒక్క సముద్రంగా మారినప్పుడు, విష్ణువు యోగనిద్రను పరచి, శేషునిపై విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.

తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ । విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హన్తుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ॥౮౧.

అప్పుడు విష్ణువు చెవుల మలినుండి, మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు భయంకరమైన రాక్షసులు పుట్టి, బ్రహ్మను హతమార్చాలని ఉద్ధేశించారు.

స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః । దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్॥౮౧.

విష్ణువు నాభికమలంలో కూర్చున్న బ్రహ్మదేవుడు, ఆ ఇద్దరు భయంకర రాక్షసులను, అలాగే నిద్రలో ఉన్న జనార్దనుని చూశాడు.

తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః । విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్॥౮౧.

హరిదేవుని కన్నుల్లో నివసించే యోగనిద్రను, హరిని మేల్కొలిపేందుకు, ఏకాగ్రహృదయంతో బ్రహ్మదేవుడు స్తుతించాడు.

బ్రహ్మోవాచ విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితి-సంహారకారిణీమ్ । నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః॥౮౧.

బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు: జగత్కన్య, జగత్తును పోషించేవారు, స్థితి, లయానికి కారణమైనవారు, విష్ణువు నిద్ర, భగవంతుని అపూర్వ తేజస్సు!

త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా । సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా॥౮౧.

నీవే స్వాహా, నీవే స్వధా, నీవే వషట్‌కారము, నీవే స్వరస్వరూపిణి. నీవే అమృతము, నిత్యమయిన అక్షరమూ, మూడు మాతృకల రూపంలో స్థితిచేసినది.

అర్ధమాత్రా స్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః । త్వమేవ సన్ధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా॥౮౧.

నీవు ఎప్పటికీ అర్ధమాత్రగా నిలిచినదవు, అది ప్రత్యేకంగా ఉచ్చరించదగినది కాదు. నీవే సంధ్య, నీవే సావిత్రి, నీవే పరమమైన తల్లి, దేవీ!