మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితమ్ । ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్॥౮౧.

ఆ రాజు ప్రేమతో అడిగిన మాటలు విని, ఆ వాణికుడు వినయంగా నమస్కరించి, రాజుకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

వైశ్య ఉవాచ సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే । పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః॥౮౧.

వాణికుడు చెప్పాడు: 'నా పేరు సమాధి. నేను ధనిక కుటుంబంలో పుట్టాను. కానీ నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, ధర్మాన్ని పాటించకుండా నన్ను బయటకు తోసేశారు.'

విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్ । వనమభ్యాగతో దుః ఖీ నిరస్తశ్చాప్తబన్ధుభైః॥౮౧.

'నా ధనం, భార్య, పిల్లలు అన్నీ పోయాయి. నా ధనాన్ని తీసుకుని, బంధువులు, స్నేహితులు నన్ను వదిలేసి, నేను బాధతో అడవికి వచ్చాను.'

సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్ । ప్రవృత్తిం స్వజనానాఞ్చ దారాణాఞ్చాత్ర సంస్థితః॥౮౧.

'ఇక్కడ నేను నా కుమారులు ఎలా ఉన్నారో, మంచిగా ఉన్నారో, కష్టాల్లో ఉన్నారో తెలియదు. నా కుటుంబం, భార్య గురించి కూడా నాకు ఏమీ తెలియదు.'

కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సామ్ప్రతమ్ । కథం తే కిం ను సద్వృత్తాః దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః॥౮౧.

'వాళ్ల ఇంట్లో ఇప్పుడు శాంతిగా ఉందా, కష్టంగా ఉందా? వాళ్లు ఎలా ఉన్నారు? నా కుమారులు మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నారా, చెడు ప్రవర్తనతో ఉన్నారా?'

రాజోవాచ యైర్నిరస్తో భవాంల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః । తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసమ్॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: ధనానికి ఆశపడి, కొడుకులు, భార్యలు, ఇతరులు నిన్ను వదిలిపెట్టారు. అలాంటప్పుడు నీ మనసు ఇంకా వాళ్లపై ప్రేమతో ఎందుకు కట్టిపడుతోంది?

వైశ్య ఉవాచ ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః । కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః॥౮౧.

వాణిజుడు ఇలా అన్నాడు: మీరు చెప్పింది నిజమే, నా విషయమై మీరు చెప్పిన మాటలు సరైనవే. కానీ నేను ఏం చేయగలను? నా మనసు వాళ్ల పట్ల కఠినంగా మారడం లేదు.

యైః సన్త్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుబ్ధైర్నిరాకృతః । పతిస్వజనహార్దం చ హార్ది తేష్వేవ మే మనః॥౮౧.

ధనానికి ఆశపడి, తండ్రిపట్ల ప్రేమను వదిలేసి, నన్ను తృణీకరించిన వాళ్ల పట్లే నా హృదయం ఇంకా భార్య, బంధువులు, సొంతవాళ్ల పట్ల బలంగా మమకారం కలిగి ఉంది.

కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే । యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బన్ధుషు॥౮౧.

ఈ విషయం నాకు అర్థం కావడం లేదు, మహామతి! తెలిసినా కూడా, బంధువుల్లో మంచితనం లేకపోయినా, మనసు వాళ్లవైపు ప్రేమతో ఎందుకు ఆకర్షితమవుతుందో నాకు తెలియడం లేదు.

తేషాం కృతే మే నిః శ్వాసో దౌర్మనస్యం చ జాయతే । కరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురమ్॥౮౧.

వాళ్ల వల్ల నాకు నిస్సహాయత, మనస్తాపం కలుగుతోంది. నేను ఏం చేయగలను? వాళ్లు నన్ను ప్రేమించకపోయినా, నా మనసు వాళ్ల పట్ల కఠినంగా మారడం లేదు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ । సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్థివసత్తమః॥౮౧.

మార్కండేయుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రాహ్మణా! ఆ వాణిజుడు సమాధి అనే వాడు, ఆ మహారాజు ఇద్దరూ కలసి ఆ మహర్షిని దర్శించడానికి వెళ్లారు.

కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదమ్ । ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్య-పార్థివౌ॥౮౧.

వారు మహర్షిని యథావిధిగా గౌరవంగా పలకరించి, వాణిజుడు, రాజు ఇద్దరూ కూర్చుని సంభాషణ మొదలుపెట్టారు.

రాజోవాచ భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్చామ్యేకం వదస్వ తత్ । దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవంతుడా! నేను ఒక విషయం అడగాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి చెప్పండి. నా మనసు తన స్వభావానికి లోబడి బాధపడటానికి కారణం ఏమిటి?

మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాఙ్గేష్వఖిలేష్వపి । జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ॥౮౧.

రాజ్యం పోయినా కూడా, రాజ్యంలోని అన్నింటిపట్ల నాకు మమకారం ఇంకా ఉంది. తెలిసినా కూడా, నేను తెలియని వాడిలా ఉంటున్నాను. మహర్షీ! దీని కారణం ఏమిటి?

అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఝితః । స్వజనేన చ సన్త్యక్తస్తేషు హార్దే తథాప్యతి॥౮౧.

ఇతనూ తన కొడుకుల చేత మోసపోయాడు, భార్య, సేవకులు వదిలిపెట్టారు, సొంతవారు కూడా విడిచిపెట్టారు. అయినా ఇతని హృదయం వాళ్ల పట్లనే బంధించబడింది.

ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యన్తదుః ఖితౌ । దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ॥౮౧.

ఇలా నేను, ఇతను ఇద్దరం కూడా చాలా బాధపడుతున్నాం. లోపాలు తెలిసినా కూడా, మనసు మమకారానికి లోనవుతోంది.

తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి । మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాన్ధస్య మూఢతా॥౮౧.

అంతటి భాగ్యశాలి అయినా, జ్ఞానులైన మన ఇద్దరిలో కూడా ఈ మాయా ఎందుకు కలుగుతోంది? వివేకం లేకుండా మూర్ఖత్వం ఎందుకు వస్తోంది?

ఋషిరువాచ జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జన్తోర్విషయగోచరే । విషయశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్ పృథక్॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! అన్ని జీవులకూ ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన జ్ఞానం ఉంటుంది. కానీ, ప్రతి ఒక్కరికీ విషయాలు వేరుగా కనిపిస్తాయి.

దివాన్ధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావన్ధాస్తథాపరే । కేచిద్ దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః॥౮౧.

కొంతమంది ప్రాణులు పగలు చూడలేవు, మరికొందరు రాత్రి చూడలేరు. ఇంకొందరు పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ సమానంగా చూస్తారు.

జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిన్తు తే న హి కేవలమ్ । యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశు-పక్షి-మృగాదయః॥౮౧.

నిజమే, మనుషులకు జ్ఞానం ఉంది. కానీ అది వాళ్లకే పరిమితం కాదు. జంతువులు, పక్షులు, మృగాదులు అందరికీ జ్ఞానం ఉంది.

జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగృపక్షిణామ్ । మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః॥౮౧.

మనుషుల దగ్గర ఉన్న జ్ఞానం జంతువులు, పక్షుల దగ్గర కూడా ఉంటుంది. అలాగే వాళ్ల దగ్గర ఉన్నది మనుషులకూ ఉంటుంది. ఇద్దరిలోనూ కొన్ని విషయాలు ఒకేలా ఉంటాయి.

జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతఙ్గాఞ్ఛావచఞ్చుషు । కణమోక్షాదృతాన్ మోహాత్పీడ్యమానానపి క్షుధా॥౮౧.

జ్ఞానం ఉన్నా కూడా, ఈ పురుగులను చూడు. ఆకలితో బాధపడుతూ, మాయ వల్ల, అవి అగ్ని దగ్గరికి వెళ్లి కాలిపోతాయి.

మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి । లోభాత్ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి॥౮౧.

మానవులూ, ఓ మానవసింహా! తమ పిల్లల పట్ల ఆశతో మమకారం పెంచుకుంటారు. లోభంతో ప్రతిఫలం ఆశిస్తారు. ఈ విషయం నీకు కనిపించదా?

తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః । మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా॥౮౧.

అయినా కూడా, మహామాయ యొక్క శక్తివల్ల, మనుషులు మమకారపు చక్రంలో, మాయా మోహపు గోతిలో పడిపోతున్నారు. అదే ఈ లోక జీవనానికి కారణం.

తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః । మహామాయా హరేశ్చైతత్తథా సంమోహ్యతే జగత్॥౮౧.

ఇక్కడ ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే ఇది జగత్పతికి సంబంధించిన యోగనిద్ర. హరిదేవుని మహామాయ వల్లే ఈ లోకం ఇలా మాయలో మునిగిపోతుంది.

జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా । బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి॥౮౧.

ఆ భగవతీదేవి, మహామాయ, జ్ఞానుల మనసులను కూడా బలవంతంగా ఆకర్షించి మాయలో ముంచుతుంది.

తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ । సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే॥౮౧.

ఆమె ద్వారానే ఈ చరాచర జగత్తంతా ప్రబవిస్తుంది. ఆమె ప్రసన్నమైతే, వరాలు ఇస్తుంది, మానవులకు మోక్షానికి కారణమవుతుంది.

సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ । సంసారబన్ధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ॥౮౧.

ఆమె పరమ విద్య, శాశ్వతమైన మోక్షానికి కారణం. అదే సమయంలో, సంసార బంధానికి కూడా ఆమెనే కారణం. ఆమె అందరికీ అధిపతుల అధిపతి.

రాజోవాచ భగవన్ ! కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ । బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవన్! మీరు చెప్పిన మహామాయ అనే ఆ దేవి ఎవరు? ఆమె ఎలా జన్మించింది? ఆమె కార్యాలు ఏమిటి, ద్విజ?