మార్కణ్డేయపురాణమ్

ఏతస్మాత్ కారణాత్ పఞ్చ పాణ్డవేయా మహారథాః । న దారసంగ్రహం ప్రాప్తాః శాపాత్ తస్య మహామునేః॥౭.

ఈ కారణంగానే, ఆ మహాముని శాపం వల్ల ఐదుగురు పాండవులు భార్యలను స్వీకరించలేదు.

ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం పాణ్డవేయకథాశ్రయమ్ । ప్రశ్నం చతుష్టయం గీతం కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి॥౭.

ఇంతవరకు పాండవుల కథకు సంబంధించిన విషయాలన్నీ చెప్పాను. నీవు అడిగిన నాలుగు ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాను. ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?

జైమినిరువాచ భవద్భిరిదమాఖ్యాతం యథాప్రశ్నమనుక్రమాత్ । మహత్ కౌతూహలం మేఽస్తి హరిశ్చన్ద్ర కథాం ప్రతి॥౮.

జైమిని ఇలా అన్నాడు: మీరు నా ప్రశ్నలక్రమంగా అన్నీ వివరంగా చెప్పారు. హరిశ్చంద్రుని కథపై నాకు గొప్ప ఆసక్తి ఉంది.

అహో మహాత్మనా తేన ప్రాప్తం కృచ్ఛ్రమనుత్తమమ్ । కచ్చిత్ సుఖమనుప్రాప్తం తాదృగేవ ద్విజోత్తమాః॥౮.

ఆ మహాత్ముడు ఎంతటి కష్టాన్ని అనుభవించాడో! చివరికి అతడు సుఖాన్ని పొందాడా, ద్విజోత్తములారా?

; పక్షిణ ఊచుః విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా స రాజా ప్రయయౌ శనైః । శైవ్యయానుగతో దుః ఖీ భార్యయా బలాపుత్రయా॥౮.

విష్వామిత్రుని మాటలు విని, ఆ రాజు తన భార్య శైవ్య, కుమారుడు రోహితుడితో కలిసి దుఃఖంతో నెమ్మదిగా వెళ్లాడు.

స గత్వా వసుధాపాలో దివ్యాం వారాణసీం పురీమ్ । నైషా మనుష్యభోగ్యేతి శూలపాణేః పరిగ్రహః॥౮.

ఆ భూమిపతి దివ్యమైన వారాణసి పట్టణానికి వెళ్లాడు. అది మనుషులకు అనుభవించదగినది కాదు, ఎందుకంటే అది శూలధారి పరమేశ్వరుని రక్షణలో ఉంది.

జగామ పద్భ్యాం దుః ఖార్తః సహ పత్న్యానుకూలయా । పురీప్రవేశే దదృశే విశ్వామిత్రముపస్థితమ్॥౮.

బాధతో బాధపడుతూ, తన భర్తను అనుసరించే భార్యతో కలసి, కాలినడకన అక్కడికి వెళ్లాడు. పట్టణంలోకి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, అతడు అక్కడ విశ్వామిత్రుడిని చూశాడు.

తం దృష్ట్వా సమనుప్రాప్తం వినయావనతోఽభవత్ । ప్రాహ చైవాఞ్జలిం కృత్వా హరిశ్చన్ద్రో మహామునిమ్॥౮.

అతడిని వచ్చినట్లు చూసి, వినయంగా నమ్రతతో నిలబడ్డాడు. హరిశ్చంద్రుడు చేతులు జోడించి ఆ మహామునిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.

ఇమే ప్రాణాః సుతశ్చాయమియం పత్నీ మునే ! మమ । యేన తే కృత్యమస్త్యాశు తద్గృహాణార్ఘ్యముత్తమమ్॥౮.

మునీశ్వరా! ఇవే నా ప్రాణాలు, ఇదిగో నా కుమారుడు, ఇది నా భార్య. మీకు ఏది కావాలో, వెంటనే దయచేసి, ఉత్తమమైన ఆర్ఘ్యంగా స్వీకరించండి.

యద్వాన్యత్ కార్యమస్మాభిస్తదనుజ్ఞాతుమర్హసి॥౮.

లేదా మాకు ఇంకేదైనా చేయాల్సిన పని ఉంటే, దయచేసి అనుమతించండి.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ పూర్ణః స మాసో రాజర్షే దీయతాం మమ దక్షిణా । రాజసూయనిమిత్తం హి స్మర్యతే స్వవచో యది॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: రాజర్షీ! నెల పూర్తయింది. రాజసూయయాగం కోసం నీవు ఇచ్చిన మాట గుర్తుంటే, నాకు దక్షిణా ఇవ్వు.

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ బ్రాహ్మన్నద్యైవ సమ్పూర్ణో మాసోఽమ్లానతపోధన । తిష్ఠత్యేతద్ దనార్ధం యత్తత్ ప్రతీక్షస్వ మాచిరమ్॥౮.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణుడా! ఈ రోజు నెల పూర్తయింది. తపస్సుతో నిండినవాడా! మిగిలిన భాగాన్ని కొంతసేపు ఆగు, త్వరలో ఇస్తాను.

; విశ్వామిత్ర ఉవాచ ఏవమస్తు మహారాజ ఆగమిష్యామ్యహం పునః । శాపం తవ ప్రదాస్యామి న చేదద్య ప్రదాస్యసి॥౮.

విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: మహారాజా! అలా జరగనీ. నేను మళ్లీ వస్తాను. కానీ ఈ రోజు ఇవ్వకపోతే, నిన్ను శపించగలను.

; పక్షిణ ఊచుః ఇత్యుక్త్వా ప్రయయౌ విప్రో రాజా చాచిన్తయత్ తదా । కథమస్మై ప్రదాస్యామి దక్షిణా యా ప్రతిశ్రుతా॥౮.

అలా చెప్పి ఆ ముని వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడా రాజు, 'నేను ఇచ్చిన మాటను ఎలా నెరవేర్చగలను?' అని ఆలోచించసాగాడు.

కుతః పుష్టాని మిత్రాణి కుతోర్ఽథః సామ్ప్రతం మమ । ప్రతిగ్రహః ప్రదుష్టో మే నాహం యాయామధః కథమ్॥౮.

నా స్నేహితులు ఇప్పుడు ఎక్కడ? నా ధనం ఎక్కడ? నేను దానం తీసుకోవడం నిషిద్ధం. నేను ఎలా పతనమవుతాను?

కిము ప్రాణాన్ విముఞ్చామి కాం దిశం యామ్యకిఞ్చనః । యది నాశం గమిష్యామి అప్రదాయ ప్రతిశ్రుతమ్॥౮.

నేను ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలా? ఏ దిశలో వెళ్ళాలి? దరిద్రుడినై. ఇచ్చిన మాటను నెరవేర్చకుండా పోతే, నేను నశించిపోతాను.

బ్రహ్మస్వహృత్కృమిః పాపో భవిష్యామ్యధమాధమః । అథవా ప్రేష్యతాం యాస్యే వరమేవాత్మవిక్రయః॥౮.

బ్రహ్మస్వరూపంలో క్రిమిగా, పాపిగా, అత్యంత నీచుడిగా మారిపోతాను. లేకపోతే, దాసుడిగా అమ్మించుకోవడమే మేలుగా ఉంటుంది.

; పక్షిణ ఊచుః రాజానం వ్యాకులం దీనం చిన్తయానమధోముఖమ్ । ప్రత్యువాచ తదా పత్నీ బాష్పగద్గదయా గిరా॥౮.

ఆ రాజు విచారంతో, తలవంచి, ఆలోచనలో మునిగిపోయి ఉండగా, అతని భార్య కన్నీటి గొంతుతో ఇలా అన్నది.

త్యజ చిన్తాం మహారజా స్వసత్యమనుపాలయ । శ్మశానవద్ వర్జనీయో నరః సత్యబహిష్కృతః॥౮.

మహారాజా! ఆందోళన వదిలేయి. నీ సత్యాన్ని కాపాడుకో. సత్యాన్ని వదిలిన మనిషిని శ్మశానంలా దూరంగా ఉంచాలి.

నాతః పరతరం ధర్మం వదన్తి పురుషస్య తు । యాదృశం పురుషవ్యాఘ్ర స్వసత్యపరిపాలనమ్॥౮.

పురుషవీరా! మనిషికి తన సత్యాన్ని కాపాడుకోవడమే అత్యున్నత ధర్మమని పెద్దలు చెబుతారు.

అగ్నిహోత్రమధీతం వా దానాద్యాశ్చాఖిలాః క్రియాః । భజన్తే తస్య వైఫల్యం యస్య వాక్యమకారణమ్॥౮.

అగ్నిహోత్రం చేసినా, అన్నీ దానములు చేసినా, ఎవరి మాట నెరవేరకపోతే, వాటన్నింటికీ ఫలం ఉండదు.

సత్యమత్యన్తముదితం ధర్మశాస్త్రేషు ధీమతామ్ । తారణాయానృతం తద్వత్ పాతనాయాకృతాత్మనామ్॥౮.

ధర్మశాస్త్రాలలో సత్యమే అత్యున్నతమని జ్ఞానులు చెప్పారు. నమ్మకమైనవారికి అసత్యం తాత్కాలికంగా ఉపకరిస్తుంది, కానీ స్థిరత లేనివారిని పతనానికి దారి తీస్తుంది.

సప్తాశ్వమేధానాహృత్య రాజసూయం చ పార్థివః । కృతిర్నామ చ్యుతః స్వర్గాదసత్యవచనాత్ సకృత్॥౮.

ఏడు అశ్వమేధ యాగాలు, ఒక రాజసూయ యాగం చేసినా, ఒకసారి అసత్యం చెప్పిన రాజు స్వర్గాన్ని కోల్పోతాడు.

రాజన్ జాతమపత్యం మే ఇత్యుక్త్వా ప్రరురోద హ । బాష్పామ్బుప్లుతనేత్రాన్తామువాచేదం మహీపతిః॥౮.

రాజా! "నా బిడ్డ పుట్టింది" అని చెప్పి, ఆమె కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి ఏడ్వసాగింది. అప్పుడు ఆ రాజు ఆమెను ఇలా అడిగాడు.

; హరిశ్చన్ద్ర ఉవాచ విముఞ్చ భద్రే సన్తాపమయం తిష్ఠతి బాలకః । ఉచ్యతాం వక్తుకామాసి యద్వా త్వం గజగామిని॥౮.

హరిశ్చంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: "అమ్మా, బాధను వదిలిపెట్టు. మన బిడ్డ బతికే ఉన్నాడు. ఏదైనా చెప్పాలనుకుంటే చెప్పు, గజగామినీ!"

; పత్న్యువాచ రాజన్ జాతమపత్యం మే సతాం పుత్రఫలాః స్త్రియః । స మాం ప్రదాయ విత్తేన దేహి విప్రాయ దక్షిణామ్॥౮.

ఆమె ఇలా చెప్పింది: "రాజా! నాకు బిడ్డ పుట్టింది. మంచి భార్యలకు కొడుకు పుట్టడం గొప్ప ఫలం. కాబట్టి నన్ను ధనంతో కలిసి బ్రాహ్మణునికి దక్షిణగా ఇవ్వు."

; పక్షిణ ఊచుః ఏతద్వాక్యముపశ్రుత్య యయౌ మోహం మహీపతిః । ప్రతిలభ్య చ సంజ్ఞాం స విలలాపాతిదుః ఖితః॥౮.

ఆమె మాటలు విని, రాజు మూర్చపోయాడు. మళ్లీ చైతన్యం వచ్చాక, అతడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో విలపించాడు.

మహద్దుః ఖమిదం భద్రే యత్ త్వమేవం బ్రవీషి మామ్ । కిం తవ స్మితసంలాపా మమ పాపస్య విస్మృతాః॥౮.

"అమ్మా, నువ్వు ఇలా మాట్లాడటం నాకు ఎంత పెద్ద దుఃఖమో! నీవు నాతో నవ్వుతూ మృదువుగా మాట్లాడిన రోజుల్ని మరిచిపోయావా?"

హా హా కథం త్వయా శక్యం వక్తుమేతత్ శుచిస్మితే । దుర్వాచ్యమేతద్వచనం కర్తుం శక్నోమ్యహం కథమ్॥౮.

"హాయ్! హాయ్! నీవు, పవిత్రమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడివి, ఇలాంటి మాటలు ఎలా చెప్పగలిగావు? నేనూ ఇలాంటి మాటలు ఎలా పలుకగలను?"